بررسی تاثیر کیفیت کتاب بر اقتصاد نشر؛ از کمبود نیروی انسانی تا کتاب سازی

تنفس در لا به لای بوی کاغذ کتاب، تورق متفکرانه صفحات آن و خیال شورانگیز جهان هایی دیگر در میان بازی کلمات، سیر انتقال اندیشه ها را نسلی به نسل دیگر سهل تر و البته لذت بخش تر کرده است. کلمات و جملاتی که انتقال دهنده ساعت ها تفکر و تعقل است در لابه لای چرخ صنعت نشر با بوی سرب و شوق خواندن ممزوج می شوند و روی کاغذ می نشینند تا انسان بخواند و بفهمد. صنعت چاپ ایران گرچه قدمت بسیاری دارد و حتی مورخان عمر آن را بیش از چند قرن می دانند و آغاز آن را به حکاکی نام حاکمان و پادشاهان بر مهر های تایید احکام فرامین گره می زنند با این حال سالهاست که از مشکلات کوچک و بزرگ بسیاری رنج می برد. روزگاری است که چرخ های چاپ کتاب گاه آنقدر آرام می چرخد که می تواند بسیاری از نویسندگان و مترجمان و مولفان و ویراستار ها و... را خانه نشین کند. موضوع این گزارش کیفیت کتاب هایی است که هر هفته منتشر می شوند و به کتابفروشی ها می روند. کتاب هایی که گاه نه تنها خوانده نمی شوند که حتی دیده هم نمی شوند. کمبود نیروی انسان، مشکل اصلی ناشران وضعیت تولید و رشد و توسعه اقتصادی هر کشوری ارتباط مستقیم و بسیار نزدیکی با موضوع نیروی انسانی دارد. نیروی انسانی فعال و حرفه ای می تواند تاثیر بسیاری بر کیفیت محصولات تولید شده داشته باشد. در حوزه نشر و صنعت چاپ نیز نیروی انسانی عاملی موثر و مهم است. یک کارشناس حوزه نشر در تشریح اهمیت وجود نیروی انسانی حرفه ای بر کیفیت کتاب های منتشره به جهان اقتصاد گفت: وقتی تعداد ناشران زیاد می شود اما نیروی انسانی متخصص کم است ناشران مجبور اند از نیرو های غیرحرفه ای استفاده کنند. و همین باعث افت شدید کیفیت کتاب ها می‌شود. وی ادامه داد: یکی از دلایلی که ما کتاب‌خوان حرفه ای نداریم این است که در بازار نشر محصول جذابی برای مخاطبان تولید نمی شود. وی ضمن اشاره به لزوم وجود خط تولید حرفه ای در روند انتشار کتاب گفت: ممکن است که یک مترجم خیلی حرفه ای هم اگر ویراستاری در کنارش نباشد، کتابی پر از غلط تحویل دهد. کیفیت کتاب اما مسئله ای است که بدون شک تاثیرات بسیاری بر ابعاد اقتصادی حوزه نشر خواهد گذاشت. این کارشناس حوزه نشر درباره تاثیر کیفیت کتاب ها بر وضعیت اقتصاد نشر گفت: کمبود نیروی انسانی و کیفیت کتاب به دو شکل بر اقتصاد نشر تاثیر خواهد گذاشت: اول اینکه بر روی خود ناشر کتاب تاثیر می گذارد وآن ناشر از بین خواهد رفت. دوم اینکه کیفیت پایین یک کتاب منتشر شده بصورت غیر مستقیم به باقی ناشران صدمه خواهد زد. این ناشر رقیب ناشران دیگر می شود و بازار نشر را خراب خواهد کرد. او ادامه داد : ناشر با کتاب بی کیفیت خود ذائقه مخاطب را خراب می کند و کسی که می خواهد کتابخوان شود وقتی با یک کتاب بی کیفیت رو به رو می شود از کتاب زده می شود و ناشر خوب مخاطب خود را از دست خواهد داد. و همه اینها به این دلیل است که یک ناشر به او خوراک بد داده است. حمایت های دولت و افت کیفیت کتاب دولت بازیگر ثابت و مهم همه عرصه های اقتصادی در ایران است. بازیگری که البته کارنامه ای درخشان هم ندارد. در تفسیر و تحلیل موضوعات مختلف اقتصادی ناگزیر باید چند سطری نیز به جایگاه و تاثیر دولت در آن موضوع پرداخت.حوزه نشر هم جدای از این قاعده نیست و باید در تحلیل ابعاد اقتصادی آن به نقش دولت نیز توجه داشت. کارشناس حوزه نشر و صنعت چاپ در این باره به خبرنگار جهان اقتصاد گفت: «حمایت دولتی بدنه نشر در ایران را نحیف کرده است.» وی در ادامه تشریح کرد: «فرض کنید یک بند کاغذ ۵۰ هزار تومان است و و یک کیلو گوشت ۲۵ هزار تومان. حالا دولت کاغذ را با قیمت بندی ۵ هزار تومان به ناشر می فروشد تا ناشر با کاغذ قیمتی ۵ هزار تومان به ازای هر بند کتاب چاپ کند. ناشر هم پول مترجم و ویراستار و ... را از مجموع فروش کتاب های به فروش رفته پرداخت خواهد کرد. حالا مترجم و ویراستار و... که حق الترجمه و حق ویراستاری خود را از پول فروش کتاب منتشر شده با کاغذ بندی ۵ هزار تومانی دریافت خواهد کرد کدام گوشت را باید خریداری کند؟ گوشت کیلویی ۲۵ هزار تومان!» وی افزود: «نشر وقتی با سوبسید کار کند باعث می شود تا بدنه اش نحیف شود. در واقع دولت به آن امکانات می دهد و ناشر هم بر اساس آن امکانات قیمت پشت جلد کتاب هایش را می زند و نتیجتا نویسنده یا مترجم و ویراستار و... پول چندانی دریافت نخواهند کرد و زندگی شان نمی چرخد و یا باید به کل از نوشتن و ترجمه و... دست بکشند یا باید حجم کار هایشان را بالا ببرند که در پی آن کیفیت کارشان پایین خواهد آمد.» این کارشناس در پی توضیح بحران های حوزه نشر گفت: دلیل بحران حوزه نشر این است که آن را به سمتی سوق دادند که به اجبار کیفیت خود را کم کند تا کمیت اش بالا برود و سود بیشتری عایدش شود تا بتواند انتشاراتی اش را نگه دارد. تولید محتوا و رشد کاذب انتشار کتاب یکی دیگر از مشکلات حوزه نشر که به تازگی با آن رو به شده است، کتاب سازی و تولید محتوا است. چندین ناشر رسما به متقاضیان انتشار کتاب فرخوان می دهند تا با مراجعه به دفتر آنها و گاه حتی طی یک مکالمه تلفنی با انتخاب موضوع مورد علاقه خود کتابی برای انتشار سفارش بدهند و بعد از مدتی کتاب خود را دریافت کنند. گرچه این موضوع هنوز مثل سفارش پایان نامه در بین علاقه مندان و البته ناتوانان از نوشتن جا نیافتاده است با این حال به نظر می رسد در سال های آینده در صورت عدم مقابله با آن رشد کند و گسترده شود. چند روز پیش در جلسه نشست جایزه کتاب به این موضوع اشاره شد. در جریان این مراسم افشین داورپناه معاون پژوهشی خانه کتاب نیز به افت کیفیت پایین آثار منتشرشده اشاره کرد و گفت: متاسفانه وقتی نزدیک به ۴۳ هزار کتاب چاپ اولی را تورق می‌کنیم می‌بینیم که بسیاری از آن‌ها کتاب‌سازی است و کتاب‌سازی در آن‌ها بیداد می‌کند. یک کارشناس حوزه نشر در این باره به روزنامه جهان اقتصاد گفت: از آن جایی که در دوره دکتری ارائه کتاب امتیار خواهد داشت، بسیاری از دانشجویان در پی کسب امتیاز به انتشار این کتاب ها دست خواهند زد. و احساس نیاز است که باعث بوجود آمدن این موضوعات می شود. وی همچنین در توضیح تاثیر تولید محتوا بر اقتصلاد نشر گفت: این موضوع هم به خود انتشاراتی لطمه وارد می کند و هم بصورت غیر مستقیم به انتشاراتی های دیگر صدمه می زند.