برخورد نزدیک از نوع نرم
خلیج فارس تنش های زیادی به خود دیده است. قرن هاست که آب های این منطقه از جهان میزبان میهمانان ناخوانده بسیاری است. اگر این حضور نظامی قدرت های بزرگ و بیگانه را در کنار اهمیت این خلیج برای انتقال نفت خام و نیز تعارض و تضاد شدید کشورهای حاشیه آن با یکدیگر و قدرت های جهانی را را مد نظر قرار دهیم به خوبی می توان به زمینه های تنش در این نقطه از جهان پی برد. خلیج فارس در دهه های اخیر کانون درگیری ها و تنش های ریز و درشت بسیار بوده است. از جنگ ایران و عراق، تا رویارویی نظامی ایران و آمریکا. از جنگ خلیج فارس و عملیات ایالات متحده و رهبرانش بر علیه صدام تا لشگر کشی برای سرکوب طالبان در افغانستان و تسخیر عراق. درگیری و تنش بین ایران و آمریکا هم اتفاق تازه ای نیست. تاریخ ۳۷ ساله انقلاب ایران سرشار از رویارویی های دیپلماتیک و درگیری های لفظی و حتی مواجه نظامی بین دو کشور است. و خلیج فارس هم در بسیاری موارد در کانون این تنش ها قرار داشته است. با این حال هیچ کدام از این واقعیت های نمی تواند رویدادی را که عصر سه شنبه در محدوده آب های سرزمینی ایران رخ داد کم اهمیت جلوه دهد. نخستین ساعت های بامداد چهارشنبه به وقت تهران سایت سپاه نیوز، که پایگاه خبری رسمی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران به شمار می رود، گزارش داد که دو فروند شناور رزمی امریکایی حامل ده تفنگدار مسلح که وارد آب های سرزمینی جمهوری اسلامی ایران در حوالی جزیره فارسی شده بودند، توسط واحدهای شناوری رزمی منطقه دوم نیروی دریایی سپاه توقیف و به جزیره فارسی منتقل شدند. بنابراعلام روابط عمومی نیروی دریایی سپاه در هنگام توقیف این شناورها ، ناوگروه هواپیما بر "ترومن" امریکا در جنوب شرقی جزیره فارسی و در آب های بین المللی نزدیک محل توقیف شناور حضور داشته است . دستگیری ۱۰ نظامی آمریکایی و توقیف دو شناور متعلق به نیروی دریایی آمریکا به خودی خود خبری آن چنان مهم بود که تیتر یک همه خبرگزاری های جهان را به خود اختصاص دهد. با این حال آن چه حساسیت این مسئله را به شدت افزایش می داد، این بود که این اتفاق تنها چند ساعت قبل از نطق سالانه رئیس جمهوری آمریکا در کنگره رخ داده بود. از آن گذشته روز اجرای برجام نزدیک است و احتمالا یکی از روزهای آغازین هفته بعد تمامی تحریم ها بر علیه ایران رسما لغو خواهد شد. در چنین شرایطی هر نوع رویارویی نظامی و امنیتی بین دو کشور نه تنها می توانست رئیس جمهور ایالات متحده را در برابر رقیبان جمهوری خواهش در کنگره که منتقد توافق هسته ای با ایران هستند، بی دفاع کند بلکه می توانست مخاطرات جدی برای لغو تحریم ها بر علیه ایران و نهایی شدن اجرای برجام داشته باشد. به فاصله کوتاهی از اطلاعیه سپاه پاسداران، وزارت جنگ آمریکا، پنتاگون نیز تایید کرد که دو شناور متعلق به نیروی دریایی آمریکا و ده ملوان این کشور در اختیار ایران است. سخنگوی پنتاگون در نخستین موضع گیری خود تاکید کرد که این قایق ها در مسیر کویت به بحرین در حرکت بوده اند و در نزدیکی جزیره فارسی دچار مشکل فنی شده و ارتباط آن ها با مرکز قطع شده است و به همین دلیل وارد آب های سرزمینی ایران شده اند. علی رغم این موضع گیری ملایم پنتاگون به نظر می رسد که اوضاع عصر روز سه شنبه و در زمان وقوع حادثه بحران و پر تنش بوده است. سردار فدوی فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران روز چهارشنبه به خبرنگاران گفت : این ۲ شناور که شامل ۱۰ تفنگدار بودند در سه مایلی آبهای سرزمین جزیره فارسی قرار گرفته بودند و به دلیل عدم حرفه‌ای گری عملی، توسط رزمنده‌های ما در دریا توقیف و به جزیره فارسی منتقل شدند و مقاومت زیادی نشان ندادند. دریادار فدوی تاکید کرد: اما بعد از آن، نیروی دریایی و ناو هواپیمابر آمریکایی حدود ۴۰ دقیقه رفتار غیر حرفه‌ای و تحرکات هوایی و شناوری در منطقه داشت که برخلاف گفته‌های آمریکایی ها مبنی بر تامین آرامش در منطقه بود که با اقدام به موقع نیروهای سپاه آرامش به منطقه برگشت و تحت کنترل صد در صد ما قرار گرفت. تماس های دیپلماتیک برای حل مسئله به فاصله کوتاهی بعد از انتشار این خبر، بنگاه های خبری از تماس تلفنی جان کری با محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه کشورمان برای حل و فصل این مسئله خبر دادند. بنا بر این گزارش های کری در تماس با ظریف با تشریح وضعیت کوشیده بود نظر مساعد تهران را برای حل و فصل سریع این موضوع جلب نماید. سردار فدوی فرمانده نیروی دریایی سپاه نیز این مسئله را تایید کرد. او دیروز به خبرنگاران گفت : از همان ابتدای کار تماس‌های دیپلماتیک برقرار بود و با آقای ظریف در تماس بودیم و او در جریان قضایا بود و آقای کری نیز با ظریف تماس گرفته بود و درخواست آزادی داشته که آقای ظریف موضع قوی و محکمی داشته و اعلام کرده که آنها در آبهای سرزمینی ما بودند و باید عذرخواهی کنید. در حالی که بامداد و صبح دیروز چشم های نگران محافل خبری در جستجوی اخبار جدید از این اتفاق بودند، به نظر می رسید که دو طرف قصدی برای موضع گیری های تند و تشدید بحران ندارند. دولت آمریکا قبل از سخنرانی سالانه رئیس جمهور در کنگره ترجیح می داد که با تاکید بر آزادی قریب الوقوع این ملوانان نطق اوباما را از فشار رسانه ای این مسئله برهاند. در تهران نیز مسئولان سپاه پاسداران لحنی محکم داشتند و بر بررسی مسئله پای می فشردند. سردار رمضان شریف سخنگوی سپاه پاسداران صبح دیروز در این باره به خبرنگاران گفت : قطعا ایران بر سر منافع ملی خود با کسی شوخی نداشته و تسامحی نیز نخواهد کرد؛ آنها مطئمن باشند که برخورد ما بر اساس رأفت اسلامی خواهد بود و این چیزهایی که درباره آزادی فوری آنها مطرح می‌شود گمانه‌زنی است و من، آنرا نه تایید می‌کنم و نه تکذیب می‌کنم. وی خاطرنشان کرد: قطعا پس از انجام تحقیقات، اگر مشخص شود که کار آنها عمدی نبوده برخورد دیگری صورت خواهد گرفت اما اگر در تخلیه اطلاعاتی و گفت‌وگو با آنها مشخص شود که ورود آنها به منزله انجام کارهای اطلاعاتی و کارهای بی‌ربط بوده است، قطعا مسئولان مربوطه اقدامات لازم را انجام خواهند داد. پایان سریع بحران بحران اما چندان به طول نینجامید و ظهر دیروز سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با صدور بیانیه ای اعلام کرد که تفنگداران آمریکایی در آب های بین المللی رها شده اند. سردار فدوی فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران بعد از این اقدام گفت : بررسی ها، بازجویی ها و بررسی سیستم ناوبری آنها نشان داد که آنها غیر عمد و نادانسته وارد آبهای ایران شدند و در انتها هم خودشان و هم دیپلماتهایشان اشتباهشان را قبول کردند و متعهد شدند که آن را تکرار نکنند و مسئولین ما هم تصمیم به آزادسازی آنها گرفتند و تفنگداران دستگیر شده امریکایی در آبهای بین المللی رها شدند. سردار فدوی ادامه داد: آنها گفتند که می خواستند مسیر کویت به بحرین را طی کنند که مسافت زیادی است و هماهنگی مناسبی با ناوگروه خودشان نداشتند و قاعدتا نباید این مسافت زیاد را با این شناورها می رفتند. سیستمشان مشکل پیدا کرده که در بازجویی‌ها این موضوع مشخص شد. سردار فدوی در این مصاحبه به اقتدار نیروی دریایی سپاه پاسداران و کنترل کامل این نیرو بر مرزهای آبی کشورمان تاکید کرد. تشکر کری از ایران به فاصله کوتاهی بعد از آزاد شدن ملوانان آمریکایی وزیر امور خارجه آمریکا با صدور بیانیه ای از نقش ایران در حل این بحران قدردانی کرد. به گزارش ایسنا کری در این بیانه گفته است : من از این که سربازان نیروی دریایی‌مان در امنیت به آمریکا بازگشته‌اند بسیار خرسندم. من خود به عنوان یک سرباز نیروی دریایی از اهمیت حضور این نیروها در سراسر جهان و کار حساسی که نیروی دریایی در منطقه خلیج فارس انجام می‌دهد مطلعم. وزیر امور خارجه آمریکا هم‌چنین بیان کرد: من از مقامات ایرانی برای همکاری‌شان برای حل این مساله به شکل مناسب بسیار تشکر و قدردانی می‌کنم. او در ادامه تاکید کرد: این‌که این مساله که به صورت صلح‌آمیز و موثر حل شده، نشان دهنده نقش حساسی است که دیپلماسی در حفظ ایمنی، امنیت و قدرت کشورمان ایفا می‌کند. دیپلماسی و هماهنگی ارکان نظام، کلیدهای حل سریع بحران چند روز مانده به اجرای برجام، بحران تجاوز ناخواسته شناور آمریکایی به مرزهای کشورمان ممکن بود به عواقب بسیار ناخوشایند دیپلماتیک و سیاسی انجامیده و به بحرانی بلند مدت مبدل شود. با این حال هماهنگی ارکان نظام به خصوص سپاه پاسداران و وزارت امور خارجه این حادثه را به نمایشی توامان از اقتدار ایران و مسئولیت پذیری بین المللی کشورمان مبدل کرد و وزیر امور خارجه ایالات متحده را به تشکر آشکار از ایران در عرصه بین المللی واداشت. علاوه بر اهمیت هماهنگی ارکان مختلف نظام دیروز بار دیگر اهمیت تعامل دیپلماتیک برای مدیریت روابط ایران و آمریکا روشن شد. تعاملی که از ایجاد یک بحران غیر ضروری دیگر در روابط این دو کشور جلوگیری کرد.
