نشست نیویورک : نقطه عطف یا مذاکره بی حاصل؟
نیویورک دیروز میزبان سومین دور از گفتگوهای چند جانبه درباره جنگ داخلی در سوریه بود. هدف از این نشست های که دو دور قبلی آن در شهر وین برگزار شده ، دستیابی به راهکاری برای پایان دادن به بحران سیاسی و انسانی در سوریه است که تاکنون ده ها هزار کشته و میلیون ها آواره بر جای گذاشته است. در ۵ سال گذشته سوریه نه تنها به میدان جنگ نیابتی قدرت های منطقه ای مبدل شده ، که با بالا گرفتن بحران پای قدرت های جهانی هم به این عرصه گشوده شده است. در حال حاضر به جز چین هر ۴ عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل، یعنی ایالات متحده آمریکا، روسیه، انگلستان و فرانسه در عرصه نظامی سوریه حضور دارند. اگر چه همه این کشورها هدف خود از حضور نظامی در سوریه را مبارزه با گروه تروریستی داعش می دانند، اما روشن است که اهداف متفاوتی در سر دارند. کشورهای غربی در پی برانداختن بشار اسد رئیس جمهور فعلی سوریه هستند و روسیه در پی تثبیت او در این جایگاه. چنین وضعیتی در مورد قدرت های منطقه ای نیز صادق است، از سویی جمهوری اسلامی ایران بر جایگاه بشار اسد به عنوان رئیس جمهور قانونی سوریه تاکید دارد و از سوی دیگر ترکیه، عربستان و قطر به هر قیمتی در پی برانداختن او از این مقام هستند و در این راه از هیچ اقدامی حتی حمایت از گروه های تروریستی و کمک به داعش نیز دریغ نکرده اند. ابتکار انجام گفتگوهایی با حضور همه کشورهای درگیر در بحران سوریه، آخرین حلقه از تلاش های جامعه بین المللی برای غلبه بر این بحران پیچیده است. علی رغم اظهارات مثبت طرف های مختلف پس از مذاکرات وین ۱ و ۲، این مذاکرات نتیجه میدانی چندانی نداشته است. مهم ترین نتیجه این مذاکرات تاکنون علاوه بر صرف گرد آوردن همه طرف ها دور یک میز، تدوین نقشه راه و دستورالعملی برای مذاکرات سوری-سوری بوده است. مهم ترین نکته در این میان لزوم شکل گرفتن ترکیبی از مخالفان رنگارنگ اسد بوده است که از سوی همه طرف های درگیر در بحران به رسمیت شناخته شود. کاری بسیار دشوار که مطابق توافقات وین ۲ به استفان دی میتسورا نماینده ویژه سازمان ملل در امور سوریه واگذار شد. در هفته های گذشته کوشش های ترکیه، قطر و به خصوص عربستان به عنوان کشورهای حامی مخالفان اسد معطوف به شکل دادن به چنین ترکیبی بود. از سوی دیگر در فاصله مذاکرات وین ۲ تا مذاکرات نیویورک، ساقط شدن هواپیمای جنگی روسیه، توسط ارتش ترکیه، روابط میان آنکار و مسکو را به شدت متشنج کرد. تیره شدن روابط دو طرف اگر چه به ظاهر در حضور این دو در فرایند صلح تاثیری نداشت، اما وخامت و شکنندگی اوضاع در عرصه میدانی سوریه را هویدا کرد. شاید طرف آمریکایی با در نظر داشتن همین شکنندگی اوضاع بود که وزیر امور خارجه خود را درست قبل از برگزاری مذاکرات نیویورک روانه روسیه کرد تا با رئیس جمهور این کشور به گفتگو بنشیند. نزدیک شدن موضع آمریکا و روسیه؟ وزیر امور خارجه آمریکا روز چهارشنبه هفته گذشته به روسیه سفر کرد و با وزیر امور خارجه و رئیس جمهور این کشور درباره بحران سوریه به گفتگو نشست. بعد از این گفتگوها اگرچه هر یک از طرف به تکرار مواضع کلی قبلی خود پرداختند، به نظر می رسید که توافق کلی میان دو طرف برای برگزاری نشست دیروز به دست آمده است. به گزارش ایسنا کری در دیدار با پوتین گفت: دو دور مذاکرات وین آغاز خوبی بود من و لاوروف درباره توانایی واشنگتن و مسکو جهت اتخاذ اقدامات بیشتر برای پیشبرد حل بحران سوریه دیدگاه یکسانی داریم. وزیر خارجه آمریکا به رئیس جمهوری روسیه گفت: باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا حمایت خود را از لاوروف و تیم ما برای تشکیل موضع یکپارچه در قبال مسائل مربوط به اوکراین و سوریه اعلام کرده است. وی پس از دیدار با پوتین به خبرنگاران گفت: ایالات متحده و شرکای ما به دنبال آنچه تغییر رژیم خوانده می‌شود نیستند و اسد فعلا می‌تواند در قدرت باقی بماند. ولادیمیر پوتین نیز ضمن تاکید بر اینکه مسکو و واشنگتن برای حل بحران سوریه به صورت مشترک تلاش می‌کنند،اظهار کرد: آمریکا و روسیه برای حل بحران‌های مهم در جهان تلاش می‌کنند و لاوروف وی را در جریان جزئیات پیشنهادهای واشنگتن در این باره گذاشته است و وی از ایجاد فرصتی برای بررسی این مساله استقبال می‌کند. جان کری همچنین پس از دیدار خود با لاوروف و پوتین تاکید کرد: من در روسیه در خصوص روند انتقال سیاسی در سوریه صحبت کردم و گفت‌وگوی ما بر سرنوشت بشار اسد متمرکز نبود. اما من به مسکو اعلام کردم که ابقای بشار اسد در قدرت محال است. روز گذشته نیز منابع خبری اظهارت دیگری از ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه را منتشر کردند که می تواند برخی توافقات صورت گرفته در ملاقات های روز چهارشنبه در روسیه را روشن تر نماید. به گزارش ایسنا به نقل از العربیه، ولادیمر پوتین، رئیس جمهور روسیه گفت که نظر روسیه و آمریکا در خصوص راه حل مساله سوریه با هم مطابقت دارد. وی از حمایت کشورش از طرح آمریکا در ارائه قطعنامه‌ای به شورای امنیت سازمان ملل بعد از نشست وزیران در نیویورک خبر داد و از نظام سوریه خواست تا قطعنامه را بپذیرد چرا که راه حل سیاسی در آن وجود دارد گرچه ممکن است خوشایند نظام سوریه نباشد. پوتین همچنین از نظام سوریه خواست تا آنچه را که در سازمان ملل تعیین خواهد شد، بپذیرد. وی در ادامه بخش‌هایی از تفاهم انجام شده میان روسیه و آمریکا را در جریان سفر جان کری، وزیر خارجه آمریکا که حامل طرح باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا بود، فاش کرد و گفت که این طرح به شورای امنیت ارائه خواهد شد و مسکو از مهمترین موارد آن که میانه و قابل قبول است، حمایت می‌کند اگر چه ما معتقدیم که این طرح نیازمند برخی دستکاری‌هاست. پوتین گفت: بعد از این که رهبری سوریه از موارد مندرج در این قطعنامه مطلع شد، باید آن را بپذیرد هرچند که ممکن است برخی موارد مندرج در آن خوشایند دمشق نباشد. حل و فصل هرگونه درگیری مسلحانه مستمری که از سال‌ها وجود دارد، همواره نیازمند آن است که همه طرف‌ها راه حل میانه را بپذیرند. انتخاب نخست وزیر سابق سوریه به عنوان نماینده مخالفان اسد در همین حال روز جمعه خبر رسید که مخالفان سوری، ریاض حجاب نخست وزیر پیشین این کشور را به عنوان هماهنگ کننده خود در مذاکرات انتخاب کرده اند. به گزارش ایسنا به نقل از شبکه الجزیره، در نشست روز پنجشنبه مخالفان سوری در ریاض، ریاض حجاب با ۲۴ رای به عنوان "هماهنگ کننده کل هیات عالی مذاکرات" که انتظار می‌رود رهبری روند صلح را در خصوص آینده سوریه با نظام بشار اسد، دنبال کند، انتخاب کردند. این ریاض حجاب، در سال ۲۰۱۲ از سوی بشتار اسد به عنوان نخست‌وزیر سوریه انتخاب شد اما پس از مدتی با کمک گروههای مخالف به ویژه ارتش آزاد به خارج از کشور گریخت و جدایی خود را از نظام سوریه اعلام کرد. موضع ایران محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه به نمایندگی از ایران در مذاکرات دیروز نیویورک حضور داشت. به به گزارش ایرنا ظریف وزیر خارجه کشورمان بعد از ظهر چهارشنبه به وقت محلی در بدو ورود به نیویورک، در جمع خبرنگاران داخلی و خارجی به تشریح اهداف این سفر پرداخت. ظریف تاکید کرد : جمهوری اسلامی ایران از ابتدا بر این نکته تاکید کرده است که تعیین سرنوشت و آینده کشور سوریه بر عهده مردم این کشور است. وی تاکید کرد که فرد فرد مردم سوریه باید بدون هیچ گونه فشار یا اعمال نفوذ و پیش شرط های کشورهای خارجی در روند تصمیم گیری در مورد آینده سوریه نقش داشته باشند. به گفته ظریف، ولی متاسفانه تعیین پیش شرط ها از سوی برخی از قدرت های خارجی منجر به تداوم جنگ و خونریزی در طول چهار سال اخیر در این کشور شده است و ما خواستار لغو اینگونه پیش شرط ها و برقراری آتش بس در سوریه و حل اختلافات از طریق دیپلماسی و گفتگوهای سیاسی بین گروههای مختلف در سوریه در راستای تشکیل دولت اتحاد ملی سوریه می باشیم . نقطه عطف یا مذاکره بی حاصل تا لحظه تنظیم این گزارش هنوز خبری از نتایج احتمالی نشست نیویورک مخابره نشده بود. علی رغم تنش های فراوان در هفته های اخیر در عرصه میدانی سوریه و عرصه دیپلماتیک اظهارات جان کری و ولادیمیر پوتین خوش بینی هایی را در مورد نتایج مذاکرات دیروز ایجاد کرده است. در هر حال باید منتظر ماند و دید که نشست نیویورک می تواند نقطه عطفی برای بحران خونین خاورمیانه باشد یا آن که تنها حلقه ای از زنجیره مذاکرات بی حاصل است.
