الزامات شکوفایی صنعت نفت ایران پس از برجام

ایران با در اختیار داشتن ۹٫۳ درصد منابع نفتی جهان پس از کشورهای ونزوئلا، عربستان سعودی و کانادا در جایگاه چهارم دنیا قرار دارد. اما بیشترین ذخایر گازی جهان در اختیار کشور ما قرار دارد و ایران با داشتن ۱۸٫۲ درصد منابع گاز جهان در رتبه نخست قرار دارد. پس از ایران کشورهای روسیه، قطر ترکمنستان و آمریکا در رده‌های بعدی هستند که در آخرین گزارش‌های شرکت بی‌پی وضعیت ذخایر نفت و گاز کشورهای جهان (ابتدای ۲۰۱۵) مجموع ذخایر هیدروکربوری ایران (نفت و گاز) ۳۴۶ میلیارد بشکه معادل نفت خام است که رتبه اول مجموع ذخایر نفت و گاز قابل استحصال جهان را در اختیار دارد پس از ایران کشورهای ونزوئلا؛ عربستان و روسیه در رتبه‌های بعدی قرار دارند لذا اهمیت سیاست‌گذاری، توسعه فنآوری و زمینه‌سازی سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی‌های فسیلی بر هیچ‌کس پوشیده نیست. جایگاه کشورمان به دلایل مختلف و از جمله تحولات سالهای اخیر در حوزه یاد شده فوق تنزل کرد و از سرمایه گذاری‌های خارجی و فناوری‌های پیشرفته که یکی از ابزارهای لازم بقا و رشد این صنعت است محروم شد. به واسطه این موانع تولید و صادرات نفت کشور کاهش یافت و در برداشت از منابع مشترک از کشورهای همسایه عقب ماند. در اینکه برجام پنجره‌ای وسیع و افقی روشن را فراروی صنعت نفت و گاز کشورمان فراهم کرده، تردیدی وجود ندارد. مهم این است که استفاده از این فرصت نیازمند الزاماتی است که غفلت از آن می تواند مجددا کشور و خصوصا صنعت حیاتی نفت را با مشکلاتی جدی روبرو نماید. برخورداری از تحلیل درست و مبتنی بر واقعیت ها از شرایط موجود انرژی در جهان باید بپذیریم که تحولاتی اثرگذار در انرژی جهان طی سالهای گذشته رخ داده است. جابجایی مصرف‌کنندگان انرژی در جهان، کاهش وابستگی آمریکا بعنوان بزرگترین قدرت اقتصادی و مصرف کننده عمده انرژی، کاهش شدید قیمت نفت در بازار جهانی و احتمال استمرار این وضعیت و یا کاهش بیشتر آن، تصاحب سهم ایران در اوپک توسط دیگر صادرکنندگان عضو این سازمان در دوران تحریم و دشواری بازسازی شبکه بازار نفت کشورمان و برنامه عراق کشور همسایه (و متحد ایران) برای تصاحب سهم بزرگی از بازار نفت با قرادادهایی که پس از ۲۰۰۳ با بزرگترین کمپانی نفتی جهان منعقد نموده و هم‌چنین توسعه فناوری و کاهش مستمر قیمت کاربرد انرژی‌های تجدید پذیر از جمله این موارد است. در این میان نباید از تغییرات سبد انرژی جهانی در بخش های مختلف مصرف نیز غافل بود. یکی از مهم‌ترین این حوزه‌ها توسعه کاربرد انرژی‌های تجدیدپذیر است. بررسی روند انرژی درآینده برای همه کشورها ضروریست. توجه به تغییرات فناوری و اهمیت ضوابط سخت‌گیرانه‌تر مسائل زیست محیطی (از جمله موارد مطرح شده در اجلاس جهانی تغییرات آب و هوایی در پاریس) از مهم‌ترین عوامل تشکیل دهنده بازارهای آینده انرژی و سیاست‌گذاری های کشور است. توجه به تغییرات دنیای انرژی برای کشور ما که صادرکننده انرژی می‌باشد از اهمیت بسیاری برخوردار است و غفلت از تغییرات این حوزه لطمات جبران ناپذیری را بر اقتصاد ما وارد خواهد ساخت. منطق حکم می کند با اجرایی شدن توافق هسته‌ای، اولین گام، معرفی نیازمندی‌های مرتبط با نوسازی تاسیسات و ارتقا سیستم‌های تجهیزات فرسوده و قدیمی باشد تا هم شرایط عملیاتی این تجهیزات که ارتباط مستقیم با تولید نفت و گاز کشور دارد از حالت ناپایدار و شکننده خارج شود و هم از هدر رفت سرمایه‌هایی که بابت نصب و راه اندازی این تاسیسات صورت گرفته است جلوگیری شود. امروزه با تغییرات مصرف سوخت های فسیلی درجهان، استفاده از انرژی‌های نو و تجدید‌پذیر که آلایندگی زیست محیطی هم به دنبال نداشته باشند، نقش پررنگی در سبد انرژی کشورهای مختلف جهان بدست آورده زیرا یکی از راهکارهای اساسی در دست یابی به توسعه پایدار است. با توجه به برخورداری از پتانسیل مطلوب و مناسب انرژی های تجدیدپذیر در کشور، توسعه منطقی این منابع ارزشمند و خدادادی موجه به نظر می رسد، چراکه از این طریق می توان در جهت اهداف توسعه پایدار هم گام برداشت. منابع انرژی از مهم‌ترین عوامل و عنلاصر توسعه پایدار است. داشتن انرژی مناسب عمده‌ترین عامل اقتصادی جوامع صنعتی پس از نیروی انسانی است، چرا که انرژی یک نیاز اساسی برای استمرار توسعه اقتصادی، رفاه اجتماعی، بهبود کیفیت زندگی و امنیت جامعه است. اگر انرژی به نحوی تولید و مصرف شود که توسعه انسانی را در بلندمدت در تمام ابعاد اقتصادی،اجتماعی و زیست محیطی تامین کند، مفهوم انرژی پایدار تحقق خواهد یافت. به همین دلایل، درسال‌های اخیر کشورهای مختلف پیشرفته و درحال توسعه توجه فزآینده‌ای به انرژی تجدیدپذیر (انرژی خورشید، باد، ژئوترمال و غیره) برای ایجاد تنوع در استفاده از منابع انرژی و کاهش وابستگی به یک حامل انرژی و ملاحظات زیست محیطی در جهت دست‌یابی به انرژی پایدار معطررف داشته‌اند نتیجه برجام در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر تاثیرگذار خواهد بود. ایران به دلیل شرایط خاص جغرافیایی،ظرفیت های زیادی برای استفاده از انرژی های برق آبی،بادی، خورشدی، زمین گرمایی و زیست توده دارد و در صورت سرمایه‌گذاری‌های تازه می توان از این نعمت خدادادی به بهترین شکل بهره‌مند شد. توجه به این نکته ضروری است که استقبال از امکان سرمایه‌گذاری خارجی در حوزه‌های انرژی‌های تجدیدپذیر به معنای واگذاری زمین بازی به وارد کنندگان و ایجاد تنگنا برای تولیدکنندگان داخلی نخواهد بود بلکه علاوه بر ایجاد رقابت در ارتقای کیفیت محصولات داخلی و کاهش قیمت‌ها زمینه برای توسعه کاربرد انرژی‌های تجدیدپذیر نیز فراهم خواهد نمود.