آمریکا عقب نشست
باراک اوباما جمعه شب قانون بودجه ۱٫۱ تریلیون دلاری ایالات متحده آمریکا را امضا کرد. بودجه کلان ایالات متحده آمریکا البته مسئله مهم برای نهادهای مالی و بنگاه های تجاری، نه فقط در خاک آمریکا که در بسیاری از کشورهای به شمار می رود. با این حال این بودجه امسال حاوی مصوبه ای بود که به صورت مستقیم رابطه این کشور با ایران را تحت الشعاع خود قرار می دهد. بودجه سال ۲۰۱۶ آمریکا اصلاحات قانون مربوط به روادید موسوم به visa waiver را نیز دربرداد. اصلاحی که بر مبنای آن شهروندان ۳۸ کشوری که تاکنون با ایالات متحده آمریکا قرارداد لغو روادید داشتند، در صورتی که در ۵ سال گذشته به کشورهای ایران، سوریه، عراق و سودان سفر کرده باشند؛ باید برای ورود به خاک آمریکا ویزا اخذ کنند. بر مبنای مفاد این قانون همین محدودیت در مورد شهروندان دو تابعیتی این کشور ها نیز اعمال می شود. یعنی اگر شهروندان این کشورهای تابعیت دو گانه یکی از ۴ کشور پیش گفته را داشته باشند، باید برای ورود به خاک آمریکا درخواست ویزا کنند. طرح این اصلاحیه در کنگره آمریکا و تصویب آن واکنش های زیادی را در واشنگتن و تهران به دنبال داشته و اعتراضات فراوانی را برانگیخته است. تبعات اصلاحیه قانون روادید تصویب این قانون در شرایطی که به نظر می رسید با حصول توافق هسته ای بین ایران و غرب که در آن مذاکرات و توافق های دوجانبه بین ایران و آمریکا در آن نقش کلیدی داشت، تنش تاریخی در روابط بین دو کشور تاحدودی کاهش یافته است. رابطه ایران و آمریکا از بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ماه سال ۱۳۵۷ همیشه تنش بار بوده و در مقاطعی این تنش ها تا حد خطرناکی بالا گرفته اند. سوابق ایالات متحده در حمایت از رژیم شاه و به خصوص حمایت این کشور از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بر علیه دولت مردمی دکتر مصدق، ذهنیت عمومی بسیار منفی را برای حاکمان انقلابی تهران علیه آمریکا ایجاد کرده بود. دیدگاه ها و سیاست های متفاوت دو کشور در مورد مهم ترین موضوعات بین المللی و منطقه ای روابط بین دو کشور را در همه ۳۷ سال اخیر تیره و تار نگاه داشته است؛آن چنان که دیپلمات های دو کشور برای بیش از سه دهه از هر گونه ملاقات رسمی و علنی با یکدیگر پرهیز کردند. با این حال تعامل مثبت دو طرف در مذاکرات منجر به توافق هسته ای وین، این امید را برای بسیاری از تحلیلگران ایجاد کرده بود که امکان آغاز فصلی تازه در روابط دو طرف وجود دارد. دعوت از ایران برای شرکت در مذاکرات صلح سوریه که سه دور از آن در وین و نیویورک برگزار شده است نشانه ای بود از تمایل دولت آمریکا برای تعامل بیشتر با جمهوری اسلامی و به رسمیت شناختن نفوذ گسترده ایران در منطقه خاورمیانه. از سوی دیگر اجرای برجام، شامل تعهدات دو جانبه ای است که همکاری و تعامل دستگاه سیاست خارجی دو طرف را طلب می نماید و ایجاد تنش در روابط دوجانبه می تواند تبعات ناخوشایندی در این حوزه نیز داشته باشد. تصویب اصلاحیه قانون ویزا از این منظر کوششی از سوی مخالفان سیاست کاهش تنش با ایران در درون دستگاه حاکمه ایالات متحده به شمار می رود. تصویب این قانون با استناد به لزوم افزایش تدابیر امنیتی برای حفاظت ایالات متحده آمریکا صورت گرفته است. وقوع حملات تروریستی در پاریس فضای روانی لازم برای تصویب این طرح را فراهم آورده است. این در حالی است که نام هیچ شهروند ایرانی یا دو تابعیتی یا حتی شهروند اروپایی سفر کرده به ایران، در میان عاملان حملات تروریستی اخیر مشاهده نمی شود. از سوی دیگر کشورهایی مانند عربستان و پاکستان که از صادر کنندگان عمده تروریست به جهان به شمار می روند در شمول این قانون گنجانده نشده اند. قانون مطالبه روادید از شهروندان ۳۸ کشور به دلیل سفر به ایران، می تواند تبعات بسیار ناخوشایندی برای صنعت گردشگری ایران به دنبال داشته باشد و علاوه بر آن سفرهای کاری تاجران و فعالان اقتصادی اروپایی به ایران را نیز با مشکل مواجه نماید. در شرایطی که دولت حسن روحانی حساب ویژه ای روی تعامل اقتصادی با جهان غرب و به خصوص کشورهای اروپایی برای حل مشکلات اقتصادی خود باز کرده است، چنین اقدامی ضربه ای جدی به این دولت به شمار می رود. شاید به همین دلیل دیروز وزیر امور خارجه ایران موضع صریح و سختی در قبال این مصوبه گرفت. انتقال نارضایتی ایران در ملاقات دو وزیر خارجه نیز وزیر امور خارجه آمریکا را به واکنشی کم سابقه وصریح واداشت. موضع سرسختانه ظریف به گزارش ایسنا، محمد جواد ظریف در بخشی از مصاحبه خود با پایگاه خبری المانیتور که در مقر سفیر دائم ایران در سازمان ملل در نیویورک انجام شد، در واکنش به این قانون گفت : متاسفانه ما در حال دریافت پیام‌های مختلفی از واشنگتن هستیم که اغلب نیز منفی هستند. یکی از آنها مصوبه جدید مبنی بر قانون محدودیت لغو روادید است. ما اکنون منتظریم ببینیم دولت آمریکا چگونه می‌خواهد خود را با تعهداتش طبق برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) تطبیق دهد. رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان در پاسخ به این سوال که آیا لغو تحریم‌های آمریکا علیه ایران در روز اجرای توافق هسته‌ای می‌تواند موجب بهبود روابط میان تهران و واشنگتن شود، گفت: ما باید صبر کنیم و ببینیم چه چیزی پیش می‌آید. اقدام آمریکا برای تغییر قانون لغو روادید که مسافرانی را که به ایران سفر کرده‌اند هدف قرار می‌دهد بی‌معنی است. من در روزهای گذشته با وزیر امور خارجه آمریکا در این باره گفت‌وگو کردم و اکنون منتظرم تا آنها تصمیم‌گیری کنند. او ادامه داد: کشور شیعه ایران هیچ ارتباطی با گروه تروریستی داعش ندارد بنابراین واضح است که این قانون جدید آمریکا بی‌معنی است. چراکه نه ایرانی‌ها و نه هیچ‌کسی که تاکنون به ایران سفر کرده‌اند هیچ ارتباطی با وقایع وحشتناکی که در پاریس یا در سن‌برناردینو یا هر جای دیگری اتفاق افتاده، ندارد. اما آنها در این هدف قرار گرفته شده‌اند. من فکر می‌کنم که این امر کسانی را که این قانون را به تصویب رسانده‌اند بی‌اعتبار می‌کند. آنهایی که این قانون را ارائه و آنهایی که آن را اجرا می‌کنند. ظریف تاکید کرد: این مساله همچنین یک پیام بسیار بد برای ایرانی‌ها به همراه دارد مبنی بر اینکه آمریکا روی سیاست خصمانه در قبال ایران تکیه کرده است و مهم نیست که چه اتفاقی می‌افتد. عقب نشینی آمریکا : نامه کری در پی این موضع گیری و نیز آن حسین جابر انصاری سخنگوی وزارت امور خارجه دیروز قریب به ده روز مذاکره سخت و فشرده وزیر امور خارجه و تیم هسته ای با طرف های آمریکایی و اروپایی، در نیویورک، وین، بروکسل و تهران، توصیف کرد، جان کری وزیر امور خارجه آمریکا در اقدامی کم سابقه در نامه ای به جواد ظریف کوشید با ارایه توضیحاتی از تبعات منفی این اقدام بکاهد. متن نامه کری به این شرح است : وزیر امورخارجه واشنگتن ۱۹ دسامبر ۲۰۱۵ (۲۸ آذر ۱۳۹۴) عالیجناب محمدجواد ظریف وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران تهران آقای وزیر عزیز: از ملاقات سازنده دیروز تشکر می‌کنم. می‌خواستم با شما در پاسخ به سوالی که جنابعالی در مورد اصلاحیه «برنامه لغو روادید» ما داشتید مکاتبه کنم. ابتدا، می‌خواهم خطاب به جنابعالی تایید کنم که ما به رفع تحریم‌ها بر طبق برجام کاملا متعهد هستیم. ما به اجرای کامل تعهدات‌مان طبق توافقات پایبند می‌مانیم. تیم ما سخت کار می‌کند تا خود را بدین منظور آماده کند و به محض آن که به روز اجرایی شدن برسیم ما تحریم‌های مربوطه را برخواهیم داشت. اینجانب همچنین اطمینان دارم که تغییرات جدید برای کسب روادید که در کنگره تصویب شده است، و دولت اختیار توقف اجرای آن را دارد، به هیچ وجه مانع ما نمی‌شود که تعهدات خود بر طبق برجام را اجرا کنیم، و ما این تغییرات را به گونه‌ای اجرا می‌کنیم که هیچ مانعی برای منافع اقتصادی مشروع ایران ایجاد نکند. بدین منظور ما بالقوه ابزارهای متعددی را در اختیار داریم، شامل صدور ویزاهای تجاری ۱۰ ساله چندبار ورود، برنامه‌هایی برای تسریع در صدور ویزاهای تجاری، و اختیار توقف اجرای قانون که طبق این مصوبه جدید به ما داده شده است. خوشحال می‌شوم که در این خصوص باز هم صحبت کنم و توضیحات بیشتر ارائه کنم.
