نیم نگاهی به بازار جهانی برنج / بازار برنج، پاییز پرتنش
برنج از مهمترین غلات و اقلام غذایی جهان است. نیمی از جمعیت جهان، به برنج به عنوان یک غذای اصلی وابسته‌اند. چین، هند و اندونزی تولیدکنندگان عمده برنج می‌باشند. موسسه بین‌المللی تحقیقات برنج فیلیپین پیش‌بینی کرده است که ذخایر برنج در کشورهای مهم صادر کننده کاهش می‌یابد که بدلیل خشکسالی در نیمه دوم سال است. فیلیپین دارای حجم زیادی از واردات برنج است و کسری جهانی برنج می‌تواند به اقتصاد این کشور لطمه بزند. طبق این گزارش ذخایر ناخالص برنج تایلند، ویتنام، پاکستان و ایالات متحده به نوزده میلیون تن کاهش پیدا می‌کند که پایین‌ترین سطح از سال ۲۰۰۸ میلادی تاکنون محسوب می‌شود. اکنون قیمت برنج سه برابر بیشتر از قیمت سال دو هزار و هشت میلادی است و با ادامه روند فعلی خشکسالی در جهان این افزایش قیمت ادامه دارد. تولیدکنندگان مهم برنج از جمله هندوستان بدلیل کاهش محصول اقدام به اعمال محدودیت در صادرات این محصول کرده‌اند. جمهوری اسلامی ایران طبق آخرین آمار سال گذشته میلادی و اظهار نظر مقامات پاکستان تقریبا یازده درصد از برنج جهان را وارد می‌کند. مسلما هر نوع تغییر قیمت در این ماده غذایی می‌تواند تاثیر بسزایی در حیطه داخلی داشته باشد. در صورت افزایش قیمت برنج در سطح بین‌المللی در ماه‌های اول واردکنندگان کمتر سراغ این محصول خارجی خواهند رفت و مصرف کننده داخلی نیز به سمت برنج داخلی متمایل خواهد شد. اما در روند چند ماهه بدلیل تأثیرپذیری کالای داخلی از قیمت‌های جهانی قطعا، واردات برنج از سر گرفته می‌شود و برنج داخلی نیز افزایش قیمت می‌یابد در این میان کم آبی نیز هشدار جدی برای افزایش قیمت برنج محسوب می‌شود. در داخل ایران اما دولت به دلیل اهمیت این کالای استراتژیک همواره در صدد برآمده است تا بازار داخلی این کالا را در سطح متعادلی نگه دارد بهره‌گیری از روش‌هایی مانند خرید تضمینی، بیمه محصولات در برابر حوادث طبیعی مانند خشکسالی و سیل و مانند این‌ها و در آخر همه واردات محصول و ذخیره سازی آن توسط دولت از جمله مهمترین اقدام‌هایی است که برای متعادل نگه داشتن بازار برنج داخلی به کار گرفته می‌شود. از سوی دیگر هم دولت با استفاده از مکانیزم و ابزار تعرفه گمرکی سعی در حمایت از تولید داخلی برنج کرده است در حالی که کمبود منابع آبی برای تولید برنج و محدود شدن و ممنوعیت تولید آن در بعضی از مناطق کشور سطح زیر کشت این محصول در داخل را تحت فشار قرار داده است. اما همه این‌ها در برابر فشار خشکسالی و کمبود مستمر منابع آبی، امکان تأمین این محصول را برای دراز مدت در داخل ایران مورد تردید قرارداده است. بنابراین و با تداوم و گسترش کمبود آب و به تبع آن کمبود محصول در سراسر جهان ایران را ناچار از اندیشیدن به راه‌حل‌هایی برای دست یابی به منابع مورد اعتماد برای فراهم کردن این ماده غذایی می‌کند. اقتصاد مقاومتی که این روزها در همه محافل اقتصادی و تجاری مورد بحث قرار می‌گیرد؛ راه حل منطقی این مسأله به شمار می‌آید. آن‌چه می‌تواند برای یافتن راه حلی معقول و منطقی برای این مسأله به شمار بیاید، مراجعه به روش بهره‌گیری از عقل جمعی است. نهادهای تخصصی ذی‌ربط مانند وزارت جهاد کشاورزی، وزارت صنعت، معدن و تجارت، انجمن‌های تخصصی علمی مرتبط با تحقیقات کشاورزی و اطلاح بذر و گیاه و یا بهبود روش‌های کاشت و داشت و برداشت، تشکل‌های صنفی واردکنندگان و سایر نهادهای دولتی و یا خصوصی، گمرکات و در یک جمله تمام مرتبطین با مسأله بایستی دور هم جمع شوند تا برای همه جوانب کار از جمله اصلاح الگوی مصرف غذایی، بهبود الگوی کشت، روش‌های بازرگانی برای بهینه‌سازی واردات، شیوه و زمان‌بندی واردات، بهبود ژنتیکی بذرهای مورد استفاده، سامان‌دهی بازار داخلی با توجه به فصل‌های شتاب‌گیری مصرف و امثال این‌ها را مورد بررسی قرار داده و از همه توان کشور برای رفع نگرانی‌ها در باره تولید، تأمین و مصرف این ماد غذایی مهم و استراتژیک بهره‌گیری شود. ایران می‌تواند با اتکا بر اقتصاد داخلی بخصوص اقتصاد مقاومتی گام مهم در خودکفایی برنج بردارد. تغییر در شیوه آب‌رسانی، استفاده از بذر اصلاح شده مقاوم، بهره‌گیری از نیروهای بومی تحصیل کرده و مطالعه تجربیات کشورهای صادر کننده برنج در این زمینه می‌تواند گام‌های اولیه مناسبی برای پیشگیری از بحران افزایش قیمت برنج در آینده نزدیک بردارد.
علی حیدری
