سیری در ادبیات کهن و مدیریت نوین

در قسمت اول این مقاله پس از انتقاد به فرهنگی که داشته‌های دیگران را به اندوخته‌های ایرانی ارجح می‌‌داند، به مقایسه نگاه دو دانشمند بزرگ یعنی عظار و مازلو در مبحث سیر تکاملی انسان پرداخته تا ضمن تایید علوم جدید، اثبات کند که مشرق زمین خصوصا ایران در تولید علم پیشتاز بوده‌‌ و محور این مقایسه هفت شهر عشق یا به عبارتی هفت وادی اصطلاح عرفان شیخ عطار نیشابوری است. هرم سلسله مراتب نیازهای مزلو هرم مازلو نظریه آبراهام مزلو نظریه‌پرداز کلاسیک مدیریت ، در مورد نیازهای اساسی انسان است. این نظریه در میان بینش‌های حاصل از جنبش روابط انسانی در مدیریت مقارن با دوران رکود اقتصادی بزرگ غرب از اهمیت ویژه برخوردار بوده و نظریه‌ای بنیادین محسوب می‌شود. این نظریه از نظریه‌های محتوایی در مورد انگیزش به شمار می‌آید. نظریه‌های محتوایی چیستی رفتارهای برانگیخته را شرح می‌دهند و به طور عمده با آنچه در درون فرد یا محیطش می‌گذرد و به رفتار فرد نیرو بخشیده سرو کار دارد؛ به عبارت دیگر این نظریه‌ها، به مدیر نسبت به نیازهای کارکنانش بینش می‌دهند و به او کمک می‌کنند تا بداند کارکنان به چه چیزهایی به عنوان پاداش کار یا ارضا کننده بها می‌دهند؛ در حالیکه نظریه‌های فراگردی چگونگی و چرایی برانگیختگی افراد را توصیف می‌کنند. به اعتقاد مزلو نیازهای آدمی از یک سلسله مراتب برخوردارند که رفتار افراد در لحظات خاص تحت تأثیر شدیدترین نیاز قرار می‌گیرد. هنگامی که ارضای نیازها آغاز می‌شود، تغییری که در انگیزش فرد رخ خواهد داد بدین گونه است که به جای نیازهای قبل، سطح دیگری از نیاز، اهمیت یافته و محرک رفتار خواهد شد. نیازها به همین ترتیب تا پایان سلسله مراتب نیازها اوج گرفته و پس از ارضاء، فروکش کرده و نوبت را به دیگری می‌سپارند. در این مسیر نقش مدیران میانی و ارشد در شناسائی رفتار و نیاز و ایجاد راهکار مناسب با آن می تواند از بسیاری ناهنجاری های رفتاری در سازمان و جامعه جلوگیری نماید . بر این اساس شاید بتوان گفت جوامع پیشرفته با استفاده از این الگو و مدل های رفتار شناسی مانند دیسک ، افراد را در جایگاه مناسب قرار می دهند و به همین دلیل ساختار جامعه اعم از سازمان یا اجتماع از آسیب های رفتاری کمترین آسیب را می بیند . عدم وجود خیانت در عملکرد ، داشتن انگیزه در راستای بهبود فضای روانی جامعه هدف ، عدم ساختار شکنی و مواردی از این قبیل ناشی از فرهنگ والا و بالای جوامع پیشرفته نیست بلکه به دلیل قرار گرفتن افراد در پست های مناسب است . یک مثال و ادامه بحث ، چند سال قبل در طوفان بزرگی که در ایالات متحده رخ داد ، شاهد غارت مغازه ها و فروشگاهها توسط آدمهائی بودیم که در جایگاه خود بسیار قانونمند عمل می کردند اما در جریان یک حادثه ، من واقعی خود را نشان دادند . این نکته موید این است که ناهنجار ترین افراد اگر به طور صحیح شناخته شوند می توان به بهترین روش از آنها استفاده ساختاری نمود . در اینجا سعی در مقایسه هفت شهر عشق و هرم مازلو داریم تا بدانیم که ادبیات کهن ایران زمین سرشار از ناگفته های است که شاید قرنها طول بکشد تا آنها آشکار شوند . در هرم مازلو پنج طبقه برای مراتب انسان در نظر گرفته شده در حالیکه در منطق الطیر عطار هفت طبقه دیده شده است و این نشان از جهان شمولی بیشتر آن دارد .

همانگونه که مشاهده می شود عطار راه رسیدن به کمال را در هفت وادی میبیند در حالیکه مازلو وادی توحید و حیرت را ندیده و مستقیم به مرتبه آخر کمال می رسد . به همین دلیل است که در این نظام رسیدن به مراتب عالیه دچار خطا و سردرگمی می شود . اگرچه در دنیای مدیریت از این روش به عنوان یکی از روشهای نوین یاد می شود اما این به دلیل نقص اطلاع رسانی ما از بنیانهای مدیریتی کهنمان است . همچنین راه رسیدن به فنا الی الله و تعالی انسان احتیاج به گذر از مراتب توحید و حیرت را دارد که دنیای غرب از این فضا بدور بوده و با حذف این دو مرحله از طی کمال انسانی مستقیما به سراغ مرحله معنویت اخلاق رفته است .