حضور زنان ضرورت توسعه پایدار
امروزه مشکلات و معضلات زیست‌محیطی به یکی از عمده‌ترین چالش‌های بسیاری از کشورهای جهان بدل شده‌است. در این میان کشورهای در حال توسعه که به دلیل احساس عقب‌ماندگی و کندی روند توسعه، به شتابزدگی برای دستیابی به رشد صنعتی و اقتصادی مبتلا شده اند، با مشکلات جدی‌تری در محیط زیست مواجه اند. اکنون دنیای پیرامون ما با مشکلاتی روبروست که اگر سریع‌تر تدابیر لازم برای مقابله با آن‌ها اندیشیده نشود، هر کدام به تنهایی می تواند به مثابه بلایی خانمانسوز حیات بشر و تمامی موجودات زنده زمین را به خطر اندازد. چالش‌های جدی چون بحران آب، گرمایش جهانی، آلودگی آب، خاک و هوا و بروز بیماری‌های ناشی از آن‌ها به اولویت‌های مهمی برای بسیاری کشورها مبدل شده است. اهمیت مقولات زیست محیطی و نقش آن در تمامی جنبه‌های زندگی انسان تا بدانجاست که در دهه‌های اخیر توانسته‌است به کرات سران تمامی کشورهای دنیا را برای تدوین استراتژی‌های مقابله با بحران گرد هم بیاورد و سیاست‌های کلان را به مفهوم مترقی توسعه پایدار معطوف نماید، بنابراین امروزه مقوله توسعه پایدار به عنوان یکی از مهمترین استراتژی‌های مورد اقبال تمامی کشورها، محور بسیاری از فعالیت‌های توسعه‌ای قرار گرفته‌است. توسعه پایدار مفهومی است مبتنی بر زندگی بهتر برای بشر امروزی با لحاظ نیازها و حقوق نسل‌های آینده از منابع این کره خاکی . توسعه پایدار مقوله‌ای است گسترده و ذی‌ابعاد و دستیابی به آن مستلزم لحاظ الزامات آن در تمامی بخش‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و ... است و بدون تردید، توسعه متوازن و حرکت و رشد متعادل در همه جنبه‌ها از مبانی ناگزیر آن محسوب می‌گردد، بدیهی است با توسعه تک‌بعدی نه تنها نمی‌توان توقع نیل به توسعه پایدار را برآورد بلکه تبعات منفی آن گریبان‌گیر جنبه‌های دیگر حیات اجتماعی نیز خواهد شد. از این‌روست که در کشورهای توسعه‌یافته، بهره‌گیری از مبانی علمی، ساختار و قوانین متناسب و حاکمیت قانون، بستر تامین این مهم واقع شده و با به‌کارگیری استراتژی‌های مناسب و نیل به این هدف، توانسته‌اند با نگاهی آینده‌نگر شرایط مناسبی برای زندگی مردم خود فراهم نمایند، لکن در بسیاری از کشورهای جهان علیرغم حرکت در مسیر توسعه به دلیل وجود موانع ساختاری و مشکلات نهادینه‌شده و بی‌توجهی به الزامات توسعه، در نیل به اهداف آن موفق نبوده‌اند. لذا ضروری است تا اقدامات بنیادین علمی و کاربردی مبتنی بر به‌کارگیری روش‌های تجربه‌شده و هدف‌گذاری‌های متناسب زمانی و مکانی، در دستور کار این کشورها قرار گیرد یکی از اصول مهم مورد توجه در توسعه پایدار و متوازن، تعریف و تبیین نقش، جایگاه و تاثیرگذاری افراد و گروه‌های مختلف اجتماعی است که در این میان، براساس شناخت و آگاهی نسبت به نقش زنان، جایگاه ویژه‌ای به آنان اختصاص یافته است. زنان به عنوان نیمی از پیکره جامعه به واسطه ایفای نقش‌های برجسته ومسئولیت‌هایی که در برخی حوزه‌ها به عهده دارند مانند وظایف تربیتی و آموزشی در خانواده، ارتباط تنگاتنگ با کودکان، نوجوانان و جوانان، حضور پررنگ در حوزه‌هایی مانند آموزش و پرورش و نگاه عاطفی و مادرانه به برخی مقولات از جمله محیط زیست قادرند تاثیرات بنیادی در شکل‌گیری و نیز اصلاح ساختارهای اجتماعی و فرهنگی جامعه داشته باشند، این درجه از تاثیرگزاری، از دهه ها قبل توسط مجامع بین‌المللی شناخته شده و مورد تاکید قرار گرفته‌است و به همین جهت در بسیاری اسناد بین المللی مرتبط از جمله اهداف هزاره سوم و دستور کار ۲۱ اجلاس ریودوژانیرو به نقش زنان توجه ویژه‌ای گردیده‌است. بدیهی است بهره‌مندی جامعه از پتانسیل ارزشمند زنان در حوزه توسعه پایدار مستلزم نگاه عمیق و عادلانه و بهره‌گیری از تجربیات کشورهای توسعه یافته‌است. خوشبختانه در دهه‌های اخیر زنان جامعه ما در برخی عرصه‌های علمی و اجتماعی مانند اختصاص درصد شگفت‌انگیز قبولی در دانشگاه‌ها به خود و تلاش در کسب مدارج علمی به خوبی درخشیده اند و در عرصه های فرهنگی، شکل گیری و فعالیت‌سازمان های مردم نهاد و تلاش های زیست‌محیطی حضور چشمگیر داشته و توانسته‌اند قابلیت‌های خود را در این میادین به اثبات رسانند، لکن توجه به این امر ضروری است که فعالیت های زنان، عمدتا در قالب اجرای سیاست‌ها، استراتژی‌ها و قوانینی بوده‌است که خود در تدوین و تصویب آن غایب بوده‌اند و کمترین حضور را در بخش‌های سیاسی، مدیریتی، اقتصادی و سرمایه‌گذاری داشته‌اند و چه بسا مشمول تبعیض‌ها و بی‌مهری‌ها و تضییع حقوق اولیه هم گردیده‌اند و حتی تلاش‌های علمی آنان نیز حاصلی جز افزایش درصد دختران و زنان تحصیلکرده بیکار در پی نداشته‌است. بر این اساس، به فعلیت رساندن این نیروی عظیم و رشد و بالندگی زنان آنچنان که شایسته آنان است مستلزم حضور جدی، فعال و موثر آنان در تمامی عرصه‌های سیاسی،اجتماعی، مدیریتی، آموزشی و فرهنگی در سطوح تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری است چرا که تا زنان نتوانند به ایفای نقش‌های کلان در همه بخش های جامعه بپردازند انتظار بهره‌مندی جامعه از پتانسیل آنان بیهوده‌است و این امر نه تنها جدیت و مطالبه‌گری زنان را می‌طلبد بلکه حاکمیت، دولت و تمام بخش‌های سیاست‌گذار و تصمیم‌گیر باید فعالانه در جهت استیفای حقوق و سهم آنان در مدیریت کلان جامعه بکوشند، به عبارت دیگر، وجود باور و عزم سیاسی برای حضور زنان ضرورتی انکارناپذیر است. به مقوله نقش زنان در جامعه نه از منظر حقوق آنان بلکه باید به عنوان سرمایه‌ای ارزشمند که در صورت به فعلیت رسیدن قادر خواهد بود توسعه را در مسیر صحیح قرار داده و آن را شتاب دهد، نگریسته شود. بدون تردید نیل به توسعه پایدار، تنها با لحاظ کردن نقش و حقوق کامل زنان ممکن خواه بود و در غیر این‌صورت، تلاش‌ها منجر به رشد غیر‌متوازن، نامتناسب و نهایتا عقب‌ماندن از کاروان جهانی توسعه خواهد شد. سخن آخر اینکه تحقق آرمان‌های آزادی، عدالت و رفاه همه جانبه بدون منظور نمودن نقش و حقوق زنان رویایی بیش نخواهد‌بود.
