دامن زدن به آتش اختلافات مذهبی
- دولت عربستان سعودی، دیروز شیخ باقر النمر روحانی برجسته شیعه اهل این کشور را که از سال ۲۰۱۳ در حبس بود، اعدام کرد. نام شیخ نمر در میان ۴۷ نفری بود که وزارت کشور عربستان سعودی دیروز خبر اعدام آن ها را اعلام کرد. خبر این اقدام سعودی ها به سرعت در صدر اخبار بین المللی قرار گرفت. به گزارش رویترز وزارت کشور عربستان سعودی با انتشار بیانیه ای نام ۴۷ مرد را به همراه جرایم آن ها منتشر کرده است. بنا بر ادعای این بیانیه اتهام بیشتر اعدام شدگان دیروز مشارکت در حمله های ترویستی و نیز اعتقاد به اندیشه های تکفیری بوده است. با این حال علاوه بر شیخ نمر حداقل ۳ نفر دیگر از اعدام شدگان به اقلیت شیعه این کشور وابسته بوده اند. علی الربه، که اقوام او گفته اند که در هنگام دستگیری و شرکت در اعتراضات نوجوان بوده است، محمد الشیوخ و محمد السویمی. اعدام اعضا و وابستگان گروه های تروریستی و تکفیری در حالی صورت گرفته است که تروریست های تکفیری وابسته به گروه داعش در طول سال ۲۰۱۵ دست به عملیات متعدد و خشونت بار زدند که کشته ها و زخمی های نیز بر جای گذاشته است. در روزهای اخیر حاکمان سعودی درگیر جنگی لفظی با تروریست های داعش بوده اند. داعش خواستار انجام حملات خشونت بار در داخل خاک عربستان سعودی شده است. این درگیری لفظی بین دولت عربستان و گروه داعش به خصوص بعد از کوشش عربستان برای ایجاد ائتلافی بر علیه این گروه بالا گرفته بود. در حالی که نزدیکی های ایدوئولوژیک بسیاری بین داعش و دولت عربستان سعودی وجود دارد و دولت عربستان در شکل گیری و تدوام حیات این گروه نقشی محرز و بارز داشته است، به نظر می رسد که تحولات شتابان منطقه خاورمیانه در شرایط کنونی آن ها را در مقابل هم قرار داده است. یک تحلیلگر نزدیک به وزارت کشور عربستان در گفتگو با رویترز مدعی شده است که از سوی افکار عمومی در این کشور فشار زیادی برای پاسخی سخت به اقدامات تروریستی وجود داشته است و اعدام دسته جمعی دیروز که بزرگترین اعدام دسته جمعی در عربستان از سال ۱۹۷۹ بوده است، پاسخی به این درخواست ها بوده است. بر اساس بیانیه وزارت کشور عربستان سعودی، این اعدام ها دیروز صبح در ۱۲ منطقه ریاض، مکه ، مدینه، الشرقیه، القصیم، حائل، الحدود الشمالیه، عسیر، الجوف، نجران، الباحه و تبوک صورت گرفته است. به گفته منصور ترکی سخنگوی وزارت کشور عربستان، ۴ تن از این ۴۷ نفر با گلوله و بقیه با شمشیر اعدام شده اند. با این حال اعدام شیخ باقر النمر و سه نفر دیگر از شیعیان که در جریان اعتراض های در استان قطیف عربستان بین سال های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۳ دستگیر شده بودند، و هیچ ارتباطی با اقدامات گروه های تروریستی و تکفیری نداشته اند، ابهامات زیادی پیرامون انگیزه های سعودی ها ایجاد کرده است. فعالان شیعه در استان قطیف نسب به بروز اعتراضاتی در واکنش به این اقدام هشدار داده اند، هر چند برادر شیخ نمر ابراز امیدواری کرده است که این اعتراضات مسالمت آمیز باشد. به گزارش ایلنا پیش از این شیخ نمر در یک تماس تلفنی، خداوند را به‌خاطر سرنوشتی که برایش مقدر کرده است، شکر کرده است و می‌گوید: تمام امور به دست خداوند و تحت نظر اوست و همین برای ما کفایت می‌کند. شیخ نمر باقر النمر عالم شیعه عربستانی بود که در پی اعتراض‌های شیعیان عربستان در سال ۲۰۱۲ بازداشت شد. ۱۵ اکتبر ۲۰۱۴ دادگاه جنایی عربستان سعودی نمر النمر را به دلیل اقدام علیه امنیت ملی و محاربه به اعدام محکوم کرد و در سال ۲۰۱۵، دادگاه عالی عربستان و محمد بن نایف ولیعهد عربستان حکم اعدام سریع و بدون هشدار قبلی شیخ نمر را صادر کردند. واکنش دولت ایران روز گذشته به فاصله کوتاهی بعد از انتشار خبر اعدام شیخ نمر سخنگو و رئیس مرکز دیپلماسی عمومی و رسانه ای وزارت امور خارجه اعدام آیت الله شیخ باقر النمر روحانی سرشناس سعودی را شدیدا محکوم کرد و گفت: عربستان از تروریست ها حمایت و منتقدانش را اعدام می کند. به گزارش اداره کل دیپلماسی رسانه ای وزارت امور خارجه، حسین جابرانصاری افزود: در حالی که تروریست های افراطی و تکفیری، امنیت و آسایش ملت های منطقه و جهان را سلب و ثبات و موجودیت برخی دولت های منطقه را تهدید می کنند؛ اعدام شخصیتی مانند شیخ النمر که ابزاری جز سخن گفتن برای پی گیری اهداف سیاسی و دینی خود نداشت، تنها عمق بی تدبیری و بی مسئولیتی را نشان می دهد. سخنگوی وزارت امور خارجه افزود: دولت عربستان در حالی که از جریان های تروریستی و افراط گرایان تکفیری حمایت می کند با منتقدان داخلی خود با زبان اعدام و سرکوب سخن می گوید. وی تصریح کرد: روشن است که نتایج این سیاست عقیم و غیر مسئولانه متوجه عاملان آن شده و دولت عربستان تاوان سختی بابت پی گیری این سیاست ها خواهد پرداخت. شیخ باقر النمر که بود؟ آیت‌الله "نمر باقر النمر" روحانی برجسته عربستانی، در سال ۱۳۷۹ هجری قمری، در شهر "عوامیه" در استان قطیف (شرق عربستان) در خانواده ای سرشناس و اهل دین به دنیا آمد. او تحصیلات مقدماتی خود را در شهر عوامیه تکمیل کرد و در سال ۱۴۰۰ هجری قمری، برای تحصیلات حوزوی ابتدا به ایران سفر کرد تا در تهران در حوزه علمیه حضرت قائم(عج) حضور پیدا کند. حوزه علمیه ای که در همان سال توسط آیت‌الله سید محمدتقی مدرسی در تهران تأسیس شده بود. شیخ نمر پس از ۱۰ سال تحصیل در حوزه علمیه حضرت قائم(عج)، عازم سوریه شد و در حوزه علمیه حضرت زینب(ع) برای ادامه تحصیلات حوزوی و علوم دینی نام نوشت و در حضور اساتید این حوزه به تحصیل پرداخت. وی پس از بازگشت به عربستان مرکز "الإمام القائم(عج)" را در العوامیه تأسیس کرد که در واقع سنگ‌بنای "مرکز اسلامی" در سال ۱۴۲۲ هجری قمری مصادف با ۲۰۱۱ میلادی بود. نخستین بازداشت شیخ نمر به می ۲۰۰۶ میلادی بازمی‌گردد، وی هنگام بازگشت از سفر کوتاه‌مدتش به بحرین، به دلیل مشارکت در همایشی بین‌المللی قرآن کریم از سوی نیروهای امنیتی سعودی بازداشت شد. اتهام شیخ نمر این بود که در این همایش با قرائت پیامی از دولت سعودی خواسته بود به "قبرستان بقیع" رسیدگی کند، مذهب "تشیع" را به رسمیت بشناسد و شیوه‌های آموزشی و درسی کنونی حاکم بر عربستان را تغییر داده یا لغو کند. شیخ نمر دومین بار در ۲۳ آگوست ۲۰۰۸ میلادی در شهر "القطیف" به دست نیروهای امنیتی رژیم سعودی بازداشت شد. این بار اتهام شیخ برای بازداشت بنابر ادعای دولت سعودی تحریک شیعیان عربستان و درخواست از شیعیان مناطق شرقی عربستان برای آماده‌شدن به منظور دفاع از خود و جامعه خویش بود. اما مقامات سعودی از بیم قیام مردمی و خشم و غضب شیعیان مناطق شرقی عربستان شیخ نمر را ۲۴ ساعت پس از بازداشت آزاد کردند. آیت‌الله آخرین بار در در هشتم ژوئیه ۲۰۱۲ به دست نیروهای امنیتی بازداشت شد.نیروهای امنیتی عربستان سعودی قبل از بازداشت شیخ نمر، خودروی او را تعقیب کرده و به سوی وی تیراندازی کردند، که در نتیجه آن شیخ نمر به شدت مجروح شد. دلایل و تبعات اقدام عربستان سعودی عربستان سعودی یکی از مهم ترین بازیگران بحران پیچیده و خونبار خاورمیانه است. سیاست های این دولت و کوشش آن برای بسط حوزه نفوذ خود به خصوص در میان اعراب سنی با اتکا به قرائتی محافظه کارانه از اسلام صورت می گیرد که اشتراکات بسیار زیادی با ایدئولوژی گروه های تروریستی و تکفیری دارد. رقابت دیرپای حاکمان سعودی با دولت ایران منجر به حمایت بی شائبه آن ها از گروه های تروریستی شده است. عربستان از طریق این گروه ها سعی دارد سدی در برابر نفوذ منطقه ای ایران ایجاد کند که به ادعای این دولت از طریق شیعیان در کشورهای مختلف منطقه ریشه دوانده است. موقعیت منطقه ای عربستان سعودی به خصوص در طول ماه های اخیر دچار چالش های شدیدتری شده است. از سویی حصول برجام و کاسته شدن از تنش بین ایران و غرب، حکام ریاض را نسبت به جایگاه خود به عنوان متحد استراتژیک غرب بیمناک کرده است. از سوی دیگر مقاومت بشار اسد در سوریه و پایداری سایر گروه های متحد ایران در منطقه سرمایه گذاری امنیتی و استراتژیک عربستان را به شدت چالش کشیده است. عربستان از آن بیم دارد که نزدیکی بیشتر بین ایران و غرب به خصوص بر علیه گروه های تکفیری که حداقل پیش از این متحد این کشور بوده اند، عواقب سختی برای این کشور داشته باشد. در چنین شرایطی حاکمان تازه به قدرت رسیده در ریاض کوشیده اند از سویی با ایجاد ائتلافی برای مبارزه با داعش و سایر گروه های تروریستی محوریت مبارزه با این گروه ها را که به یک خطر بین المللی مبدل شده اند از دست ایران خارج سازند و از سوی دیگر با شدت بیشتری به جدال با گروه های عمدتا شیعه نزدیک به ایران بپردازند. راهبردی که به نظر دچار ایرادات اساسی بسیاری است. مهم ترین چالش این راهبرد جدید فقدان نیروی عمل کننده میدانی بر علیه شیعیان است. به عبارت بهتر تروریست های تکفیری تنها ابزار عربستان برای مواجه با شیعیان هستند و تضعیف آن ها به طبع به تقویت شیعیان در منطقه منجر می شود، امری که خط قرمز عربستان به شمار می رود. به شهادت رساندن روحانی عالی رتبه شیعه در بین ده ها تروریست تکفیری به احتمال زیاد نماد راهبرد دوگانه عربستان برای مواجه همزمان با شیعیان و تروریست های تکفیریست. راهبردی که به نظر امکان چندانی برای موفقیت ندارد و به احتمال زیاد تنها بر آتش جنگ های مذهبی در خاورمیانه خواهد افزود. آتشی که هر روز در این گوشه آشوب زده جهان بیشتر شعله می کشد و نابخردی سیاستمداران سعودی از عوامل مهم افروخته شدن آن است.
