سیری در ادبیات کهن و مدیریت نوین
مصطفی مالکی تهرانی - کارشناس ارشد اقتصادی shmt5554@iran.ir قسمت ششم در قسمت‌‌های قبلی پس از مقایسه‌ای میان ادبیات کهن ایران و علوم مدیریتی نوین با محوریت مراتب رشد انسان، هفت شهر عشق از منطق‌الطیر شیخ عطار نیشابوری و هرم مازلو به عنوان شاخص‌هایی از تین دو بخش مورد بررسی قرارگرفتند. براین اساس پنج وادی از هفت شهرعشق یعنی طلب، عشق، معرفت، استغنا (بی نیازی) و توحید با آنچه مازلو به عنوان رتبه‌های فرد در ساختار مدیریتی یک مجموعه باید طی کند مقایسه شد. ***وادی ششم : حیرت بعد ازین وادی حیرت آیدت *** کار دایم درد و حسرت آیدت مرد حیران چون رسد این جایگاه *** در تحیر مانده و گم کرده راه هرچه زد توحید بر جانش رقم *** جمله گم گردد ازو گم نیز هم گر بدو گویند: مستی یا نه‌ای؟ *** نیستی گویی که هستی یا نه‌ای در میانی؟ یا برونی از میان؟ *** بر کناری؟ یا نهانی؟ یا عیان؟ فانیی؟ یا باقیی؟ یا هر دویی؟ *** یا نه هر دو توی یا نه توی گوید اصلا می‌ندانم چیز من *** وان ندانم هم، ندانم نیز من عاشقم، اما، ندانم بر کیم *** نه مسلمانم، نه کافر، پس چیم؟ لیکن از عشقم ندارم آگهی *** هم دلی پرعشق دارم، هم تهی حیرت : یعنی سرگردانی و در اصطلاح اهل الله امریست که وارد می شود بر قلوب عارفین در موقع تامل و حضور و تفکر آنها را از تامل و تفکر حاجب گرد. و اما چرا مازلو به سراغ این دو مرحله نرفته است خود سوالی نا مکشوف است اما شاید بتوان گفت عدم درک میان علم و فلسفه علم از سوی او و همچنین آشنا نبودن او با مضامین عرفان شرق و ادبیات فاخر آن و دور ماندن از تعاریف فلاسفه و عدم اهتمام به این مساله ، باعث این موضوع شده است . چه بسیار مدیرانی که به وادی حیرت وارد شده و برای اینکه مجموعه خود را به کمال برسانند از تمام هستی خود می گذرند . شاید مثال بهتر آن همان مثال سربازان جنگجوئی باشد که برای حفظ کیان خود ، جان خودشان را تقدیم می کنند . در مدیریت نیز مدیران جانفدائی هستند که با تمام وجود خود آرش کمانگیری شده اند که تیر در ترکش نهاده و با آتش درون خود آن را پرتاب می کنند . ***و اما ، وادی هفتم : فقر و فنا بعد ازین وادی فقرست و فنا *** کی بود اینجا سخن گفتن روا؟ صد هزاران سایه جاوید، تو *** گم شده بینی ز یک خورشید، تو هر دو عالم نقش آن دریاست بس *** هرکه گوید نیست این سوداست بس هرکه در دریای کل گم‌بوده شد *** دایما گم‌بوده آسوده شد گم شدن اول قدم، زین پس چه بود؟ *** لاجرم دیگر قدم را کس نبود عود و هیزم چون به آتش در شوند *** هر دو بر یک جای خاکستر شودند این به صورت هر دو یکسان باشدت *** در صفت فرق فراوان باشدت گر، پلیدی گم شود در بحر کل *** در صفات خود فروماند به ذل لیک اگر، پاکی درین دریا بود *** او چو نبود در میان زیبا بود نبود او و او بود، چون باشد این؟ *** از خیال عقل بیرون باشد این فقر: در اصطلاح عرفان فقر با فقر دنیوی فرق دارد . ابوتراب نخشبی گفت: حقیقت غنی آنست که مستغنی (بی نیاز ) باشی از هر که مثل تست و حقیقت فقر آنست که محتاج باشی بهر که مثل تست . فنا: سقوط اوصاف مذمومه و رذیله است از سالک و رهرو و آن بوسیله کثرت ریاضات و تحمل سختی ها در پرورش روح و جسم حاصل شود و نوع دیگر فنا عدم احساس سالک است بعالم ملک و ملکوت و استغراق اوست در عظت باریتعالی و مشاهده حق که جز مردان حق به این مرحله راه نیابند اگرچه برخی از مرتاضان مدعی ورود به این مرحله هستند اما ایشان تنها از باب جسم و فیزیک به این رشد رسیده و از باب معرفت اکثراٌ تهی هستند لذا پا در میادینی می گذارند که از اخلاق و معنویت دور است . خود شکوفایی معنویت اخلاق در مدیریت یعنی شکوفا کردن تمامی استعدادهای پنهان آدمی؛ حال این استعدادها هر چه می‌خواهد باشد. همان طور که مزلو بیان می‌دارد: "آنچه آنسان می‌تواند باشد، باید بشود" و شاید بهترین تعبیر آن باشد که انسانها خدائی میشوند و در فلسفه این را حرکت کثرت به وحدت معرفی می کنند . انسان هائی که به این مرحله از تعالی می رسند اهدافی را می بینند و برای رسیدن به آن تلاش می کنند که دیگران در مخیله خود آن را جا نمی دهند . به عنوان مثال حفظ محیط زیست آیندگان . ایجاد شغل و کار برای انسانهای روی زمین ، بهبود فضای معنوی زندگی خانواده ها و بسیاری دیگر از این موارد که فقط و فقط در توان انسانهای خاص است . این مرحله مصداق این است که "رسد آدمی به جائی که بجز خدا نبیند " پایان
