نگاه نفتی؛ فرسایش در بازار نفت تا وعده ۱۷ آوریل

تا زمان برگزاری کنفرانس اوپک و همکاران آن در خارج از این سازمان دو هفته مهلت باقی مانده مانده است. قرار است کنفرانس مزبور در دوحه پایتخت قطر برگزار شود. کشورهای صادرکننده نفت خام سراسر جهان از سال ۲۰۱۰ سود چشمگیری از صادرات نفت به دست آوردند، زیرا قیمت‌ها پیرامون ۱۰۰ دلار در هر بشکه در نوسان بود، تا اینکه به دلیل افزایش تولید نفت در آمریکا و به طور همزمان، تولید رکوردوار نفت در کشورهای اوپک (غیراز ایران)، عرضه این ماده خام بر تقاضای آن پیشی گرفت و منجر به سقوط قیمت‌های نفت در ژوئن ۲۰۱۴ (خرداد ۹۳) شد. ظرف ۱۹ ماه پس از ژوئن ۲۰۱۴، قیمت های نفت خام ۷۰ درصد کاهش پیدا کردند و در ژانویه ۲۰۱۵ (دی ۹۳) قیمت نفت برنت به کم‌ترین سطح خود در طول ۱۲ سال گذشته رسید و نفت خام آمریکا نیز این اتفاق را یک ماه بعد، یعنی در ماه فوریه تجربه کرد. افت ارزش نفت یعنی مهمترین کالای کشورهایی که اقتصادشان به شدت وابسته به صادرات آن است، این احساس مشترک را در آن‌ها برانگیخته که برای کاهش تولید به منظور تثبیت قیمت‌ها باید دست به کار شد. از اول آوریل ( ۱۳ فروردین ) ۱۲ کشور اعلام کرده‌اند که در کنفرانس دوحه شرکت خواهند کرد که شامل عربستان سعودی، روسیه، کویت، نیجریه، امارات متحده عربی، اندونزی، ونزوئلا، بحرین، الجزایر، عمان، اکوادور و قطر می‌شود. به برvسی فشرده‌ای در باره وضعیت هر کدام از آنان می‌پردازیم: بانک سرمایه گذاری آر.بی.سی کانادا در مطالعه اخیر خود، پنج اقتصاد را مشخص کرده است که از تحولات بازار نفت تاثیر می پذیرند، مگر اینکه قیمت های نفت بالا بروند. ونزوئلا که دارنده بیشترین ذخایر اثبات شده نفت در جهان است، از جمله این کشورهاست. وضع اقتصاد ونزوئلا می‌تواند بطور تقریبی بیان شود، زیرا این کشور انتشار آمار واقعی را از اواخر سال ۲۰۱۴ متوقف کرده است. بحبوحه بحران نفتی، بانک مرکزی ونزوئلا نرخ ۱۸۰ درصدی تورم را تائید کرد، هر چند اقتصاددانان این نرخ را ۲۷۵ درصد برآورد کردند و انتظار می رود نرخ تورم ونزوئلا در سال ۲۰۱۶ به ۷۲۰ درصد برسد. روسیه یک کشور غیراوپکی، پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و شکل‌گیری دوباره اقتصادش، تقریبا به صادرات نفت و گاز وابسته شده و صدور منابع انرژی به اروپا و آسیا را در دستور کار دارد و علاوه بر سقوط قیمت های نفت، بلکه از کاهش بهای گاز نیز روسیه آسیب دیده است. علاوه بر این، تحریم های اقتصادی تحمیل شده بر این کشور از سوی غرب به دلیل موضوع اوکراین نیز بر اقتصاد روسیه تاثیر منفی گذاشت . نرخ برابری روبل در مقابل دلار آمریکا بیش از ۱۰۰ درصد کاهش یافته و این واحد پولی را به یکی از بی ثبات‌ترین ارزهای اروپایی در دوسال گذشته تبدیل کرده است اما در باره ایران؛ پس از تشدید تحریم‌ها علیه ایران در سال ۲۰۱۲، تولید نفت این عضو اوپک به میزان یک سوم کاهش پیدا کرد و با لغو تحریم‌ها در ژانویه (دی ماه) گذشته، تا زمانی که تولید نفت کشور به سطح پیش از تحریم بازگشت نکند، ایران علاقه‌ای به گفتگو در مورد متوقف ساختن تولید در سطح ماه ژانویه نخواهد داشت. تداوم ارزانی نفت به معنی درآمد کمتر برای ایران از محل فروش نفت است و امکان خارج‌سازی تولیدکننده‌های پرهزینه‌تر نفت از بازار را فراهم سازد و در عین حال این فرصت را برای ایران فراهم می‌کند تا جای خالی آن‌ها را پر کند و تولید خود را افزایش دهد. الجزایر و نیجریه، دو کشور عضو اوپک در بسیاری از موارد با هم تفاوت دارند، اما اکنون مشکلات مشابهی دارند. هر دو کشور در فهرست «کشورهای متزلزل صادرکننده نفت» بانک آر.بی.اس قرار دارند. کاهش بیشتر قیمت های نفت، کار این کشورها را در مبارزه با سازمان های تروریستی یاد شده سخت تر می کند. نفت ۴۰ درصد صادرات اکوادور را تشکیل می دهد و این کشور از کاهش تولید نفت به منظور افزایش سطح قیمت‌ها بطور فعال حمایت می‌کند و مسئولان این کشور و کارلوس پارجا وزیر نفت آن طرفدار طرح فریز نفتی هستند. عربستان سعودی که بزرگترین تولیدکننده نفت در جهان محسوب می‌شود، در ابتدا از اقدام مشترک برای کاهش تولید به سطوح سال ۲۰۱۵ خودداری کرد و برای بیرون کردن تولیدکنندگان نفت شیل در آمریکا و تحت فشار قرار دادن روسیه، اقدام به افزایش تولید کرد، اما اکنون برای نخستین بار با کسری بودجه مواجه شده است و در جست و جوی راهی برای کاهش مخارج و رهایی از وابستگی به نفت است. متفاوت بودن اهداف کشورهای شرکت کننده در کنفرانس دوحه، در حقیقت این برآیند نیروی یک کشور یا گروهی از کشورها است که می‌تواند مشخصات بازار را به جهات مختلف منتقل کند. جمهوری اسلامی ایران به روشنی خود را از فرایند مذاکرات فریز نفتی مستثنی کرده و عربستان سعودی با پیشرفت مذاکرات بدون مشارکت ایران مخالفت کرده است و پیش‌بینی می‌شود نشست ۱۷ آوریل چیزی بیش از گردهمایی کسانی که به احتمال زیاد حتی از بودن با یکدیگر در یک اتاق ناخرسند هستند، نخواهد بود. اما نگرش دیگری هم وجود دارد که می‌اندیشد که این نشست می‌تواند به خوبی تعیین کننده مسیر بازارهای آتی نفت، دستکم تا نشست دوم ژوئن (۱۳ خرداد) اوپک در وین باشد. شرایط حاضر وضعیت فرساینده‌ای را در بازار نفت خام ایجاد کرده است که نه برای خریداران مطلوب است و نه تولید کنندگان از آن راضی هستند و در هر دو سور بازار احساس فرسایش بی‌حاصل به روشنی به چشم می‌خورد. فرصت دو هفته‌ای تا برگزاری کنفرانس دوحه باقیمانده است، این امکان را به طرف های مربوطه می دهد تا در رابطه با تصمیم خود در مورد تولید تفکر کنند و اگر بتوانند (که در این باره تردیدهای جدی وجود دارد) درباره کاهش تولید و تثبیت آن در سطح تولید ژانویه ۲۰۱۶ توافق کنند.