اثرگذاری وجدان کاری بر عملکرد نیروی انسانی

فتانه جوزائی - کارشناس امور اجتماعی جامعه انسانی به تقویت وجدان کاری و تغییر در فرهنگ کار نیازمند است. چراکه نیروی انسانی متعهد سازمان را در رسیدن به اهداف خود یاری می کند. در صورت دارا بودن بالاترین حد وجدان کاری، می‌توان جامعه‌ای را تصور کرد که در آن اشخاص در مشاغل گوناگون سعی دارند تا کارهای محوله را به بهترین شکل و به طور دقیق و کامل و با رعایت اصول انجام دهند. پس وجدان کاری باعث نظام‌مند شدن افراد می‌شود در این مقاله تلاش شده تعریفی از وجدان کاری ارائه شود . ترکیب دو واژه «وجدان» و «کاری» است که در اصطلاح مدیریت می‌توان آن را "احساس تعهد داخلی به منظور رعایت الزاماتی که در ارتباط با کار مورد توافق قرار گرفته است" تعریف‌نمود. به بیان دیگر، منظور از وجدان کاری، رضایت قلبی، تعهد و التزام عملی نسبت به وظایفی است که قرار است انسان آنها را به انجام برساند؛ به گونه‌ای که اگر بازرس و ناظری نیز بر فعالیت او نظاره‌گر نباشد، باز هم در انجام وظیفه ی خود کوتاهی نکند. در قرآن کریم واژه «وجد» و مشتقات آن در معانی یافتن و دیدن، اطلاع و آگاهی و رسیدن مورد استفاده قرار گرفته است و به عنوان نفس لوامه نیز تعبیر شده که با انجام کار زشت انسان را نکوهش می کند. در زبان عربی الوَجد، الوُجد، و الوِجد به عنوان مصدر و به معنای دوستی، شادی، قدرت و وجدان قوه ای باطنی تعریف شده است که خوب و بد اعمال را تشخیص می دهد. در زبان فارسی وجدان در لغت به کسر واو است ولی درتداول ایران و عراق بضم واو تلفظ می شود و به معنای یافتن، شعور، شعور باطن و به عنوان قوه‌ای در باطن شخص است که وی را از نیک و بد اعمال آگاهی دهد. وجدان در زبان انگلیسی با واژه Conscience معرفی شده و به معنای باطن، دل و شعور آمده است و از آن به عنوان احساس درونی و روحانی که موجب تشخیص خوب از بد می شود یاد شده است. تعاریف دیگری نیز از وجدان کاری موجود است که عبارت‌اند از: استعدادی که به تشخیص نیک و بد پرداخته و برای امور ارزش قائل است، نیک و بد را با هم متفاوت دانسته و برای ما نوعی الزام عملی ایجاد می‌کند. مجموعه عواملی که در فرد سازمانی نظام ارزشی به وجود می‌آورد. وجدان کاری کارکنان تحت تاثیر عوامل مختلفی است. بخشی از آنها مربوط به فرهنگ ، نگرش و شخصیت فردی است؛ اما بخش مهمی از آن مربوط به سازمان و نحوه برخورد، با فرد در سازمان است. توجه به ویژگیهای انسانی و نیازهای فردی کارکنان، قراردادن در شغل مناسب در خور توانایی استعدادهای فردی و اجرای برنامه های آموزشی متناسب با آن همگام با تعالی فرد او را به محیط کار خود علاقه مندتر می‌سازد. ارزیابی عملکرد و کارایی براساس معیارهای قابل سنجش و تاثیردادن آن در ارتقا شغلی، آن چنان موثر است که می‌تواند فرهنگ و نگرش نسبت به کار را نیز تحت تاثیر خویش قرارداده و وجدان کاری را تقویت کند. همچنان که عدم حضور این عوامل تاثیرگذار درسازمان، می تواند فرهنگ و نگرش مثبت فردی را که دارای وجدان کاری قوی بوده تضعیف کرده و او را نسبت به کار، محیط کاری و سازمان دلسرد کرده و با گذشت زمان وجدان کاری وی را هر روز کم رنگتر از پیش سازد.