مناطق آزاد محور توسعه مناسبات اقتصادی کشورهای حوزه اقیانوس هند
مجمع کشورهای ساحلی اقیانوس هند اگرچه در مقایسه با همتایان خود در دو اقیانوس اطلس و آرام بسیار جوانتر است و برخلاف دو رقیب که اعضای آن قالبا کشورهای توسعه یافته هستند،اکثریت اعضای آنرا کشورهای درحال توسعه تکشیل می‌دهند،اما وسعت بازار،ظرفیت‌های خالی مانده در بسیاری از حوزه‌های اقتصادی و در نهایت بکربودن بسیاری فرصت‌ها،امتیازاتی است که می‌تواند،این اتحاد اقتصادی نوپا را به جریانی اثرگذار تبدیل کند. به گزارش خبرنگار جهان اقتصاد،برگزاری اجلاس رؤسای مناطق آزاد کشورهای ساحلی اقیانوس هند یا آیورا در منطقه آزاد چابهار بهانه خوبی برای هم صحبت شدن با اکبر ترکان مشاور رئیس جمهور و دبیرشورای عالی مناطق آزاد است. جهان اقتصاد: میزبانی منطقه آزاد چابهار از رؤسای مناطق آزاد کشورهای عضو آیورا چه هدفی را دنبال کرده و برنامه‌ها و سیاست‌های این اجلاس چیست؟ - قرن بیستم،به حوزه اقیانوس اطلس شمالی که در یک سوی آن ایالات متحده آمریکا و کانادا قراردارد و درطرف دیگر اروپا اختصاص داشت.این منطقه با ششصد میلیون نفر و ۱۰ درصد کل جمعیت کره زمین،به عنوان محور اصلی اقتصاد جهان در مقطعی ۷۵ درصد تولید جهان را به خود اختصاص داده بود.این حوزه،حوزه اصلی مصرف‌کننده نفت و گاز هم است.۷۵درصد نفت و گاز جهان،از تاریخ صنعت نفت تا امروز،در حوزه آتلانتیک شمالی مصرف شده است.سلطه نظامی جهان هم در این‌جا بوده است،یعنی ناتو ارتش مشترک بین دو سوی آتلانتیک است.این مجموعه تاریخ اقتصادی قرن بیستم را رقم زده‌است.در قرن بیست‌ویکم،الگوهای جدیدی در جهان پیدا شد و اقتصاد جهان از محوریت آتلانتیک به یک الگوی جدیدی در حال تغییر است.این الگوی جدید حوزه‌هایی مثل اقیانوس آرام و اقیانوس هند را شامل می‌شود.در حوزه اقیانوس آرام،ژاپن،کره،چین و کشورهای شرق آسیا نقش دارند و در سوی دیگر اقیانوس آرام،باز هم ایالات متحده آمریکا است.چنانکه می‌دانید،مناطق آزاد پیش قراول توسعه و تجارت هستند و با توجه به این شرایط و درک موقعیت جدید درحوزه اقتصاد جهانی،اجلاس مناطق آزادِ حوزه اقیانوس هند در چابهار برگزارمی‌شود تا اعضا درباره توسعه دادوستد و تجارت در مناطق آزاد و فعالیت‌های اقتصادی،آخرین دستاوردهای خود را با هم در میان بگذارند. جهان اقتصاد: یکی از موارد مذاکره با مسئولان حاضر در اجلاس،ظرفیت‌های چابهار برای سرمایه‌گذاری و پیشنهاد آن به عنوان دبیرخانه دائمی مناطق آزاد کشورهای عضو آیورا است.آیا برای طرح این مسئله،برنامه مدون و از پیش تعیین‌شده‌ای وجود دارد و مستندات قابل ارائه برای جلب نظر اعضای حاضر در اجلاس چیست؟ - حوزه اقیانوس هند تقریباً ۲میلیارد نفر جمعیت دارد و یک میلیارد نفر از این جمعیت مسلمان هستند.جمعیتی مانند مسلمانان اندونزی،هند،چین،بنگلادش،ایران،یمن،امارات‌متحده‌عربی،عمان،سریلانکا،مالزی و استرالیا جمعیت‌های مسلمان اطراف این حوزه را تشکیل می‌دهند.توسعه اسلام درهمه این مناطق با تجارت اتفاق افتاده‌است.یعنی تجارت،فرهنگ مشترک و روابط تجاری موجب توسعه فرهنگی بین این مناطق شده‌است و مناطق آزاد یکی از مهم‌ترین ابزارهای ادامه این رفتار فرهنگی است.این ابزار امروز هم کارآمد است و با همین کارآمدی می‌تواند بسط و توسعه روابط فرهنگی را بین کشورهای حوزه آیورا عهده‌دار شود. جهان اقتصاد: پیش از این،سیاست اقتصادی مناطق آزاد،قالبا بر واردات متمرکز بود اما امروز صادرات و جذب سرمایه و مشارکت خارجی‌ها مطرح است،در این بخش چه هدف‌گذاری صورت گرفته‌است؟ - بند یازده اقتصاد مقاومتی،که مقام معظم رهبری تصویب و ابلاغ کردند،به طور مستقیم،مربوط به مناطق آزاد است.ایشان فرمودند: توسعه حوزه عمل مناطق آزاد درمسیر گسترش و تسهیل تولید،توسعه صادرات،انتقال فن‌آوری پیشرفته و تأمین نیازهای ضروری و مالی کشور از خارج.این ماموریتی است که در اقتصاد مقاومتی به مناطق آزاد محول‌شده وهمه برنامه‌ریزی‌ها نیز در این جهت است و اینکه بتوانیم با شاخص‌های کمی نشان دهیم که تولید و صادرات در مناطق آزاد تسهیل وگسترش یافته و مناطق قابلیت جذب فن‌آوری و منابع مالی را پیداکرده‌اند. جهان اقتصاد: برنامه مشخص برای تحقق این هدف تدوین شده‌است؟ - در برنامه ششم توسعه بخش خاصی به مناطق آزاد اختصاص داده شده که به رئیس‌جمهور تقدیم شده‌است.هشت هسته در ابتدا،به عنوان هسته‌های پیش‌برنده،تشکیل‌شده وهسته نهم نیز به آنها اضافه شده که از جمله پروژه‌های اجراشده می‌توان به راه‌اندازی پایانه صادراتی شلمچه،پایانه صادراتی ماکو، احداث پایانه صادراتی ارس، بندرکاسپین در دریای خزر که درحال تبدیل شدن به بندرصادراتی است، نمایشگاه‌ها و مراکز تجاری مناطق که ابزاری هستند برای ارائه قابلیت‌ها و توانایی‌های هرمنطقه به‌گونه‌ای که بتواند تجار و صنعتگران سایر مناطق را دعوت کند و موجبات تعامل را در جهت توسعه صادرات فراهم کنند. جهان اقتصاد: چشم‌انداز چابهار بعد از برگزاری اجلاس را چگونه ترسیم می‌کنید؟ - درمنطقه جنوب‌شرقی ایران،چند اتفاق هم‌زمان شکل گرفت. یکی ازآنها هشداری بود که مقام معظم رهبری دادند و گفتند که ازظرفیت‌های سواحل مکران غفلت‌کردیم.این موضوع شوکی اساسی برای همه بودکه باید روی این موضوع کارکنیم. هم‌زمان،دولت یکی از موضوع‌هایی را که دربرنامه ششم در دستور قرارداده،توسعه سواحل مکران است که خوشبختانه مورد تأیید مجلس هم قرارگرفته‌است.مطالعاتی که انجام شده نشان می‌دهد ۸۰درصد جمعیت جهان درسواحل هستند.چگونه است که درجهان،۸۰درصد جمعیت در سواحل هستند و سواحل جنوبی ما فقط یک‌ونیم درصد جمعیت را دارد؟ این موضوع،به نوبه خود،ضرورت توسعه مناطق آزاد را بیش‌ترمی‌کند.اهداف ما متکی بر نفت‌وگاز،ظرفیت‌های معدنی، ظرفیت‌های دریانوردی،صنایع دریایی، ماهیگیری و آبزیان است.یکی دیگر از منابع بسیار ارزشمند استعدادهای منطقه‌است که اکنون پروژه‌هایی در این زمینه آغاز شده‌است.برای ۲٫۵میلیون نفر سواحل مکران،هشت نقطه تمدنی را در نظر گرفتیم و برای ۲٫۵میلیون نفر باید زمینه ۶۰۰هزار شغل ایجاد شود تا امکان سکونت این جمعیت فراهم شود.
