اقتصادی که جمع و منها نمی‌داند
تداوم مشکلات اقتصادی کشور از موانع پیش روی صادرات و مشکل نقل و انتقال پول توسط شبکه بانکی تا رکود واحدهای صنعتی و متهم شدن بانک‌ها به عدم همراهی با بنگاه‌ها، کهنه زخم‌هایی است که هنوز درمان نشده‌است. اگرچه طی سال‌های اخیر درمانگران حاذقی بر بالین این بیمار حاضر شده و نسخه‌هایی پیچیده‌اند، اما قالب داروهای تجویز شده مسکن‌هایی بودند که برای مدتی اندک درد را ساکت کرده و موجب شده‌اند بیمار با توهم بهبودی از درمان غافل شود و با از بین رفتن آثار مسکن‌ها، نحیف‌تر و رنجورتر از گذشته، چشم انتظار معجزه‌گری جدید بماند. با دقت در احوال اقتصاد از پا افتاده و بررسی پرونده درمان آن به خوبی می‌توان متوجه شد که چرا تا کنون درمان‌های صورت گرفته بی‌نتیجه مانده‌است. اعتقاد هر یک از اعضای این خانواده بزرگ به روش درمانی متفاوت و از آن بدتر، پیچیدن نسخه‌هایی تک بعدی که هریک بی‌توجه به مجموعه مشکلات فقط برای درمان یک بخش در نظر گرفته شده، عامل اصلی تداوم و افزایش بیماری است. در حالیکه تمامی بخشهای اقتصاد کشور اعم از صنعت، تجارت، کشاورزی، خدمات و... گرفتار مشکلاتی هستند که ناخواسته اثرات سوء آنها بخشهای دیگر را نیز متأثر می‌کند، اما متولیان و فعالان هر بخش تنها در پی حل مشکلات خود هستند. این نگاه تک بعدی که شاید بتوان آنرا به خودخواهی نیز تعبیر کرد موجب شده تا این واقعیت که برای درمان بیماری باید نسخه‌ای واحد پیچیده شود مورد بی‌توجهی قرار گیرد. چند سالی است که کارشناسان و صاحب‌نظران اقتصادی در همایش و کنفرانس، میزگرد و مناظره و مصاحبه با رسانه‌ها، از وخامت اوضاع اقتصاد کشور سخن می‌گویند و در تحلیل عوامل فهرستی بلند بالا ارائه کرده و آنهایی که جسارت بیشتری دارند، عده‌ای را هم به عنوان مسببین این شرایط معرفی می‌کنند. یکی در همایش راهکارهای نظام بانکی از تحمیل بار سنگین معوقات بنگاه‌های تولیدی بر دوش بانک‌ها گلایه می‌کند و پیشنهادش کشیدن گوش بدهکاران بانکی است. دیگری در جمع صنعتگران حاضر شده و با سردادن فریاد مظلومیت، تجار و بازرگانان را به نابودگری تولید متهم می‌کند و بستن درهای کشور و اعمال سختگیرانه‌ترین مقرارت تجاری را راهکار می‌داند. آن یکی در گردهمایی تجار حاضر شده و حمایت‌های دولت از کشاورزی به واسطه اعمال موانع تعرفه‌ای و غیرتعرفه‌ای پیش روی بازرگانی خارجی را عامل نابود کننده می‌نامد. در نهایت آنکه در میان کشاورزان سخن می‌گوید، مقاومت بانک‌ها برای ارائه تسهیلات به کشاورزان را عامل اصلی ناکامی اقتصاد کشور می‌داند و پیشنهاد می‌کند تا قانونی برای رسیدن به حساب بانک‌ها تصویب شود. جالب آنکه همه این نظرات مورد تشویق و تأیید مخاطبان قرارمی‌گیرد و جالبتر آنکه در نهایت همه این تناقضات را زیر هم جمع میزنند و برای حاصل این جمع ناجور هم دست و سوت میزنند. اما چرا کمتر کسی پیدا می‌شود که در جمع بانکداران، تولیدکنندگان، تجار و کشاورزان بگوید شما هم مقصر هستید، چرا کسی نمی‌گوید تک بعدی دیدن مشکلات، عامل حال ناخوش این روزهای اقتصاد کشور است. چرا صاحب‌نظران و کارشناسان به جای جمع زدن مشکلات بخشهای مختلف اقتصاد، به فعالان این بخش‌ها توصیه نمی‌کنند که منافع‌شان را باهم جمع بزنند تا به دنبال درد و درمان مشترک باشند. آنچه مسلم است، به‌رغم باور این واقعیت بدیهی از سوی همه متولیان و فعالان اقتصادی کشور که بخشهای مختلف اقتصاد، چون اعضای بدن، به هم وابسته هستند و بسته به اهمیت و جایگاهشان مشکل یکی موجب کند شدن روند کلی فعالیت و یا توقف کامل می‌شود، اما در عمل هر بخش تنها به خود می‌اندیشد، بی‌توجه به اینکه حتی بزرگترین اعداد هم با منها شدن کم و کمتر می‌شوند، در حالیکه از جمع اعداد کوچک، عددی بزرگتر حاصل خواهدشد.
علی شفائی ali.shafaee@jahaneghtesad.com
