پیروزی بر رویکردهای احساسی مقدمه پیروزی اصلاحطلبان در انتخابات
احساسات گرایی عنوانی است که بیشتر در هنر و ادبیات کاربرد دارد و برای توصیف موقعیتی خاص در این حوزه ها به کار گرفته می شود. اما دیر زمانی است، مشاهدات حاکی از ظهور و بروز همه گیر این پدیده در عرصه های سیاسی و اجتماعی است. پدیده ای که به صورت بسیار پیش رونده ابتدا در جامعه غیر سیاسی ایران شیوع پیدا کرد و سپس دامنه آن به سیاست ورزان نیز گسترش یافت. بدیهی است که ریشه ها و دلایل آن خود به صورت مستقل قابل بررسی است اما این نوشتار به دنبال بررسی نتایج حاصل از اتخاذ این رویه در عرصه سیاست و انتخابات است. اولین بارقه های شکل گیری این پدیده را می توان در دوران ریاست جمهوری سید محمد خاتمی مشاهده کرد و یا حداقل می توان این مورد را به عنوان یک نمونه ی آرمانی و کامل در نظر گرفت. دورانی که انتظارات غیر ممکن از رئیس جمهور وقت با شتاب زیاد افزایش یافت. این مطالبات انباشت شده در کوتاه زمانی تصویر غیر واقع از شرایط موجود ایجاد کرد و حاصل آن در انتخابات ریاست جمهوری سال هشتاد و چهار رخ نمود؛ و منجر به اتخاذ مشی عدم شرکت در انتخابات از جانب برخی کنشگران سیاسی در آن برهه شد. امری که بی گمان یکی از عوامل اصلی ناکامی اصلاح طلبان در انتخابات مذکور بود. اگر بخواهیم مهمترین شاخصه های این پدیده را در سیاست برشماریم، می توانیم به عدم برقراری ارتباط عقلانی فرد با خواسته ها وامکانات موجود، نمایش واکنش های نامتناسب با وقایع سیاسی، ابراز شوک زدگی در مواجهه با اتفاقات قابل پیشبینی و در نهایت ارائه راهکار های غیر قابل اجرا برای حل مسائل و .. اشاره کنیم. این موضوع اغلب به دو شکل خودنمایی می کند. در مدل اول فرد واقعا دچار شرایط احساسی شده و توان تحلیل مبتنی بر عقلانیت از او سلب می شود. مهم ترین روش بروز مدل دوم احساس گرایی سیاسی علاقه به نمایش خصوصیات آوانگارد از جانب کنشگران سیاسی است، امری که البته شمایلی شبیه به مورد اول در این کنشگران ایجاد می کند. هر دو بر مسیر احساسات گام برداشته و از مسیر عقلانیت دور می شوند. سیطره این ویژگی بر جامعه و نفوذ آن در جامعه سیاست ورزان منجر به آفرینش بحران در موقعیت های مختلف شده است. با توجه به اهمیت و حساسیت موضوع انتخابات در ایران هم باری کنشگران سیاسی و هم برای نظام سیاسی، مقاطع انتخابات یکی از مهم ترین بسترهای ظهور و بروز این گونه رفتارها در فضای سیاسی کشور است. با این حال انتخابات ریاست جمهوری بیست و چهار خرداد نود و دو را شاید بتوان روندی متفاوت و غیر قابل پیشبینی از جانب مردم ایران دانست. این انتخابات را می توان آن روی سکه احساس گرایی یعنی اخذ مشی عقلانی دانست. گرچه در این انتخابات نیز بسیاری با اذعان به ناتوانی خود در غلبه بر احساسات راهکار عدم مشارکت در انتخابات را در پیش گرفتند. اما کلیت جامعه با اخذ رویکرد عقلانی حماسه ای خلق کرد که محصولش لغو تحریم های اقتصادی و خروج از انزوا جهانی بوده است. از آن تاریخ تا به امروز تقابل تندروهای مجلس با دولت شدت گرفته است. تلاشی که با هدف ناکام گذاشتن رئیس جمهور در تحقق وعده هایش بوده است. مواردی چون رای ندادن به وزرای پیشنهادی، استیضاح وزیر علوم، تلاش برای زمین گیر کردن توافق هسته ای و موارد بسیاری از این دست را می توان از جمله اقدامات مجلس اصولگرا در مقابل دولت تدبیر و امید دانست. واقعیت این است که پیوند میان اصلاح طلبان و دولت حسن روحانی در این سال های تحکیم شده است و همین مسئله از انگیزه های مهم اصلاح طلبان برای مشارکت و پیروزی در انتخابات است. از روز نخست مشخص بود مهمترین مانع اصلاح طلبان برای رسیدن به نتیجه ی مذکور احتمال رد صلاحیت گسترده نامزدهای نزدیک به این جریان خواهد بود. حتی بسیاری از تحلیل ها با در نظر داشتن همین مسئله از شکل گیری مجلسی شبیه مجلس پنجم سخن می گفتند. یعنی مجلسی با رویکرد عقلانی، سمت و سوی اعتدالی و وجود اقلیت قوی از اصلاحطلبان. حتی نهضت ثبت نام اصلاح طلبان نیز با همین نیت شکل گرفت تا حداکثر کاندیدای ممکن تایید صلاحیت شوند. با توجه به مقدمات ذکر شده، هیچ اتفاقی نباید مانع دستیابی اصلاح طلبان به هدف تشکیل مجلسی عقلانی گردد. اما از فردای اعلام نتایج صلاحیت ها از طرف هیئت های نظارت، آن چه در بسیاری از محافل سیاسی به چشم می خورد باز هم غلبه احساسات بر منطق است. واکنش های عجیب، یاس و سرخوردگی فزاینده، ارائه راهکار های غیر منطبق با شرایط کشور، فضای سیاسی را در برگرفته است. مساله بهت آور این است که نیروهای سیاسی دچار حیرت از شرایطی هستند که نیک منتظر آن بودند. سانتیمانتالیسم یا احساساتی‌گری عبارت است از مشاهده چنان واکنش عاطفی از فرد که با موقعیت موجود تناسبی نداشته باشد و یا در آن اتفاق، زمینه لازم برای آن فراهم نشده باشد. با این تعریف توصیف رفتار مذکور با عنوان احساسی گری یا سانتی مانتالیسم سیاسی گزافه نیست. پدیده ای که کمتر از نظارت استصوابی آفت انتخابات پیش رو نیست و شاید مهمترین خطر برای پیروزی اصلاحات باشد. تاکید بر این نکته ضروری است که این نوشتار به دنبال بی اثر خواندن رد صلاحیت ها نیست. بلکه به دنبال تفکیک مساله اعتراض به رد صلاحیت ها از رویکرد های هیجانی نسبت به آن است. آنچه که مسلم است هیچ کنشگر سیاسی اصلاح طلبی وجود ندارد که بر حق انتخاب شوندگان و انتخاب کنندگان اصرار نورزد. می توان به نظارت استصوابی معترض بود، بر حقوق شهروندی تاکید کرد و همزمان به دنبال هدف ابتدایی اصلاحات نیز بود. هدفی که در انتخابات پیش رو باز گرداندن قوه مقننه به مسیر عقلانیت است. امروز اصلاح طلبان بسیار نزدیک رسیدن به هدف هستند و در این مسیر باید علاوه بر رقابت با اصول گرایان بر احساسات گرایی نیز فائق آیند. اصلاحات ابتدا باید بر خود پیروز گردد رقابتی که شاید سخت تر از رقابت انتخاباتی هفتم اسفند ماه نود و چهار باشد.
