کاهش کسری بودجه با تاکید بر مالیات بر ارزش افزوده

مرتضی ابراهیمی - سروین آقاجانی، پژوهشگر ارشد مؤسسه اقتصاد ایرانیان در گفتگو با جهان اقتصاد با اشاره به تاثیر مالیات در اقتصاد گفت: هرچه درآمدهای مالیاتی، تأمین کننده بخش بیشتری از هزینه‌های جاری دولت باشد، امکان توزیع درآمد به صورت عادلانه‌تر محیا شده و سلامت اقتصاد تضمین می‌شود که این امر نکته مثبت یک نظام اقتصادی پویا به‌شمار می‌رود. آقاجانی افزود: کاهش شدید قیمت نفت اثرات نامطلوب و زیانبار فراوانی را برای اقتصاد کشورهای نفت‌خیز و وابسته به درآمدهای نفتی به ‌همراه داشته است. زیرا اکثر این کشورها به جز تعداد معدودی، اقتصادی متکی بر درآمدهای نفتی دارند و طبیعتاً با کاهش قیمت نفت و کاهش درآمدهای ارزی، با مشکلات جدی ازجمله کسری بودجه، عدم توانایی در تأمین مالی پروژه‌های عمرانی، بی‌ثباتی نرخ ارز و کاهش ارزش پول ملی و تشدید تورم دست به گریبان شده‌اند. خانم سروین آقاجانی با ذکر این مقدمه که ثبات اقتصادی، تخصیص و توزیع منابع در جامعه و کمک به رشد اقتصادی سه وظیفه مهم دولت‌ها به شمار می‌روند افزود؛ نقش درآمدهای مالیاتی در برقراری عدالت اجتماعی در همه کشورها غیرقابل انکار است. در کشورهای مختلف جهان، مالیات بر شرکت‌ها، بخش قابل توجهی از درآمد مالیاتی دولت را تشکیل می‌دهند. مالیات بر شرکت‌ها، به طور عمده مالیات بر سود است که اثرات آن کمتر از مالیات بر پایه‌های دیگر مالیاتی است. وی افزود: یکی از مشکلات جدی اقتصاد ایران، عدم تمایل به سرمایه‌گذاری بخش خصوصی است که مالیات بر شرکت‌ها می‌تواند این عدم تمایل را تشدید نماید. تغییرات سرمایه‌گذاری آثار مهم اقتصادی،‌ اجتماعی و ... درپی‌دارد و کاهش آن لطمات جبران‌ناپذیری به اقتصاد و اجتماع وارد می‌کند. همچنین افزایش آن سبب افزایش تولید و به تبع آن کاهش بیکاری «که زیان‌های اجتماعی فراوان و عمیق به دنبال دارد» می‌گردد. این پژوهشگر اقتصادی تاکید کرد: بالا بودن سهم درآمد حاصل از فروش نفت و پایین بودن سهم مالیات در ترکیب منابع بودجه عمومی ایران، علاوه بر آن که عواقبی همچون وابستگی درآمد به صدور یک کالا را دربر دارد، اقتصاد کشور را نیز از امکان استفاده مؤثر و کارا از مالیات‌ها برای اعمال سیاست مالی محروم ساخته است. آقاجانی افزود؛ هرچه درآمدهای مالیاتی، تأمین کننده بخش بیشتری از هزینه‌های جاری دولت باشد، امکان توزیع درآمد به صورت عادلانه‌تر محیا شده و سلامت اقتصاد تضمین می‌شود که این امر نکته مثبت یک نظام اقتصادی پویا به‌شمار می‌رود. امروزه سهم قابل ملاحظه درآمدهای نفتی در بودجه دولت، بسیاری از تصمیم‌گیری‌های کلان اقتصادی را تحت شعاع خود قرار داده است و از طرفی باتوجه به پایان‌پذیر بودن منابع طبیعی، رویکرد تحقق درآمدهای مالیاتی و تخصیص آن باید هرچه زودتر مورد توجه و بررسی قرار گیرد. برنامه‌ریزی برای اخذ مالیات و جایگزین کردن درآمدهای مالیاتی به‌جای درآمدهای نفتی که در بیشتر موارد ناپایدار می‌باشد، از اساسی‌ترین محورهای برنامه‌ریزی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور است. این کارشناس اقتصادی افزود: بر همین اساس و با توجه به نقش مهم درآمدهای مالیاتی در توسعه و پیشبرد اهداف دولت، نظام مالیاتی باید موانع و مشکلات پیش‌رو را با اتخاذ تدابیر مناسب برطرف سازد. در این راستا کارایی فرایندهای مالیاتی و نهادینه کردن این نوع درآمد متعارف که در تمام کشورهای توسعه یافته اعمال می‌شود، می‌تواند در میزان اثرگذاری سیاست‌های دولت هر چه بیشتر موثر باشد. لذا با افزایش درآمد دولت از طریق اعمال مالیات بر ارزش افزوده، کسری بودجه کاهش می‌یابد و نیاز دولت به استقراض از سیستم بانکی نیز کاهش پیدا می‌کند. در نتیجه تقاضای پول و نرخ بهره پول کاهش یافته و به تبع آن سرمایه‌گذاری افزایش پیدا می‌کند. افزایش سرمایه‌گذاری نیز موجب افزایش تولید ‌می‌شود. با توجه به تغییر تدریجی در ساختار بودجه کشور (سهم بیشتر مالیات نسبت به درآمدهای نفتی در مخارج دولت)، اثرگذاری سیاست های اقتصادی دولت شکل متفاوتی به خود خواهد گرفت. با این حال بهره‌مندی از نظرات سیاست‌گذاران و اساتید متخصص در حوزه‌های اقتصادی می‌تواند خط‌مشی روشن و جامع‌تری را در اختیار فعالان اقتصادی در زمینه‌های مختلف قرار دهد. وی در پایان تاکید کرد: اینکه مالیات برشرکت‌ها، چه آثاری برساختار اقتصاد، سرمایه‌گذاری و رشد، دارد؛ بسیار حایز اهمیت می باشد. به همین منظور موسسه مطالعات و پژوهش‌های اقتصاد ایرانیان با همکاری شرکت بین‌المللی ایرانگردی و جهانگردی آزادی (آیتو) همایشی تحت عنوان "دورنمای اقتصاد ایران در سال ۱۳۹۵"در تاریخ ۱۲ اسفند ماه سال جاری در هتل آزادی برگزار می‌کند. علاقه‌مندان به شرکت در همایش می‌توانند به سایت www.eventiranian.ir مراجعه کنند.