بررسی سه سال فعالیت انجمن واردکنندگان برنج ایران
انجمن واردکنندگان برنج ایران که در اوائل سال ۱۳۹۲ تأسیس شده، سال ۱۳۹۵ در شرایطی وارد چهارمین سال فعالیت خود می‌شود که به رغم جوان بودن، موفقیت‌های قابل توجهی در مسیر حمایت از حقوق صنفی اعضاء، توجه به حقوق مصرف‌کنندگان و ممانعت از تضییع منافع تولیدکنندگان در چارچوب منافع اقتصاد ملی به دست آورده‌است. تولد انجمن واردکنندگان برنج ایران انجمن واردکنندگان برنج ایران در خرداد ماه سال ۱۳۹۲ با حضور جمعی از تجار و فعالان بازار برنج به عنوان یکی از تشکل‌های رسمی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران تأسیس شد. اگرچه تا پیش از این تعداد افراد زیادی در بازار واردات برنج فعالیت می‌کردند، اما انجمن در عضوگیری خود حساسیت ویژه‌ای داشت و به جز شرایط قانونی که در اساسنامه برای عضویت تعیین شده است، خوشنامی، سلامت و تعهد را به عنوان شرایط ویژه در نظر گرفته و براین اساس از عضویت افرادی که منافع شخصی را بر منافع ملی ارجح می‌دانند ممانعت کرد. با توجه به شرایط حاکم بر بازار برنج و هجمه منفعت‌طلبانی که حضور انجمن را مقابل منافع خود می‌دیدند، اعضای انجمن براین باور بودند که باید هیات مدیره را از میان خود انتخاب کنند که برای دفاع از حقوق صنفی اعضاء و منافع ملی اقتصادی با تمام توان ایستاده و در برابر سختی کار کوتاه نیایند. با چنین رویکری سید احمد بحق به عنوان رئیس، مرتضی شاه‌حسینی به عنوان نایب رئیس، عباس توکلی به عنوان خزانه‌دار، قاسم تیموری و احمد قاسمی به عنوان اعضای هیات مدیره و علی حاجی اسمعیلی بازرس به عنوان بازرس انتخاب شدند و از آنجاییکه هدایت انجمن نیازمند حضور دبیری آشنا به اقتصاد و مدیریت در حوزه تشکل‌ها دارد مسیح کشاورز به عنوان دبیر انجمن انتخاب شد. حضور تجار معتبر و با تجربه در تشکلی جوان در نگاه به ترکیب اعضای انجمن واردکنندگان برنج ایران یک موضوع در خصوص تمام اعضاء صادق است و آن تجربه و اعتبار ایشان در بازارهای داخلی و خارجی است. از قریب به چهار دهه پیش نیمی از نیاز بازار ایران به برنج ازمحل واردات تأمین شده‌است و این مسؤلیت را جمعی از تجار ایرانی برعهده گرفته‌اند که امروز به واسطه سال‌ها تجربه و فعالیت در این عرصه، به چهره‌های شناخته شده‌ای در بازارهای جهانی تبدیل شده‌اند. واردکنندگانی که امروز با قرارگرفتن زیر پرچم انجمن واردکنندگان برنج ایران، در مجموع حدود ۸۵ درصد برنج مورد نیاز کشور را از مرغوب‌ترین تولیداتی که در بازارهای جهانی عرضه می‌شود، تأمین می‌کنند. تجاری که اعتبار ایشان در بازارهای جهانی خصوصا در دوران تحریم به کمک بازار ایران آمد و در حالیکه برای تأمین بسیاری از محصولات مورد نیاز کشور، تحریم موانعی جدی ایجاد کرده بود و در برخی موارد فعالان اقتصادی که نگران سرمایه‌شان بودند، دست از فعالیت کشیده بودند، واردکنندگان برنج ایران باتوجه به اهمیت امنیت غذایی کشور به فعالیت خود ادامه داده و اجازه ندادند بازار برنج با کمبود عرضه مواجه شود. نگرانی سودجویان از اجماع تجار شکل‌گیری انجمن واردکنندگان ایران موجب اتخاذ سیاست‌های یکسان از سوی فعالان قانونی این بازار می‌شود که از آن جمله می‌توان به مواردی چون ممانعت از واردات برنج‌های بی‌کیفیت، هماهنگی میان اعضاء و جلوگیری از افزایش قیمت در مبادی فروش، جلوگیری از ایجاد انحصار در بازار و افزایش قیمت برای مصرف‌کننده و کنترل واردات در زمان برداشت محصول داخلی اشاره کرد. این همراهی و هماهنگی اگرچه به نفع اقتصاد کشور و گروه‌های مخاطب و مرتبط است، اما نگرانی یک گروه خاص را به دنبال داشت، سودجویانی که همواره منافع‌شان را با برهم زدن نظم بازار تأمین کرده و بی‌توجه به تبعات منفی پیش آمده فقط سود شخصی را دنبال می‌کنند. فعال شدن انجمن واردکنندگان برنج ایران به منزله تهدید منافع این گروه خاص بود، لذا از بدو تأسیس این تشکل هجمه‌ها را شروع کرده و هر روز با مطرح کردن مسائلی بی اساس ودروغی تلاش کردند در مسیر فعالیت انجمن سنگ اندازی کنند. متأسفانه در برخی موارد فرافکنی و شایعه‌های مطرح شده از سوی این منفعت طلبان بر برخی مسؤلان اثر گذاشته و موجب اتخاذ تصمیماتی شد که در ظاهر به سخت‌تر شدن واردات برنج منجر می‌شد، اما اعضای انجمن با این نگاه که هرچه محدودیت‌های بیشتری اعمال شود، عرصه برای حضور و فعالیت منفعت طلبان تنگ‌تر می‌شود از تصمیمات اتخاذشده استقبال کردند. یکی از شاخص‌ترین این موارد دستورالعمل اجرایی نحوه ثبت منابع، صدور پروانه بهداشتی ورود و مجوز ورود و ترخیص محصول برنج (GMP) بود که تا پیش از این تنها از سوی کشورهای آمریکا و کانادا برای واردات برنج اجباری بود، که با پیگیری‌های انجمن واردکنندگان برنج برای واردات برنج به ایران هم الزامی شد و به دلیل محدودیت‌های قانونی که ایجاد می‌کند، مانع بزرگی پیش روی سودجویانی است که برای منافع خود ممکن بود هرگونه محصولی را وارد کنند. حضور پررنگ در رسانه‌ها انجمن واردکنندگان برنج ایران از بدو تأسیس نگاه ویژه‌ای به استفاده از ظرفیت رسانه‌ها داشته است، چراکه اعضای انجمن بر این باور هستند که مصرف‌کنندگان باید از همه زوایای بازار دومین غذای اصلی خود آگاه باشند. در نگاهی به عملکرد رسانه‌ای انجمن شاهد یک رشد صعودی با شیب تند از بدو تأسیس تاکنون هستیم و این حضور در تمامی عرصه‌های اعم از رسانه ملی، خبرگزاری‌ها و مطبوعات به طور محسوس قابل درک است. توجه به این مهم موجب شده تا نشریه داخلی انجمن نیز به صورت فصلنامه منتشرشود و برنامه‌ریزی برای اخذ مجوز و انتشار آن برای مخاطبان عمومی در دستور کار قرارگیرد. البته باید به این نکته نیز اشاره کرد که متاسفانه سودجویان نیز موفق شده‌اند به انحاء مختلف وارد فضای رسانه‌ای شوند و برای تأمین منافع خود مباحثی را مطرح‌‌کنند که در این خصوص نیز انجمن تلاش کرده تا جاییکه ممکن است در مقام پاسخگویی برآمده و با اطلاع‌رسانی مانع از سودجویی آنها شوند تا جاییکه در پاره‌ای موارد انجمن واردکنندگان برنج برای دفاع از منافع تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان اقدام به موضع‌گیری رسانه‌ای کرده‌است، که این نشان تعهد انجمن به ایجاد بازاری سلامت در کشور است. تعاونی انجمن واردکنندگان برنج ایران یکی از اقدامات قابل توجه انجمن ایجاد یک تعاونی با عنوان با عنوان شرکت تعاونی تامین نیاز اعضای انجمن واردکنندگان برنج ایران است که اهدافی چون ایجاد اجماع، همبستگی و همکاری نزدیکتر میان اعضاء که می‌تواند عامل اثرگذاری در بهبود کسب و کار ایشان باشد را دنبال می‌کند. این تعاونی مبنای فعالیت خود را بر چهار اصل مشارکت اقتصادی همه اعضای، رعایت حقوق مساوی میان اعضاء، کسب علم و آگاهی و بکارگیری مستمر دانش روز و خودگردانی و خوداتکایی تعاونی پایه‌گاری کرده‌است. شرکت تعاونی تامین نیاز اعضای انجمن واردکنندگان برنج ایران در زمان شکل‌گیری سه اصل ترویج و تحکیم مشارکت، همکاری و تعاون عمومی؛ تامین نیازهای مشترک اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اعضاء و کمک به تحقق عدالت اجتماعی و تامین نیازهای حرفه‌ای وشغلی اعضاء را به عنوان اهداف اصلی خود تعیین کرده‌است. اعضاء هدایت تعاونی را به مرتضی شاه‌حسینی به عنوان رئیس، سید احمد بحق به عنوان نایب رئیس، قاسم تیموری به عنوان منشی، علی صرافان و علی حاجی اسمعیلی به عنوان اعضای اصلی هیأت مدیره انتخاب شدند و مدیرعاملی این مجموعه نیز به علی حاجی اسمعیلی سپرده شد. مشکلات و چالش‌های پیش روی انجمن انجمن واردکنندگان برنج ایران از زمان آغاز فعالیت با مشکلات متعددی روبرو شد، مشکلاتی که بعضا ریشه در کارشکنی منفعت طلبان داشت تا انجمن را از ادامه کار بازداشته یا آثار حضور آن را کمرنگ کنند و نکته قابل توجه اینکه در این میان مشکلات متعدد بیشتر موضع‌گیری و حساسیت انجمن و اعضای آن نسبت به مباحثی بود که منافع ملی و حقوق مصرف کننده یا تولیدکننده را هدف قرارداده بود. از جمله این مشکلات فرافکنی سودجویان بود که برای اینکه در زمان برداشت محصول داخلی بتوانند قیمت‌ها را به حداقل رسانده و زحمات کشاورزان را به ناچیز خریداری کنند، از واردات بی‌رویه برنج سخن می‌گفتند و همین افراد هنگام افزایش تقاضا در بازار برای اینکه قیمت‌ها افزایش یافته و بیشترین سود را ببرند از آلوده بودن برنج‌های وارداتی سخن می‌گفتند تا تقاضا برای برنج‌های وارداتی کاهش یافته و با افزایش تقاضا برای برنج‌های وارداتی قیمت‌ها افزایش یابد. یکی دیگر از مشکلات توقف ۱۴ ماهه واردات به بهانه حمایت تولید داخل بود که به دلیل کافی نبودن تولید داخل با هجمه قاچاق روبرو شدیم. این توقف واردات موجب شد تا بسیاری از زیرساخت‌ها در بازار و همچنین در شرکت‌ها برهم بریزد که از جمله آن تعیین قیمت پایه گمرکی بود که تا پیش از توقف ۱۴ ماهه با هماهنگی و همکاری گمرک و انجام می‌گرفت. اما پس از این دوران گمرک برای تعیین ارزش پایه برنج‌های وارداتی به نظر انجمن بی‌توجهی کرده و قیمت‌ها را به گونه‌ای تعیین کرد که برای انواع مختلف برنج‌های وارداتی ۲۰ تا ۳۰ درصد گرانتر از قیمت واقعی بود. متاسفانه این اقدام گمرک از سویی موجب خروج ارز بیش از آنچه برای واردات برنج لازم است شده و از سویی به دلیل پایین بودن قیمت درج شده در اسناد مبادلاتی تجار موجب متهم شدن ایشان به کم اظهاری می‌شود و در نهایت به افزایش قیمت در بازار منتهی می‌شود. اتفاقی که علاوه بر منافع تجار به منافع ملی و حقوق مصرف‌کنندگان نیز آسیب جدی می‌زند اما گمرک همچنان بر نظر خود پافشاری کرده و حاضر به تطبیق ارزش‌گذاری خود مطابق با قیمت‌ها در بازارهای جهانی نشده است.
