۶۵ درصد شهرکهای صنعتی ایران زیان ده شدند
بررسی جهان اقتصاد از ظهور و سقوط شهرکهای صنعتی در ایران
مهدی زاهدی-اگرچه دراوایل تشکیل دولت نهم، رییس این دولت در بیشتر «سخن» رانی های خود، توسعه صنایع کوچک و به ویژه «ایجاد» شهرک های صنعتی را به عنوان یکی از مهمترین اهدافش عنوان می کرد اما وضعیت امروز شهرک های صنعتی کشور به وضوح نشانگر باقی ماندن وعده ها درحد همان سخنرانی ها است. درسالهای مورد اشاره، مسئولان صنعتی دو دولت نهم و دهم هم به تاسی از رییس دولت وقت و به شیوه مرسوم در کشورمان که هراظهارنظری از سوی مقام ارشد به سرعت توسط زیرمجموعه ها با آب وتاب بیشتری درفضای جامعه منتشر می شود، اقدام به ایراد سخنرانی های گسترده ای درباب توسعه و ساخت شهرکهای صنعتی کردند و در برخی موارد هم سخن از مرزهای کشور فراتر رفته و تاسیس شهرکهای صنعتی مشترک با همسایگان را در فضایی کاملا تبلیغاتی ارایه دادند. نکته قابل تامل اینکه این اظهارنظرها در حالی مطرح می شد که خبرهای مختلفی از مشکلات و چالش های عمیق صنعتگران درشهرکهای صنعتی درفضای تولیدی کشور مطرح شده بود و البته رسانه ها هربار از مسئولان سازمان صنایع کوچک آمار وضعیت تولید در شهرک ها را جویا می شدند، گویی موضوعی محرمانه را از مدیران طلب میکردند و اغلب با پاسخ هایی بی ربط مواجه می شدند؛ حتی در زمانهایی که تعطیلی واحدهای صنعتی مستقر در شهرک ها و افول ظرفیت تولید به اوج خود رسیده بود، آمارهای درستی به اهالی رسانه اعلام نشد.
تسهیلات زودبازده در مسیر ناکجاآباد!
با همه این ها تنها «عملی» که از سوی دولت وقت در راستای این موضوع دیده شد طرح ارایه تسهیلات به بنگاههای زودبازده بود که براساس وعده ها قرار بود علاوه بر ایجاد اشتغال در سطح وسیع به صنایع کوچک و متوسط کشور نیز رونق ببخشد که البته آن هم در«عمل» به بن بست رسیده و تسهیلات ارایه شده در این طرح سر از ناکجا آباد در آورد و به طورعلنی «آگهی نامچه ها» پرشد از آگهی های «ارایه تسهیلات زودبازده در یک هفته» و در آخر نیز متقاضیان واقعی جا ماندند و متقاضیان غیرواقعی! یا با کلاهبرداری های شرکتهای ارایه دهنده یک هفته ای روبرو شدند و یا عده ای که موفق به دریافت آن شدند پول «رونق واحدهای صنعتی» را صرف خرید املاک و مستغلات کردند. پس از وداع احمدی نژاد و یاران صنعتی اش از صدر قوه اجرایی کشور، موضوع چالش های عمیق صنایع کوچک به صورت طبیعی به دولت یازدهم منتقل شد و اگرچه تولیدگران صنایع کوچک همچنان با مشکلات بزرگ دست و پنجه نرم می کنند اما اتفاق مهمی که در دوره وزارت صنعت دولت یازدهم به وقوع پیوست، علاوه بر منتفی شدن طرح های آرمانی چون ایجاد شهرک های صنعتی مشترک با خارجی ها، باز شدن پرونده اتفاقات رخ داده در حوزه صنایع کوچک و ارایه آمارهای اسفناک اما تقریبا واقعی درباره تعطیلی و افت شدید تولید در واحدهای مستقر در شهرک های صنعتی بود.
ارایه آمارهای واقعی برای برداشتن فشار رسانه ای
اگرچه کارشناسان معتقدند ارایه آمارها از سوی دولت جدید به نوعی برداشتن فشار از دوش تیم جدید صنعتی دولت بود اما به هرحال شفاف شدن وضعیت صنایع کوچک در کشور سبب شد که دولت جدید برنامه ریزی برای نجات این بخش مهم و بحران زده اقتصاد کشور را جدی بگیرد. چندماه پس از روی کار آمده دولت جدید آمارهایی منتشر شد که نشان می داد وضعیت شهرک های صنعتی کشور از آنچه جسته و گریخته مطرح می شد فاجعه بار تر است. سیدمحمدعلی سید ابریشمی،اولین مدیرعامل سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی دولت یازدهم چندی پس از تصدی ریاست بر این سازمان در نشستی خبری حاضر شد و اعلام کرد از ۳۱ هزار واحدصنعتی کشور۵ هزار ۴۵۱ واحد کاملاً تعطیل، ۹هزار ۹۷ واحد (۳۴ درصد) با زیر۵۰ درصد ظرفیت، ۹هزار ۲۶۴ واحد (۳۵درصد) بین ۵۰ تا ۷۰ درصد ظرفیت، ۸ هزارو ۲۶۹ واحد با بالای ۷۰ درصد ظرفیت کار می‌کنند. وی البته تاکید کرد: ۷۱ درصد تعطیلی واحدها بین سال۸۵ تا ۹۲ بوده است. خبرمهم دیگری که ادامه این شفاف سازی ها منتشر شد تملک واحدهای صنعتی توسط بانک ها بود که سیدابریشمی دراین باره نیز گفته بود: حدود ۸۴۰ واحد شهرکهای صنعتی توسط بانک‌ها تملک شده‌اند که از این تعداد حدود ۷۰۰ واحد کاملاً متوقف گشته اند به گفته وی ۹۷ هزار نفر از تعطیلی این واحدها بیکار شده‌اند. چندماه پیش، سیدابریشمی از سازمان صنایع کوچک به سایپا کوچ کرد و معاون وی علی یزدانی که اتفاقا در شفاف سازی آمار واحدهای صنعتی مشکل دار، نقش ویژه ای داشت به ریاست سازمان رسید. یزدانی پس از تصدی پست مدیرعاملی، سفرهای فشرده ای را در دستورکار خود قرارداده است که در این سفرها ضمن بازدید از شهرک های صنعتی کشور، آمارهای باقی مانده و دقیق تری دراین حوزه را نیز ارایه می دهد. درماه جاری وی ابتدا با حضور در جمع صنعتگران لرستان اعلام کرد ۷هزار و ۸۵ واحد در شهرکهای صنعتی کشور کاملاً تعطیل شده است. او همچنین اذعان کرد: ۷۷ هزار و ۴۴۶ واحد صنعتی در کشور وجود دارد که پیشرفت آنها بین صفر تا ۲۰ درصد است و از آن سو ۹هزار و ۳۲۵طرح بالای ۶۰ درصد که در واقع تنها ۱۰ درصد از کل طرح‌های صنعتی، پیشرفتی بالاتر از ۶۰درصد دارند که سیاست دولت نیز در اولویت قراردادن و به بهره‌برداری رساندن این طرح‌ها است.
از شهرک های بی متقاضی تا صنعت زیان ده
مدیرعامل جدید صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران همچنین از وجود۱۵۰شهرک و ناحیه صنعتی بی متقاضی در کشور خبرداد. روزگذشته نیز یزدانی در کرمانشاه پرده دیگری از وضعیت ناهمگون شهرک های صنعتی کشور ارایه کرد؛ او از زیان ده بودن ۶۰۰ شهرک صنعتی که حدود ۶۵ درصد کل شهرکهای صنعتی کشور را در برمی گیرند خبر داد. مدیرعامل سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی اگرچه از راه‌اندازی مجدد ۱۰ هزار واحد صنعتی مشکل‌دار خبر داد اما زیان ده بودن این تعداد از شهرکهای صنعتی را به عنوان زنگ خطری برای آینده این حوزه مهم اقتصادی کشور هشدار داد. علی یزدانی با اعلام اینکه ۷۰ درصد منابع سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی از ۹۷ شهرک و ناحیه صنعتی تامین می‌شود، گفت: حدود ۶۰۰ شهرک و ناحیه صنعتی زیان‌ده در کشور داریم. وی در نشست هم‌اندیشی فعالان اقتصادی استان کرمانشاه به وضعیت صنایع کشور اشاره و اظهار کرد: در کل کشور ۸۷ هزار و ۹۱۷ واحد صنعتی دارای پروانه‌بهره‌برداری داریم که از این تعداد ۸۰ هزار و ۸۱ واحد آن صنایع کوچک هستند. وی تعداد صنایع متوسط موجود در کشور را نیز ۴۳۵۶ اعلام کرد که ۵۰ تا ۱۰۰ نفر اشتغالزایی دارند و ادامه داد: تعداد صنایع بزرگ ما با اشتغال بیش از ۱۰۰ نفر نیز ۳۴۸۰ واحد است. مدیرعامل سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی تعداد طرح‌هایی که در شهرکهای صنعتی توسط بانک‌ها تملک شدند را نیز ۱۰۹۹ طرح اعلام کرد که ۲۵ درصد این واحدها غیرفعال و ۷۵ درصد زیر ظرفیت هستند. یزدانی اشاره‌ای هم به طرح‌های صنعتی در حال اجرا کرد و افزود: در کل کشور ۹۹ هزار و ۸۴۰ طرح صنعتی داریم که بیش از یک سوم آنها در شهرکهای صنعتی هستند. وی از خدمات و حمایت‌هایی که سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی برای واحدهای تولیدی و صنعتی ارائه می‌دهد نیز یاد کرد و افزود: ما زمین را نمی‌فروشیم، بلکه حق انتفاع را واگذار می‌کنیم و قیمت تمام شده نیز بر اساس خدمات زیرساختی است که ارائه می‌کنیم. به گفته این مسئول، در برخی موارد حتی تا ۵۰ درصد تخفیف و مشوق برای واگذاری زمین‌ها در نظر گرفته می‌شود.
امسال حدود ۱۰ هزار واحد صنعتی در کشور راه‌اندازی می‌شود
یزدانی در ادامه با اشاره به برنامه‌های بخش صنعت، معدن و تجارت برای تحقق سیاست‌های اقتصاد مقاومتی، اظهار کرد: بنا داریم در سال جاری حدود ۱۰ هزار واحد صنعتی متوسط و کوچک که مشکل دارند را راه‌اندازی مجدد کنیم که از این تعداد ۹۰۰۰ واحد در بخش صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی هستند. وی یادآوری کرد: البته در ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی برای ما راه‌اندازی ۷۵۰۰ واحد راکد و زیر ظرفیت در نظر گرفته شده بود که وزارت صنعت، معدن و تجارت این رقم را به ۱۰ هزار واحد افزایش داد. معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت ادامه داد: بخش دیگری از هدف ما تکمیل دو هزار طرح صنعتی با پیشرفت فیزیکی بالای ۶۰ درصد در کشور است و همچنین برنامه داریم ۳۸ طرح ملی را نیز در سراسر کشور تکمیل و راه‌اندازی کنیم. یزدانی اعتباری که برای این کار در نظر گرفته شده را در کل کشور ۱۶ هزار میلیارد تومان اعلام کرد. یزدانی ارتقاء توان رقابت پذیری صنایع کوچک و متوسط، آموزش حدود ۱۰۰ هزار نفر در کل کشور، ۱۰ میلیارد دلار مازاد صادرات نسبت به سال گذشته، کنترل واردات، راه‌اندازی واحدهای تعطیل و زیر ظرفیت و تکمیل طرح‌های صنعتی با پیشرفت فیزیکی بالای ۶۰ درصد را از مهمترین برنامه‌های بخش صنعت و معدن و تجارت کشور برای تحقق اقتصاد مقاومتی اعلام کرد.
فقط دولت مسئول تحقق اقتصاد مقاومتی نیست
یزدانی با اشاره به اینکه فقط دولت یا وزارت صنعت، معدن و تجارت مسئول تحقق اقتصاد مقاومتی نیست، گفت: همه بخش‌ها از جمله قوه مجریه، قوه مقننه، قوه قضاییه و حتی آحاد مردم باید برای تحقق این سیاست‌ها پای کار بیایند. معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت با اشاره به تشکیل ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی در کشور و ستاد تسهیل و رفع موانع تولید در زیر مجموعه آن، عنوان کرد: در استان‌ها نیز ستاد تسهیل و رفع موانع تولید تشکیل شده که ما به استانداران تفویض اختیار کردیم. مدیرعامل سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی کشور راه‌اندازی طرح‌های تعطیل، افزایش ظرفیت واحدهای زیر ظرفیت و تکمیل طرح‌های با پیشرفت بالای ۶۰ درصد را از اهداف ستاد تسهیل دانست و افزود: برای تحقق این امر بانک‌ها هم باید پای کار بیایند. وی تاکید کرد: همه برنامه‌هایی که امسال برای تحقق اقتصاد مقاومتی داریم به غیر از برنامه‌های معمول ما است. گفتنی است با توجه به اتفاقات رخ داده توسعه صنایع کوچک و متوسط و ایجاد شهرکهای صنعتی که یکی از برنامه‌های ویژه و آرمانی احمدی نژاد در زمان تشکیل دولت نهم بود نه تنها در دولت نهم و دهم به سرانجام نرسید که حتی در دولت یازدهم؛ هم به دلیل اشتباهات دولت گذشته و هم و به دلیل رکود سنگین ایجاد شده در سالهای اخیر در حد آرزو باقی مانده است.
