گفتگو با یک کارشناس بازار سرمایه درباره تاثیر عوامل سیاسی بر بازار سهام : پیش بینی پذیر پادزهر تاثیر عوامل سیاسی بر بازار سرمایه

روز گذشته نخستین بخش مصاحبه جهان اقتصاد با آقای حامد زارع کارشناس ارشد مسائل اقتصادی پیرامون تاثیر چرخه های سیاسی و انتخاباتی بر نوسانات بازار سرمایه ایران از نظر شما گذشت. زارع که پایان نامه کارشناسی ارشد خود را در دانشگاه تربیت مدرس در همین زمینه تالیف کرده است در بخش اول مصاحبه تاکید کرده بود که چرخه های انتخاباتی در ایران به خصوص در انتخابات ریاست جمهوری با ایجاد فضای عدم اطمینان در بازار سهام بر بازده این بازار تاثیر منفی دارد. زارع البته بر وجود برخی تفاوت ها بین مطالعات مختلف در این مورد تاکید کرده بود. بخش دوم این مصاحبه در ادامه از نظر شما خواهد گذشت. آقای زارع اگر عوامل سیاسی و غیر سیاسی اثر گذار بر بورس ایران را مقایسه کنیم، نقش عوامل سیاسی بیشتر است یا عوامل غیر سیاسی؟ و تاثیر کدام عوامل موقتی و کدام عوامل ساختاری و پایدار است؟ نکته اول به نظر من این است که حداقل در ایران مرز مشخصی بین عوامل سیاسی و غیر سیاسی وجود ندارد. مهم این است که ما عوامل سیاسی را چه چیزهایی تعریف کنیم و چگونه در مطالعات لحاظ کنیم. من درمطالعه خودم چرخه انتخاباتی را به عنوان یک عامل سیاسی تعریف و فقط تاثیر چرخه انتخاباتی را بررسی کردم. اما اگر بخواهم مقداری فراتر بروم مثلا می توانیم تاثیر برجام روی بازار بورس را به عنوان یک عامل سیاسی بررسی کنیم. یا مثلا افتی که بعد از صعود چشمگیر شاخص بورس در سال ۹۲ اتفاق افتاد و .... می تواند تحت تاثیر عوامل سیاسی رخ داده باشد. یا وقتی بحث تحریم یا منازعات سیاسی ایران و کشورهای خارجی پیش می آید، یک عامل سیاسی است و اثرات خود را هم روی بورس می گذارد. منازعات سیاسی و تحریم ها می تواند روی نرخ ارز تاثیر بگذارد. در واقع با کمبود ارز، بازار ارز دچار یک تلاطم شده و نرخ ارز به یک باره افزایش پیدا کند. این افزایش نرخ ارز به صورت طبیعی بر روی تولید کننده ها تاثیر خواهد گذاشت. برخی از این تولیدکننده ها هم در بازار بورس حضور دارند و سود دهی آن ها دچار نوسان می شود و به طبع روی قیمت سهام آن ها اثر می گذارد. این یک نمونه از اثر گذاری یک عامل سیاسی بر بورس است . جایی که یک واقعه سیاسی باعث یک سری تغییرات کلان در اقتصاد ایران می شود. و این تغییرات کلان در اقتصاد ایران باعث تغییر در بازدهی بازار بورس میگردد. ----یعنی نقش عوامل سیاسی از طریق تاثیرگذاری در عوامل کلان رخ می دهد؟ بله دقیقا همین طور است. البته پیش بینی دقیق این تاثیر گذاری در بسیاری موارد دشوار است. به عنوان مثال من نمی توانم بگویم که تحریم ها چه تاثیر مستقیمی بر بازار بورس داشته است. حتی بعضی وقت ها این تاثیرات در جهت معکوس توقعات و پیش بینی های ما رخ می دهد. مثلا به خاطر تحریم ها نرخ ارز افزایش پیدا کرده است. این افزایش نرخ ارز به صورت منفرد خبر خوبی برای اقتصاد ایران نبود. قیمت مواد اولیه خیلی از شرکت های واردکننده مواد اولیه افزایش پیدا کرد و باعث افزایش تورم در خیلی از بخش های اقتصادی شد و فقط تعدادی محدود از شرکت هایی که به کشورهای دیگر صادرات داشتند، از این افزایش نرخ ارز سود بردند. اما در همان زمان در بازار بورس در حالی که تورم در ایران خیلی زیاد بود و رکود اقتصادی هم در حال یکه تازی بود، رونقی عجیب به وجود آمد. این در حالی بود که شرکت هایی که در بورس حضور داشتند، صورت های مالی ای ارائه می دادند که نشان دهنده سوددهی این شرکت ها نبود. معمول بازار بورس این است که بر اساس سوددهی شرکت ها، برنامه اقتصادی که دارند و مسائلی که مربوط به تولید و استراتژی های سرمایه گذاری آن هاست، قیمت سهام آن ها تغییر می کند. در بررسی این رونق عجیب باید به یک نکته مهم توجه داشته باشیم. فرض کنید که یک کارخانه پتروشیمی یا پالایشگاه اگر قرار بود پیش از این در ایران ساخته شود، باید صد هزار دلار برای ساخت آن هزینه می شد. آن موقع صد هزار دلار با دلار هزار تومان، معادل ۱۰۰ میلیون تومان می شد. حالا وقتی که نرخ ارز افزایش پیدا کرده و با این که اصلا تولید تغییری پیدا نکرده است، همین کارخانه اگر ساخته شود، هزینه آن با نرخ دلار ۳۰۰۰ هزار تومان، سه برابر خواهد بود. هیچ چیز تولیدی تغییر نکرده است اما ارزش دارایی افزایش پیدا کرده است. و در این شرایطی که در بازار بورس اتفاق افتاد، خیلی از شرکت ها افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی انجام دادند. و همین مسئله باعث شد که شاخص بالا برود. البته باید به این نکته هم اشاره کرد افزایش شاخص بورس تنها در گرو افزایش قیمت سهام شرکت های نیست. وقتی که شرکت های جدیدی وارد بازار سهام می شوند و در واقع عرضه های اولیه زیاد می شود، شاخص بورس هم افزایش پیدا می کند. در چند سال اخیر مخصوصا در دو سال آخر دولت آقای احمدی نژاد ما عرضه های اولیه زیادی داشتیم . عرضه های اولیه ای که بیشتر بوی این را می داد که به خاطر تامین کسری هایی است که دولت با آن مواجه شده است. در واقع آن موقع خیلی از کارشناسان بازار سهام اعتقاد داشتند که این مفت فروشی بیت المال است. به هر حال این مسئله هم در رشد شاخص بازار بورس موثر بود. -----فکر می کنم که زمان مناسبی برای طرح این پرسش باشد که چه عواملی می توانند این اثرگذاری عوامل سیاسی را محدود کنند. در واقع صحبت های ما تا به حال در مورد این بود که عوامل سیاسی چه به صورت مستقیم در قالب چرخه های انتخاباتی و چه به صورت غیر مستقیم از طریق تاثیرگذاری بر روی پارامترهای کلان اقتصادی موثر روی بورس هستند. حالا چه عواملی هستند که ممکن است این تاثیر را تعدیل کنند؟ یک مفهوم مهمی وجود دارد به نام عمق بازار . عمق بازار زمانی افزایش پیدا می کنه که تعداد عواملی که در بازار سهام هستند انقدر زیاد باشند که اولا اطلاعات داخل بازار سهام به صورت رانتی نباشد یعنی یک عده از اطلاعات برخوردار باشند و عده دیگر مطلع نباشند .یا این که عده کمی در بازار سهام نتوانند در بازار بر اساس میل خودشان تغییر ایجاد کنند. در مسئله عمق بازار وقتی از افزایش تعداد شرکت ها صحبت می کنم، منظورم تعداد شرکت های خصوصی است. نه شرکت هایی که دولت می تواند از طریق آن ها در بازار اعمال قدرت کند. وقتی که بازار عمیق بشود، قدرت دولت برای مداخله در بازار بورس کمتر خواهد شد. و نمی تواند قبل از چرخه های انتخاباتی در بازار بورس مداخله کند و از طریق مهندسی بازار شرایط را به سود خود یا متحدان سیاسی اش بهتر نشان بدهد. یا حداقل در این شرایط میزان دخالت دولت به حداقل می رسد. ولی به هر حال باید توجه داشته باشیم که دولت حتی اگر نتواند به طور مستقیم در بازار بورس دخالت کند از طریق تغییر در فضای اقتصاد کلان کشور می تواند بر بازار سهام تاثیر گذار باشد. ----یعنی افزایش قدرت بخش خصوصی مستقیما اثرگذار است بر محدود کردن تاثیر عوامل سیاسی! دقیقا ! نکته دوم این است که ما در ایران ساختار حزبی مشخص نداریم. یک سری دسته بندی ها داریم.یعنی معلوم نیست که فلان کاندیدا به کدام حزب تعلق دارد و سیاست های اقتصادی احزاب هم روشن نیست. برای همین پیش بینی سیاست های اقتصادی دولت ها برای مردم و سرمایه گذاران ممکن نیست. در واقع عدم شفافیت و فقدان نهادهای حزبی یکی از عواملی است که تاثیر عوامل سیاسی را بر بازار بورس تشدید می کند. پیش بینی پذیر شدن سیاست در قالب وجود احزاب می تواند تاثیر عواملی سیاسی را محدود کند. این کار می تواند پیش بینی بازار سهام برای مردم را خیلی راحت تر و سرمایه گذاری را برای آن ها آسان تر کرده و عدم اطمینان را در بازار پایین تر بیاورد. اگر ما بخواهیم که تاثیر عوامل سیاسی بر بازار سرمایه نرمال باشد،باید به این فکر کنیم که کشور به یک ساختار حزبی مناسب دست پیدا کند. به علاوه دولت ها باید از طریق اتخاذ سیاست های خارجی مناسب از حجم نا اطمینانی موجود بر فضای اقتصادی کشور بکاهد تا به تدریج از سیاست زدگی ناشی از سیاست خارجی کشور بازار بورس که مخصوصا در سال های اخیر به میزان زیادی شاهد آن بوده ایم کاسته شود.