تقسیم کار زنگنه، دستورکار پرچالش نشست نفتی دوحه
وزیران ۱۸ کشور تولید کنده نفت خام بالاخره دورهم جمع شدند تا درباره یک موضوع ه برای همه آنان اهمیت فوق‌العاده دارد در زیر یک سقف گفت و گو کنند. دیروز در دوحه قطر و در پشت درهای بسته وزیران نفت ۱۸ کشور تولید کننده نفت ام اعم از آن که عضو اوپک باشند و یا نباشند گردهم آمدند تا برای افت شدید قیمت نفت که از سال ۲۰۱۴ شروع شد و پایانی شد برای دوران طلایی نفت ۱۰۰ دلاری و بالاتر، چاره‌ای بیابند. در یک ماه گذشته و حتی پیش از آن پیشنهادی از سوی بعضی کشورهای اوپک مطرح شده بود که بر اساس آن میزان تولید همه کشورهای تولید کننده به سطح ژانویه ۲۰۱۶ بازگردد. از ابتدای سال ۲۰۱۶ قیمت نفت به پایین‌ترین سطح خود در ۱۳ سال اخیر رسید و به سوی حدود بیست دلار در هر بشکه متمایل شد. این روند انگیزه‌ای شد تا تولیدکنندگان به عنوان یک راه حل فصلی (برای شش ماه پیشِ‌رو - تا اول اکتبر سال میلادی جاری) سطح تولید صادراتی خود را به زمان ژانویه ۲۰۱۶ بازگردانند. این پیشنهاد در چند هفته پیش در یک نشست محدود میان قطر (میزبان)، روسیه، عربستان سعودی و کویت به بحث گذاشته شد و بنا براین شد تا در روز ۱۷ فوریه - دیروز- در دوحه میان همه ذی‌نفع به بحث و تصمیم گیری گذاشته شود. هرچند این تصمیم حتی اگر به درستی و با رعایت صلاح همه کشورهای درگیر در مسأله گرفته شود، همچون تصمیمات سازمان اوپک یک تصمیم الزام‌آور نخواهد بود و صرفا به عنوان یک عامل اثرگذار بر بازار نقش‌آفرینی می‌کند. اما در هر حال تصمیم این گروه بزرگ از تولید کنندگان که پس از حدود ۱۳ سال دوباره در این شهر گردهم آمده‌اند برای بازار نفت و مصرف‌کنندگان و معامله‌گران، تصمیم مهمی تلقی می‌شود. در هفته‌های اخیر نیز یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر بازار نفت اظهارنظرهای وزیران و دست‌اندرکاران نفتی تولیدکنندگان به‌ویژه ایران، روسیه، عربستان، کویت و ونزوئلا بوده است و فراز و نشیب در این موضع‌گیری‌ها با فراز و نشیب قیمت نفت پیوند خورده بود. اجماع نسبی در باره لزوم اتخاذ چنین تصمیمی برقرار بوده و هست اما تنها مسأله مهم برای تصمیم گیری نقش و تصمیم ایران بود که در این موقعیت شرایطی استثنایی دارد. رفع تحریم‌های یک‌جانبه غربی‌ها علیه ایران فرصتی را ایجاد کرده است تا یتوانیم سهم بازار از دست رفته را که بیشتر آن توسط عربستان سعودی مورد بهرهبرداری قرار گرفته است را بازپس بگیریم اما این کشور حاضر به بازپس دادن سهمیه ایران نیست و انتظار دارند که ایران هم‌چنان در اندازه زمان تحریم که با مشکلات فراوان و بدون حمایت ناوگان تانکرهای خود ناچار از فروش نفت آن‌هم فقط به بعضی از مشتریان سابق خود بود نفت به بازار روانه کند و سعودی‌ها هم با فروشی نزدیک به ۱۱ میلیون بشکه با همراهی ایران برای افزایش قیمت نفت از درآمد بیشتری برخوردار شوند. اما در این میانه سیاست و تدبیر بیژن نامدار زنگنه وزیر نفت کارکشته ایران ته پیش از اجلاس کارساز شد و فضا تا قبل از شروع اجلاس دیروز دوحه و حتی در نشست صبح این گردهم‌آیی به با سناریوی ترسیمی ایران سازگار بود. نقشه ایران که بافرضیات اقتصادی و با این پیش زمینه که همه دولت‌ها به منافع ملی خودشان می‌اندیشند طراحی شده بود، به نوعی تقسیم کار از سوی ایران تلقی می‌شد. ایران بعد از تحریم‌ها انرژی و توان خود را برای بازش=سازی توان صادراتی خود مصروف کند تا بتواند منابع مالی لازم برای بازسازی اقتصادی دوران پسابرجام را تأمین کند و در عین حال قدرت اثرگذاری و موقعیت خود در بازار جهانی نفت را بار دیگر به دست آورد. در سوی دیگر بازار هم عربستان، روسیه و سایر تولیدکنندگان بزرگ که از افت قیمت نفت آسیب زیادی به آنان وارد می‌شد، وظیفه حمایت از بازار و پشتیبانی از قیمت را بر عهده بگیرند. با حساب ایران اگر با افزایش عرضه، قیمت نفت حتی به نصف برسد، با افزایش حدود دوبرابری عرضه ایران در آمد نفتی ایران ثابت خواهد ماند و در همین زمان اگر قیمت نفت به نصف رسیده باشد، سعودی‌ها و روس‌ها ارزش معادل ۱۰ میلیون بشکه نفت را در هر روز از دست خواهند داد. بنا بر این منطقی است که صیانت از بازار و قیمت را به آنان بسپاریم و ما به کار خودمان در زمینه بازسازی فنی و قراردادی فروش بپردازیم. اما آن‌چه در این سناریوی منطقی مورد غفلت قرار گرفت است وابستگی آشکار عربستان سعودی به محافل صهیونیستی و ارتحاعی است که موجب می‌شود با مسأله اقتصادی نفت معامله‌ای سیاسی بکنند و منافع ملی خود و سایر ملت‌هایی را که به درآمد نفتی خود نیاز دارند در برابر اهداف توسعه طلبانه خود مورد معامله قرار دهد. اصرار بی‌مورد عربستان بر مشارکت ایران در این طرح که سایر نقش‌آفزینان بازار به سهولت معاف بودن آن را پذیرفته‌اند، به ویژ] در شرایطی که تا دیروز (شنبه) و حتی تا ساعات اولیه برگزاری نشست دوحه تقریبا برای همه روشن بود که این طرح حتی بدون مشارکت ایران هم می‌تواند به اندازه کافی مورد حمایت تولیدکنندگان قرار بگیرد و در صورت ملتزم بودن آنان قیمت نفت خام را تا حدود زیادی به سطح منطقی برساند. اما در عصر دیروز با تغییر موضع شدید عربستان در اجلاس دوحه بازارها از کاهش تولید نفت خام و بازگشت سطح تولید ناامید شدند و قیمت‌ها بار دیگر رو به کاهش گذاشت. به این ترتیب عربستان که با بهبود فضای بین‌المللی به سود ایران، فضا برا برای خود تنگ می‌بیند، برای فشار بر ایران برسر راه ایجاد اجماع برای کاهش تولید سنگ‌اندازی کرده و مانع تحقق پیشنهادی شده است که در چند هفته اخیر بازارهای نفتی را در انتظار گذاشته است. اما در نهایت به نظر می‌رسد برای بهبود شرایط بازار به سود تولیدکنندگان دو راه وجود دارد، یک این که سایر تولید کنندگان از حمایت سعودی‌ها نا امید بشوند و راه دیگری را در پیش بگیرند و دیگر این که سایر عوامل مؤثر بر بازار مانند میزان ذخایر، اکتشافات و امثال این‌ها بازار را به شرایط معقول و پایداری سوق دهند
