«مدیریت» را از چین وارد کنیم
بررسی سفر رییس جمهورچین به تهران در گفتگوی جهان اقتصاد با یک کارشناس اقتصادی
ایده خاورمیانه بزرگ صنعتی «تخیلی» است
مهدی زاهدی-سفر رییس جمهوری خلق چین دراوایل هفته جاری به تهران یکی از مهمترین اتفاقات رخ داده در دوره موسوم به پساتحریم به حساب می آید. شی جین پینگ، به عنوان بالاترین مقام رسمی کشورچین، اولین مقام ارشد در سطح ریاست جمهوری است که پس از لغو رسمی تحریم ها به ایران آمده است و آنچه علاوه بر اهمیت دیپلماتیک این اتفاق بر جذابیت این سفر افزوده است، پیش دستی مقامات کشوری است که می توان بدون اغراق آن را تنها کشوری دانست که حجم عظیمی از واردات به ایران در دوره تحریم ها را در کارنامه خود ثبت کرده است. همکاری چین در دوره تحریم ها اگرچه کمک شایانی به تجارت به انزوارفته ایران تحریم شده کرد اما لبریز شدن بازارهای کشور از اجناس ساخت چین که عمدتا هم اجناس بی کیفیتی بودند از نقاط منفی این نوع همکاری بود؛ به طوری که هم اکنون درتمام کشور، برای مردم، «کالای چینی» مترادف با کلمه «بنجل» شده است. حال و پس از برداشتن تحریم ها علیه ایران و سرازیر شدن برندها و صنایع بزرگ دنیا به سوی کشورمان، چگونگی ادامه همکاری با «رفیق زمان تحریم» به یکی از مهمترین سئوالات مردم تبدیل شده است. درهمین رابطه با سعید منصورافشار،کارشناس اقتصادی به گفتگو نشستیم و نظرات وی را درباره این موضوع وهمچنین ایده پرسروصدای رییس جمهورخلق چین که درآستانه سفربه ایران مطرح کرد، جویا شدیم. افشار درباره ایده خاورمیانه پیشرفته که رییس جمهور چین مطرح کرده است، گفت: به نظر من خاورمیانه بزرگ صنعتی یک بحث تخیلی است. به این دلیل که خاورمیانه نمی تواند به صورت منسجم و یکپارچه به جامعه صنعتی تبدیل شود، دلیل خیلی ساده ای هم دارد، برای اینکه خاورمیانه هنوز به یک هماهنگی فلسفی، زیرساختی و ایدئولوژیکی نرسیده است، خاورمیانه مجموعه ای از کشورهای مختلف است که کنار هم موزاییک وار چیده شده و هیچ نوع هماهنگی ندارند، طبیعتا در این شرایط بستر لازم برای توسعه صنعتی خاورمیانه، به این دلیل، وجود ندارد.
ایده ای با چاشنی تبلیغات
وی درپاسخ به این سوال خبرنگارجهان اقتصاد که هدف رییس جمهور چین از مطرح کردن این ایده با توجه اینکه قطعا آقای شی جین پینگ از تنش های بین ایران و عربستان و ... اطلاع دارند، چیست؟ توضیح داد: به نظرمن، هدف، تبلیغاتی است، تنش های خاورمیانه صرفا مربوط به عربستان و ایران نیست، منظورمن بافت فعلی عراق، مسئله سوریه، افغانستان، پاکستان، هندوستان و اختلاف اسرائیل با فلسطین است؛ تا زمانی که بستر مناسب و تعریف مشترک از فلسفه ای که به آن باور داریم، نداشته باشیم، نمی توان خاورمیانه را به صورت یک جامعه یا زیرساخت منسجم تعریف کرد. در این شرایط طبیعی است که توسعه ای هم در قالب صنعتی شکل نخواهد گرفت. این کارشناس اقتصادی درتشریح «تخیلی» خواندن ایده خاورمیانه بزرگ صنعتی گفت: منی که ۳۲ سال کارم صنعت است می گویم، اصولا توسعه صنعتی در ایران و خیلی از کشورهای خاورمیانه به دلیل مسئله آب و ادامه خشکسالی امکان پذیر نیست. صنایع فولاد ما الان مشکل دارند، صنایع معدنی ما الان با معضلات بسیاری روبرو هستند، الان می خواهند ازخلیج فارس برای گل گهرسیرجان ومعادن دیگر با هزینه بسیار بالایی آب بیاورند. بنابراین، مقامات چینی اگر این محاسبات را کرده بودند، هیچ وقت این ایده را مطرح نمی کردند. وی درادامه افزود: الان قیمت جهانی سنگ آهن به حدود ۳۰ دلار رسیده، برای اینکه نیاز کم شده است، براساس قانون عرضه و تقاضا، زمانی که عرضه زیاد است و نیاز کم، قیمت پایین می آید. چین حتما از این کاهش قیمت سود هم می برد ولی چندی است که رشد اقتصادی اش رو به نزول نهاده و طبق گزارش بانک جهانی درسال ۲۰۱۶، به حدود ۴٫۵ درصد خواهد رسید.
نگاهمان را عوض کنیم
این کارشناس اقتصادی درباره نحوه ادامه حضور چینی ها در اقتصاد ایران با اشاره به پیشرفتهای این کشور در حوزه های مختلف اقتصادی معتقد است: در دوره جدید باید نوع نگاهمان به این ابرقدرت اقتصادی دنیا تغییر کند. افشار با تاکید براینکه در دوره پساتحریم، ما باید از«مدیریت چینی»ها استفاده کنیم، تصریح کرد: در آلمان از دهه ۹۰ طرح "تربیت مدیر" را با شعار "تربیت ۲ میلیون مدیرصنعتی و بازرگانی درسال" شروع کردند و بازده هم داشت. الان چین هم در مدیریت بازرگانی کلان و مدیریت صنعتی واقعا حرف برای گفتن دارد. وی خاطرنشان کرد: بزرگترین کارخانجات دنیا درچین خط تولید دارند، و این موضوع صرفا مربوط به نیروی کار ارزان نیست، بلکه مدتهاست یک نوع انضباط کاری قابل توجه برمردم چین حاکم شده است که ما می توانیم این را بیاموزیم. چین می تواند برای ما معلم خوبی در امر توسعه باشد. وی گفت: اگر صنایع مایکروسافت و آقای جابز در چین فعالیت می کنند یا حتی مرسدس بنز در شانگهای فعالیت می کند، حتما دلیل دارد و تنها دلیلش نیروی کار ارزان نیست. این کارشناس اقتصاد با یادآوری اینکه اقتصاد و توسعه مرز جغرافیایی نمی شناسد، اظهار کرد: مدیریت چینی می تواند در طول برنامه ششم توسعه به ما کمک کند، چینی ها مدیریت پیشرویی دارند، من پیشنهاد می کنم به صنعت، توسعه و اقتصاد با مرزبندی جغرافیایی نگاه نکنیم.
در برابر چینی ها گارد نگیریم
افشار با تاکید براینکه در مواجهه با موضوع حضورچینی ها در کشور نباید گارد بگیریم، اذعان داشت: اگرچه من به عنوان تولیدکننده درظاهر بیشترین آسیب را ممکن است از این اتفاق متقبل شوم ولی به هیچ وجه ترسی از این قضیه ندارم؛ ازطرف دیگر نیز همین الان بخشی از تولید خودم را به چین منتقل کرده ام، چراکه اینجا نه نیروی کار به آن شکل هست، نه مدیریت درستی برای آموزش عالی داریم، نه استراتژی توسعه داریم، دانشگاه ها هم ضعف عمده دارد، بنابراین من و چندین شرکت دیگر درچین خط تولید بازکردیم. این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه توسعه یک محصول جهانی است، گفت: بنابراین من خواهش می کنم که به بحث چین، روسیه و آمریکا دامن نزنیم. توسعه را نمی شود در چارچوب جغرافیای جهانی محصور کرد. ما ناچاریم برای توسعه نه تنها با چین بلکه با ده ها کشور دیگر، با بنگلادش حتی با ویتنام که درحال تبدیل شدن به یک عامل بزرگ توسعه در آسیای شرقی است در تعامل باشیم. وی با اشاره به پیمان مشترک کشورهای آسیای شرقی درسال ۲۰۱۶ که می توان آن را به نوعی«حذف گمرک» تعبیر کرد، افزود: براساس این پیمان، ویتنام، کامبوج، لائوس، چین، ژاپن، تایوان و... یک نهادی ایجاد کردند که در ۷ تا ۸ سال آینده دردنیا حرف اول را خواهد زد، نکته جالب اینکه حتی آمریکا هم در این پیمان شرکت کرده است. بنابراین خواهشم این است که بحث چین را به صورت ناسیونالیستی دامن نزنید؛ما کمک می گیریم ازآنها، و این یک فرصت برای ما است. افشار با تاکید براینکه بهترین راهکار استفاده از حضور چینی ها در ایران بهره گیری از مدیریت آنها است، بیان کرد: به نظر من مدیریت چینی ها به فرهنگ ما خیلی نزدیک است. این کارشناس اقتصادی به بحث تکنولوژی چین ورود کرد و با اشاره به اینکه بخش عمده ای از بی کیفیتی کالاهای چینی مربوط به ناشی گری خود ما است؛ از به هم ریختگی سیستم تجاری کشور در سه دهه اخیرسخن گفت و تصریح کرد: دراین مدت، «تجاراستخوان دار» جایشان را به «چند نفر» دادند که فکر می کردند اگر بروند چین و با دلار فلان قدر جنس بیاورند، به گمرکی حق حساب بدهند و قاچاق وارد بازار کنند، می توانند بازار را در دست بگیرند.
گردش مالی بالای اجناس بنجل
این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه درهمه جای دنیا مکان هایی هست که جنس بی کیفیت عرضه می کنند، ادامه داد: نه تنها چین، بلکه در بازار انگلیس هم مغازه هایی موسوم به «یک پوندی» می بینید، همین اخیرا در ایران هم این نوع فروشگاهها تاسیس شده اند. اینها درهمه جای دنیا هست، درکانادا، در آمریکا و البته همه اجناس آنها هم از چین می آید، جنس های بسیار بی کیفیتی را می آورند که حتی بوی استاندارد هم ندارند، که البته خریدار هم دارد، جالب است بدانید این نوع تجارت گردش مالی بالای ۳۰۰ میلیارد دلاری دارد! وی با تاکید بر اینکه مشکل از خود ما است و نباید آن را گردن دیگران انداخت، گفت: اگر واقعا استراتژی توسعه ما تدوین شده باشد، از همین خودروسازهای چینی می توانیم خیلی چیزها یاد بگیریم. الان کمپانی فورد، تویوتا، حتی بنز در چین با استاندارد آلمان خط تولید دایر کرده اند. بنابراین چین مدیریت، بازار و توان علمی آن را دارد، ما باید توان جذبش را داشته باشیم، آیا ما تکنسینی داریم که برود آموزش ببیند؟ نه، پس مشکل از ما است. افشار با بیان اینکه اگر منِ تولیدکننده، دربرابرحضور چینی ها درایران مقاومت کنم، ضعف خود را نشان داده ام، تاکیدکرد:
این مخالفت، مخالفتی عوامانه است و من ضعف خودم را دارم توجیه می کنم. می گویم چون عرضه ندارم، چون مدیر بی سوادی هستم، مدیری هستم که نمی توانم با تغییرات سازگار شوم، فوری با مقاومت، جو درست می کنم، از آن سو هم چند نماینده مجلس هم با من هماهنگ می شوند! این نوع برخورد به نظر من حرکت درستی نیست، نه تنها نسبت به چین، بلکه با تمام کشورها. وی با اشاره به اینکه برای ورود به هر عرصه ای باید مقدمات آن را فراهم کنیم، گفت: آقای نهاوندیان در اجلاس داووس گفته که ما می خواهیم تا پایان سال ۲۰۱۶ میلادی عضو سازمان تجارت جهانی شویم، خب برای این کار، اولین شرط این است که بتوانیم سازمان، باور، فرهنگ و توانایی علمی مدیریتی این کار را فراهم کنیم. فردا شما عضو WTO شدید اولین کاری که باید بکنید این است که تعرفه های گمرکی را صفر کنید، آن وقت ما باید بتوانیم مقاومت کنیم. این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: تجارت جاده ای دوطرفه است، پس چه بهتر که در این بده بستان های تجاری از چینی ها خدمات پس از فروش و خدمات فنی را یاد بگیریم چراکه به دلیل کمبود آب و خشکسالی که گریبان مارا گرفته است، نمی توانیم از صنایع سنگین چینی ها استقبال کنیم اما می
توانیم به عنوان یک شرکت پشتیبان در خاورمیانه بعد از تعامل با همه کشورها خدمات فنی مهندسی راه اندازی کنیم. 
