کاهش کیفیت و افزایش قیمت نان نتیجه رقابت نانواییهای آزاد با دولتی‌پزها
دوگانگی فعالیت نانوایی‌ها مبنی بر فعالیت نانواییهای آزادپز و دولتی، از یک سو موجب شکست طرح ارتقاء کیفیت نان شده و از طرفی به ایجاد رانت گسترده در این بخش منتهی شده است. به گزارش خبرنگار جهان اقتصاد، یکی از اقلامی که در طرح هدفمندسازی یارانه‌ها به طور ویژه مد نظر دولت وقت قرارگرفت، اصلاح، مدیریت و حذف چند مرحله‌ای یارانه نان بود تا اهداف عالیه‌ای چون ارتقاء کیفیت نان و البته جلوگیری از اسراف بود. حذف یارانه نان، آزادپز شدن تدریجی نانواییهای سنتی، توسعه تولید نان‌های حجیم و نیمه حجیم و حمایت از ایجاد واحدهای تولید نان صنعتی از جمله برنامه‌های اجرایی این طرح بود که متاسفانه به جزء حذف یارانه آرد و نان در باقی موارد اقداماتی اندک و ناقصی صورت گرفت. گذشته از آنچه تا کنون در جریان بهبود وضعیت تولید و مصرف نان اتفاق افتاده‌است، بررسی آزادپز شدن تعداد محدودی از نانواییهای سنتی و حفظ شرایط گذشته برای باقی آنها در امکان برخورداری از سهمیه آرد دولتی عواقب نه چندان خوشی به دنبال داشته است. در حالیکه مقرر شد تا گروهی از نانوایی‌ها به صورت آزادپز فعالیت کنند تا به موازات حذف سهمیه آرد دولتی امکان عرضه نان با قیمت آزاد را داشته باشند تا بتوانند با ارتقاء کیفیت تحولی در این بخش از بازار مصرف ایجاد کنند و به تدریج دیگر واحدهای نانوایی‌ها نیز به جمع آنها بپیوندند. اما آنچه در عمل به دست آمده نان‌هایی است با قیمت گران‌تر اما عمدتا با همان کیفیت نامطلوب نانوایی‌هایی که به واسطه دریافت آرد یارانه‌ای دولتی محسوب می‌شوند. نکته قابل توجه در این میان این است که هر دو گروه خود را برای عدم پاسخگویی به مصرف‌کننده محق می‌دانند، دولتی‌پزها به اسطه اینکه قیمت‌گذاری و نظارت دولتی دست ایشان را بسته و نان بی‌کیفیت حاصل شرایط تحمیلی است و آزادپزها به دلیل عدم برخورداری از آرد یارانه‌ای و ناتوانی در رقابت با دولتی پزها، به صورتیکه هرکدام شرایط دیگری را برای فعالیت بهتر دانسته و عدم برخورداری از آن شرایط بهانه‌ای برای عرضه نان بی‌کیفیت شده‌است. اما همه ماجرا به اینجا ختم نشده و ایجاد یک شبکه غیرقانونی درون صنفی موجب شده تا بخشی از آردهای دولتی سر از نانواییهای آزادپز در بیاورد و از طرفی تعداد قابل توجهی از دولتی‌پزها به بهانه‌های مختلف نان را با قیمتی بالاتر از نرخ مصوب عرضه کنند. آنچه مسلم است تعلل سازمان‌های دولتی مسول در پیش بردن این طرح برای افزایش تعداد نانواییهای آزادپز عامل اصلی این جریان است، چراکه در صورت آزادپزشدن همه نانوایی‌ها، وجود رقابت موجب خواهد شد تا از یک سو کیفیت افزایش یابد و از طرفی قیمت‌ها منطقی شود. چنانکه در حال حاضر در برخی مناطق که نانواییهای آزاد و دولتی‌پز در نزدیکی هم فعالیت می‌کنند و واحدهای آزادپز اقدام به عرضه نان با کیفیت با قیمت مناسب می‌نمایند، سهم بیشتری از بازار را جذب کرده و موجب کاهش تقاضا برای واحدهای دیگر شده‌اند تا جاییکه برخی از ایشان برای پاسخگویی به مصرف‌کنندگان بعضا تا ساعت ۱۲ شب به فعالیت خود ادامه می‌دهند. متاسفانه شرایط کنونی و وجود دو گانگی در بازار نان بر عمل‌کرد تولیدکنندگان نان‌های حجیم و نیمه حجیم و حتی واحدهای صنعتی نیز اثر منفی گذاشته و ایشان را نیز با مشکلاتی چون وجود رقابت ناسالم با واحدهایی که به طور غیرقانونی آرد یارانه‌ای خریداری می‌کنند و همچنین عدم توازن قیمت در بازار روبرو کرده‌است که نتیجه همه این اتفاقات به کاهش کیفیت نان و افزایش سهم آن در سبد هزینه خانوار منتهی شده‌است. علی شفائی ali.shafaee@jahaneghtesad.com
