انتقاد از ابهام آفرینی بی مورد درباره محصولات مهندسی ژنتیک
نابودی گونه‌های اسب ترکمن و مرغ مرندی در کشور
گروه تولید-رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: برخی با ناآگاهی مطالبی را درباره محصولات مهندسی ژنتیک منتشر می کنند که موجب تشویش اذهان عمومی می شود. علی‌اکبر ولایتی، مشاورعالی مقام معظم رهبری در افتتاحیه دومین همایش بین‌المللی و چهاردهمین همایش ملی ژنتیک کشور که امروز در دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد، گفت: اسناد تاریخی از جمله کشف سفالینه‌های رُسی در منطقه ایلام در ۵ هزار سال قبل تردیدی را بر جای نمی‌گذارد که ایرانیان در مطالعه علم «انساب» یا بررسی صفات و نحوه توارث آن پیشتاز بوده‌اند. ولایتی اظهار داشت: در تعلق اهلی کردن یا اصلاح ژنتیک گیاهان و دام که به منطقه بین‌النحرین شناخته می‌شود، اجماع قابل قبولی وجود دارد؛ کمی جلوتر ردپای دوران طلایی علم ژنتیک و زایش را می‌توان در اسناد علمی و کتب ایران قدیم در قرن هفتم هجری شمسی (قرن ۱۳ میلادی) به ویژه در زمینه پزشکی مشاهده کرد. رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام افزود: همزمان با کشف دوباره قوانین وراثت مندل و تولد علم ژنتیک مندلی یا ژنتیک به مفهوم امروزین آن، توسط دو گیاه‌شناس معروف هوگو دووریس استاد دانشگاه آمستردام و کارل کورنس از دانشگاه توبینگن، در ایران مدرسه عالی فلاحت مظفری که اولین مرکز تحصیلات عالی در زمینه اصلاح نژاد و ژنتیک مدرن کشور محسوب می‌شد، تاسیس شد و به این ترتیب ایرانیان پیشتازی خود را در این عرصه از آن زمان ادامه می‌دهند.
ایران مهد تنوع ژنتیک
وی با بیان اینکه از سوی دیگر ایران مهد تنوع ژنتیک است، گفت: تاکنون بیش از ۷ هزار و ۵۰۰ گونه گیاهی ایران شناسایی شده که از تنوع فوق‌العاده‌ای برخوردار هستند و به حق «ذخایر توارثی» نامگذاری شده‌اند. ولایتی با تاکید بر اینکه ایران زادگاه و مرکز پیدایش بسیاری از گونه‌های مهم در حوزه کشاورزی و غذ است، گفت: این تنوع ژنتیک یکی از منابع اصلی پایه تولید و به عنوان منشاء تامین غذا، دارو و مواد مهم صنعتی و نساجی شناخته می‌شود. وی با تاکید بر اینکه دو رویکرد اساسی با عنوان رویکرد حفاظتی و رویکرد بهره‌برداری در کشور ما و بلکه در سایر کشورها در برخورد با منابع ژنتیک مشاهده می‌شود، گفت: رویکرد حفاظتی و رویکرد بهره‌برداری مهم هستند، اما در اینجا رویکرد تلفیقی را در راستای حفظ ذخایر توارثی گیاهی پیشنهاد می‌کنم. رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام افزود: اگر چه علم ژنتیک چه در ایران باستان و چه در غرب با حوزه کشاورزی (اصلاح نباتات و اصلاح نژاد دام) آغاز شد، ولی رشد و توسعه خود را در سالهای اخیر در حوزه پزشکی و انسانی شانه به شانه حوزه کشاورزی پیش می‌برد.
عدم دستیابی ایران به سهم بازار مناسب در حوزه ژنتیک
وی در ادامه افزود: بر اساس آخرین آمار ارائه شده، گردش مالی محصولات نوترکیب سالیانه بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار تخمین زده شده که البته ایران هنوز نتوانسته است سهم مناسبی از این بازار را به خود اختصاص دهد. به گفته ولایتی، البته گاهی برخی دوستان ناآگاه در داخل هم با ایجاد ابهام بی‌مورد در خصوص ایمنی فعالیت‌های ژنتیک به ویژه مهندسی ژنتیک و حتی جنبه‌های فقهی آن مطالبی را منتشر می‌کنند که جز ایجاد تردید و تشویش در اذهان عمومی و تاخیر در پیشرفت‌ها فایده دیگری ندارد.
پنبه و برنج تراریخته ایرانی آماده ورود به بازار شد
رئیس بخش فیزیولوژی مولکولی پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی هم در این همایش گفت: تمام تست های ایمنی زیستی پنبه و برنج تراریخته در حال طی شدن و آماده ورود به بازار بعد از دریافت مجوز است. بابک ناخدا، عضوهیات مدیره انجمن ایمنی زیستی در خصوص وضعیت کشت گیاهان تراریخته در سال ۲۰۱۵ گفت: طبق آخرین آمار، بیش از ۱۷۹ میلیون هکتار در ۲۸ کشور دنیا به کشت محصولات تراریخته اختصاص یافته است. وی با بیان اینکه عمده این محصولات که در ۲۸ کشور توسعه یافته و صنعتی کشت می شود، سویا، کلزا، ذرت و پنبه هستند، اظهار داشت: در راس این کشورها، امریکا قرار دارد.
۱۸میلیون کشاورز محصولات تراریخته می کارند
به گفته ناخدا، طبق آمار، بیش از ۱۸ میلیون کشاورز در این ۲۸ کشور مشغول کشت و کار گیاهان تراریخته هستند. رئیس بخش فیزیولوژی مولکولی پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی با اشاره به وضعیت و درصد سطح زیر کشت محصولات تراریخته نسبت به محصولات نرمال گفت: ۸۳ درصد سویا، ۲۵ درصد کلزا، ۵۰ درصد پنبه، ۲۵ درصد ذرت محصولات تراریخته ای هستند که توسط کشاورزان در ۲۸ کشور دنیا کشت می شوند. وی عنوان کرد: از سال ۱۹۹۶ تا کنون که قریب به ۲۰ سال است از کشت تجاری این محصولات با رشد بیش از ۱۰۰ برابر می گذرد؛ در واقع کشت محصولات تراریخته از ۱.۷ دهم میلیون هکتار به ۱۸۰ میلیون هکتار در این مدت کشت افزایش یافته است.
نابودی گونه‌های اسب ترکمن و مرغ مرندی در کشور
عضو هیات علمی دانشگاه تهران هم در این همایش گفت: برخی از گونه های جانوری و گیاهی در کشور رو به نابودی هستند که باید محققان در این زمینه اقداماتی انجام دهند. منصور امیدی با بیان اینکه تحقیقات در این حوزه از حدود سالهای ۱۳۲۵ در ایران شکل گرفته است گفت: جمع آوری گونه های بومی گندم ایران یکی از پروژه هایی بود که در راستای بررسی خواص ژنتیکی و اصلاح آن از همان سال ها آغاز به کار کرد و گفت: با توجه به اینکه زادگاه گندم در ایران است این تحقیقات در کشور آغاز شد و نزدیک به ۶۰ هزار نمونه گندم از سراسر ایران برای انجام این پروژه جمع آوری شد. به گفته وی در همان زمان با انجام این پروژه بانک ژن گندم در کشور که در همان زمان به عنوان مهمترین بانک جهانی به شمار می رفت تاسیس شد. امیدی اظهار داشت: همچنین مطالعه گونه های چغندر قند که در زمینه ژنتیک گیاهی بود از پروژه هایی به شمار می رفت که در همان سال ها انجام گرفت و منجر شد تا بانک ژن حبوبات ایران با همکاری متخصصان آمریکایی ایجاد شود. عضو هیات علمی دانشگاه تهران اظهار داشت: جمع آوری ژرم پلاست، جنگل و مراتع از دیگر پروژه های علمی محققان بوده که از سال ها پیش مورد توجه قرار گرفته است. وی تاکید کرد: با وجود این همه فعالیت در حوزه ژنتیک گیاهی و حیوانی اکنون توجه زیادی نسبت به ژرم پلاست ها نمی شود به همین دلیل شاهد نابودی آنها در کشور هستیم. عضو هیات علمی دانشگاه تهران گفت: همچنین از سوی دیگر شاهد نابودی گونه های اسب ترکمن و مرغ مرندی هستیم. وی با بیان اینکه در حال حاضر اقدامات مناسبی برای حفظ گونه های گاو سیستانی و گلپایگانی انجام گرفته است، گفت: ایران جزو اولین کشورهایی به شمار می رود که اقدام به رها سازی گیاهان و تولید حیوانات تراریخته کرده است.
