سیری در ادبیات کهن و مدیریت نوین

مصطفی مالکی تهرانی - کارشناس ارشد اقتصادی

در قسمت‌ دوم این مقاله هرم مزلو تشریح و از آن به عنوان الگویی که به واسطه آن یک مدیر می‌تواند نیازهای کارمندانش را شناسایی کند،‌ تعبیرشد. همچنین مراتب انسان که در این مدل به پنج طبقه تعریف شده‌است با هفت وادی عشقی که عطار در منطق‌الطیر دیده، مقایسه شد. منطق الطیر: مثنوی پربار منطق الطیر را شیخ بزرگ و عارف سالک عطار، برای بیان حقیقت شناخت پروردگار سروده است و در آفرینش رمز مرغان و زبان و سخن گفتن ایشان و جان دادن همه و زنده مانده سی مرغ تنها یک سخن دارد تا بگوید: " هر که خود را شناخت، خدا را شناخت." به حقیقت نیز منطق الطیر عطار دارای اشعاری فوق العاده زیبا و مضامین عرفانی بلندی است که هر یک از آنها انسان را مدهوش و فریفته خویش می کند، اما حظ و بهره واقعی را تنها کسانی می برند که اهل معرفت و تفکرند. عطار درباره منطق الطیر خود می‌گوید: اهل صورت غرق گفتار منند اهل معنی مرد اسرار مننـد این کتاب آرایش است ایام را خاص را داده نصیب وعام را شاید امروز بتوانیم بخشی از این ابیات را دریابیم که این عارف گمنام چه سروده است . هفت وادی : در منطق الطیر هدهد که نماد پیر راه است خطاب به مرغان عالم قبل از شروع پرواز از هفت صحرای بی کران سخن می‌گوید، هفت وادی را بدین گونه شرح می دهد و آنها از مخاطرات و شیرین های آن آگاه می‌سازد : گفت ما را هفت وادی در ره است چون گذشتی هفت وادی، درگـه است هســت وادی طـلـــب آغــاز کـــار وادی عشق است از آن پس، بی کنار پس سیــم وادی اسـت آن معـرفـت پـس چهــارم وادی استـغـنـا صـفـــت هسـت پنجـــم وادی تــوحیـــد پاک پـس ششــم وادی حیــرت صعب‌ناک هـفتمیـن، وادی فقــر است و فنــا بعــد از ایـن روی روش نبــود تو را در کشش افتی، روش گم گرددت گر بود یک قطـــره قلــزم گـــرددت وادی اول : طلب چـــون فرو آیــی به وادی طلــب پیشت آیــد هـر زمانـی صد تعب چون نماند هیچ معلومت به دست دل بباید پاک کرد از هرچ هست چون دل تو پاک گردد از صفات تافتن گیـرد ز حضرت نـور ذات چون شود آن نور بر دل آشـکار در دل تو یک طلب گـردد هــزار ‏اولین گام در مسیر رسیدن به وادی نیاز و رفع آن است ، هرگاه انسان به چیزی محتاج شود، هزاران مشکل در دست یافتن آن پیش آید و چون به آن رسید باید از هرچه هست دوری جوید تا به وادی دوم گام نهد. طلب: در لغت بمعنی جستن است و در اصطلاح صوفیان "طالب" سالکی است که از خواستن طبیعی و لذات نفسانی عبور نماید و پرده پندار از روی حقیقت براندازد و از کثرت به وحدت رود تا انسان کاملی گرد .یا به قولی از کشف المحجوب آنرا گویند که شب و روز به یاد حقیقت و حضرت عشق باشد در هر حالی در حقیقت «طلب» اولین قدم در تصوف است و آن حالتی است که در دل سالک پیدا می شود تا او را به جستجوی معرفت و تفحص در کار حقیقت و امیدارد. طالب صاحب این حالتست و مطلوب هدف و غایت و مقصود سالک است. مازلو اعتقاد دارد که در مرحله اول انسانهای باید به نیازهای زیستی خود بپردازند. نیازهای زیستی در اوج سلسله مراتب قرار دارند و تا زمانیکه قدری ارضا گردند، بیشترین تأثیر را بر رفتار فرد دارند. نیازهای زیستی نیازهای آدمی برای حیات خودند؛ یعنی: خوراک، پوشاک، غریزه جنسی و مسکن. تا زمانی که نیازهای اساسی برای فعالیت‌های بدن به حد کافی ارضاء نشده‌اند، عمده فعالیت‌های شخص احتمالاً در این سطح بوده و بقیه نیازها انگیزش کمی ایجاد خواهد کرد. چه بسیارند مدیرانی که هنوز در این مرحله از رفع نیاز قرار گرفته اند و به مناصب بسیار مهم و بالائی منصوب می گردند و به نوعی ره صد ساله را یک شبه طی می کنند و در عمل تنها از آن توان و قدرت خود در راه رفع اینگونه نیازهای خود و شاید سازمان خود برآیند. بسیاری از تصمیمات در حوزه های مختلف مدیریتی نشان از بد اندیشی و بد سگالی آنان ندارد بلکه موید این است که آن شخص در مرتبه رفع نیازهای فیزیولوژیکی خود مانده و به غیر از آن به هیچ چیز نمی تواند نه آنکه نخواهد فکر نمی کند. ادامه دارد....