شیوه فعلی مصرف آب تهدیدی جدی برای تمدن ایرانی
چیت چیان: پیام قیمت آب به مردم این است که هرچه میتوانید بیشتر مصرف کنید!
علی شفایی- وزیر نیرو معتقد است که مدیریت بخش آب کشور با سیاست های تبلیغی و تمنایی و بخشنامه امکان پذیر نیست و تا زمانی که قیمت آب اصلاح نشود، چراغ سبز مصرف بیشتر برای مصرف‌کنندگان روشن است. وزیرنیرو درنخستین کنفرانس ملی اقتصادی آب با بیان اینکه برنامه‌ریزی برای اقتصاد آب باید از دهه‌های گذشته آغازمی‌شد، گفت: این سمینار و جمع علمی ٣دهه دیرتر از آن زمان که باید تشکیل می شد تشکیل شده است. حمید چیت‌چیان تاکید کرد: ناچاریم در میزان مصرف آب تجدید نظر کنیم، زیرا ادامه وضعیت موجود حیات انسان و ادامه تمدن ایرانی را مورد تهدید قرار میدهد. علامتی که قیمت کنونی آب به مردم میدهد این است که هرچه بیشتر میتوانید مصرف کنید! کسی انگیزه ای برای صرفه جویی ندارد.
همه چیز به قیمت آب برمی گردد
وزیرنیرو با اشاره به فرهنگ اسلامی ایرانی مردم، گفت: فرهنگ ما فرهنگ احترام به آب است و در هیچ دینی مثل دین اسلام به این صراحت به اسراف کنندگان هشدار داده نشده است. پس چرا به آن عمل نمیشود؟ به نظر من مهم‌ترین عامل قیمت آب است.
سیاستهای تبلیغی و تمنایی جواب نمی دهد
به گفته این عضو دولت، تخصیص بهینه ومدیریت درست منابع آب با سیاست های تبلیغی و تمنایی و بخشنامه امکان پذیر نیست و تا زمانی که آب با قیمت مناسب در اختیارمصرف کنندگان قرارنگیرد مدیرت قابل کنترل نیست. چیت چیان با تصریح اینکه "قیمت آب برای کشاورزی کمتر از یک بیستم یا ۵ درصد قیمت واقعی است"، ادامه داد: از سوی دیگر، محصولات تولیدی با قیمت تضمینی از کشاورزان خریداری میشود، قیمتی که بسیار بالاتر از قیمت جهانی است. وی با اشاره به برنامه‌های انتقال آب در کشور، گفت: برای تامین آب شرب مردم منابع موجود در محل کفایت نمی‌کند و ناچار به اجرای برنامه های انتقال آب با هزینه های بسیار بالا هستیم. اجرای چنین برنامه‌هایی مستلزم افزایش هزینه‌های سرمایه گذاری در صنعت آب است. این درحالی است که با گذشت ۴ ماه از سال هنوز اعتبارات عمرانی در اختیار قرار نگرفته است. کدام منابع دولت می خواهد پاسخگوی رفع این نیازهای حیاتی باشد؟! بخش خصوصی هم اگر بخواهد سرمایه گذاری کند، نیاز به تضمین و برگشت سود خود دارد. آیا دولت می تواند چنین تضمینی را به بخش خصوصی بدهد؟ این یک مَساله پیچیده است که به اقتصاد آب مربوط می شود و باید برای آن راهکاری اندیشیده شود.
عدم حضور سران کشور نگران کننده است
پدرام سلطانی، نایب ریس اتاق ایران هم در این کنفرانس گفت: من انتظار داشتم در این همایش همه مقام‌های ارشد دولت و نظام را ببینیم، اما چنین نیست و این مساله، پیامِ نگرانی را به ما میدهد که گویی بحران آب هنوز به عنوان بحران اصلی کشور شناخته نشده است. سلطانی تصریح کرد: اقتصاد، علم کمیابی هاست؛ علم توجه به منابع کمیاب و تخصیص بهینه است. اما باعث تعجب است که ما تا کنون برای کم‌ترین منابع چنین همایشی برگزار نکردیم. در حوزه انرژی، سرمایه و نیروی انسانی که ما جزو کشورهای ثروتمند هستیم هر سال چندین کنفرانس برگزار میشود. وی در بخش دیگری از سخنانش گفت: برای اتاق ایران که وظیفه ذاتی‌اش پایش محیط کسب و کار است و وظیفه مشورت دهی به قوای سه گانه را دارد، مساله آب جایگاه ویژه‌ای دارد. نایب رئیس اتاق ایران در تشریح اقدامات اتاق ایران در باره موضوع آب گفت: مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران تاثیرات مثبتی در زمینه آب کشور داشته که می‌توان به ارایه گزارش های تحلیلی اثرات مخرب طرح‌ها مانند پیش بینی تنش‌های زاینده روز و سد گتوند، هشدار مشکلات محیط زیست ارومیه و چاه‌های غیر مجاز اشاره کرد.
عدم تناسب سرعت بسته شدن چاه‌ها با بزرگی بحران
سلطانی در مورد طرح تعادل بخشی به آب های زیرزمینی گفت: سرعت بسته شدن چاه‌ها تاکنون متناسب با بزرگی بحران نبوده است و از سال ۸۴ از ۳۵۰ هزار چاه غیر مجاز تنها ۹۲۰۰حلقه چاه و در حدود ۳درصد مسدود شده اند و اگر با همین سرعت پیش برود پاسخی به بحران کنونی آب نخواهد بود. هنوز در کشور چاه غیر مجاز حفر می شود و مشخص نیست دیپلماسی آب در کشور به چه روشی می‌خواهد پیش برود. این فعال اقتصادی خاطر نشان کرد: از دهه ۴٠ که مدیریت آب در کشور به دست دولت افتاد مشکل آب پیدا کردیم. همین موضوع باعث شد بهره‌وری آب از نظر فیزیکی و اقتصادی کاهش یابد، با کمبود سرمایه و مسائل مختلفی در بخش آب روبه رو هستیم.
پیشنهادهای بخش خصوصی
نایب رئیس اتاق ایران با ییان اینکه مشکل آب بدون مشارکت بخش خصوصی حل نمیشود، پیشنهادهای این اتاق در رابطه با بحران آب را تشریح کرد. وی گفت: حق آب‌ها باید به رسمیت شناخته شده و دارای سندی معتبر باشند که برای سیستم بانکی و تجاری اعتبار داشته باشد. سلطانی افزود: بازار آب باید به اعتبار سند حق آبه ها شکل بگیرد، تولید و تجارت بر اساس وضعیت بهره وری آب در مناطق مختلف کشور باشد و باید همه بخش‌های کشور بحران آب را پذیرفته و در مدیریت آن همگرا باشند.
رویارویی با واقعیت لازمه مدیریت بحران
معاون پژوهشی مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران هم در این همایش با بیان اینکه بر اساس تحقیقات و بررسی‌های صورت گرفته حداکثر آبی که بخش کشاورزی در این سال‌ها استفاده کرده حداکثر ٧۵ درصد است و اغراق در این بخش به شدت موج می زند، گفت: با این شرایط باید گفت اگر با واقعیت روبرو نشویم نمی‌توان بحران آب را مدیریت کنیم. عباس کشاورز افزود: برآورد زیان اقتصادی ضایعات و زیان اقتصادی آب اتلاف شده ناشی از آن، به گونه‌ای است که ارزش اقتصادی آب با تقریب معادل ارزش بهره‌وری اقتصادی آب در نظر گرفته شد که بر مبنای آمار رسمی بانک مرکزی، ارزش بهره‌وری اقتصادی هر متر مکعب آب ١٠٨٨٩ ریال یا ٣٣ صدم دلار محاسبه شد.
نظام قیمت گذاری آب مربوط به ۴۰ سال پیش است
معاون آب و آبفای وزارت نیرو هم دراین همایش، گفت: ایران درمنطقه خشک و نیمه خشک جهان قرار گرفته است و کشور ما از نظر پراکندگی بارش وضعیت نامنظمی دارد طوری که ۷۵ درصد بارش‌ها در ۲۵ درصد کشور اتفاق می‌افتد. رییس کنفرانس ملی اقتصاد آب با اشاره به وضعیت اقلیمی ایران، اظهار داشت: هم اکنون آب قابل تنظیم کشور ۸۰ میلیارد مترمکعب است که در مقایسه با جمعیت ۸۰ میلیونی کشور رقم سرانه‌ای معادل ۱۰۰۰ مترمکعب میشود که در مقایسه با متوسط جهانی بسیار پایین است. وی در ادامه با اشاره به نواقص موجود در بحث قیمت گذاری آب، گفت: نظام قیمت گذاری کنونی آب برآمده از قوانین دهه ۵۰ و عرضه و تقاضای موجود در آن زمان است، حال آن که امروز وضعیت عرضه و تقاضا در بخش‌های مختلف شرب، کشاورزی و صنعت بسیار فرق کرده و ما با انباشت تقاضا در این بخش‌ها روبرو هستیم.
اختصاص۵۰۰ میلیون دلاربرای آبیاری نوین
معاون توسعه امور تولیدی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورهم در این همایش گفت: امسال ۵۰۰ میلیون دلار از منابع صندوق توسعه ملی برای گسترش آبیاری نوین و تحت فشار بخش کشاورزی اختصاص می یابد حمید پورمحمدی با انتقاد از اینکه در بهره برداری از منابع آبی موصوع تخریب محیط زیست نادیده گرفته می شود، گفت: تداوم این رویکرد موجب تخریب بیشتر سرزمین می شود لذا باید حقابه های محیط زیست را در حوزه آب در نظر گرفت. وی بر ایجاد صندوق ملی حفاظت از منابع آبی تاکید کرد و گفت : وضع عوارض و مالیات برای آلودگی آب و مصرف بی رویه ضروری است و باید صندوقی برای واریز این درآمدها به نحوی که صرف سالمسازی و تامین منابع آب شود، تاسیس کرد.
میزان بهره وری منابع آبی اسفناک است
وی با یادآوری اینکه کاهش حق آبه محیط زیست به فرسایش سرزمینی می انجامد، گفت: فرونشست زمین، خشک شدن دریاچه ها و تالاب ها و بیابان زایی از جمله پیامدهای آن است که میراث خوبی برای آیندگان نخواهد بود. پورمحمدی میزان کنونی بهره وری منابع آبی کشور را اسفناک توصیف کرد و گفت: ایران جزو پر مصرف ترین کشورهای جهان به شمار می رود به نحوی که مطالعات موسسه بین المللی آب نشان می دهد حتی اگر کشورمان بالاترین میزان بهره وری آب را هم داشته باشد، باز هم جزو کشورهایی خواهد بود که آب کافی نخواهد داشت.
سند راهبردی مدیریت منابع آب نداریم!
رییس کمیسیون اقتصادی مجلس هم در این همایش گفت: در حالی که سهم کشاورزی از مصرف منابع آبی کشور ۹۰ درصد و سهم صنعت تنها سه درصد است، ارزش افزوده بخش کشاورزی در اقتصاد یک چهارم بخش صنعت است. محمدرضا پورابراهیمی افزود: در موضوع آب در حوزه قانونگذاری، اجرا و حتی مسایل قضایی کوتاهی هایی در گذشته صورت گرفته و مشکل عمده بخش آب نبود سند راهبردی مدیریت منابع آب است. نماینده مردم کرمان در مجلس شورای اسلامی خاطر نشان کرد: فقدان سند راهبردی موجب شده تا برنامه های میان مدت و بلند مدت حوزه آب نیز جهت گیری یکسانی نداشته باشد. نماینده مردم کرمان در مجلس یادآور شد: برای نمونه در استان کرمان که جزو استان های خشک کشور محسوب می شود، میزان بارندگی در آن ۳۰ درصد از متوسط کشوری کمتر است، بخش قابل توجهی از منابع آب استان صرف بخش کشاورزی می شود که محصول را به شیوه غرقآبی تولید می کنند در حالی که صنایع و معادن استان برای رونق تولید و ایجاد اشتغال به منابع آب نیاز دارد. وی با یادآوری اجرای طرح انتقال آب خلیج فارس به استان برای تامین آب مورد نیاز واحدهای صنعتی و معدنی گفت: برآوردهای اولیه نشان می دهد که کف هزینه تمام شده برای این انتقال هشت هزار تومان برای هر مترمکعب است در حالی که در آینده انتظار می رود در زمان بهره برداری از این طرح این رقم به ۱۰ هزار تومان در هر مترمکعب برسد. پورابراهیمی تاکید کرد: ۹۰ درصد آب استان کرمان در حالی صرف کشاورزی می شود که محصولات تولید شده حتی پوشش قیمت آب مصرفی آن را هم نمی دهد. وی واقعی سازی و تعیین قیمت آب در بخش کشاورزی و شرب را در شرایط کنونی ضروری دانست و اظهار داشت: باید ببینیم اولویت مصرف آب کجاست و چرا باید آبی که می تواند در بخش صنعت اشتغال ایجاد کند، در بخش کشاورزی به هدر می رود.
