فرصت دریاچه ارومیه برای فرار از نابودی

پس از ۱۸ سال تراز آبی دومین دریاچه آب شور جهان ۴ سانتیمتر افزایش یافت

مهناز اسماعیلی

دریاچه ارومیه، بزرگترین دریاچه داخلی کشور و دومین دریاچه آب شور جهان از حدود ۱۸ سال پیش به دلایل گوناگون دستخوش بحرانی شدید شد، به طوریکه حتی خوشبین ترین کارشناسان نیز به نوعی از احیای مجدد این دریاچه ناامید شدند.

روند خشک شدن دریاچه ارومیه ازسال ۱۳۷۶ شروع و سبب شد نگرانی ها برای از دست رفتن یکی از مهمترین و قدیمی ترین پرورشگاههای آرتمیا که از با ارزش ترین گونه های آبزی دنیاست آغاز شود.

با این حال اما درهمان سالها احداث پل میانگذر دریاچه ارومیه که کارشناسان از آن به عنوان یکی از دلایل روبه انحطاط رفتن این دریاچه یاد می کنند آغاز شد و از سوی دیگر نیز دچار شدن سرزمین ایران به چندین خشکسالی مداوم و ضعف های پی درپی مدیریتی روز به روز بر نگرانی ها افزود.

به گفته کارشناسان البته در مدت زمان یاد شده ۱۸ ساله، میزان بارندگی در این منطقه ۶۰ میلی‌متر نسبت به سال‌های قبلش کمتر شده است. یعنی همیشه چیزی در حدود ۳۶۰ میلی متر میانگین بارندگی در این منطقه بوده که در این سالها به حدود ۳۰۰ میلی‌متر رسیده است و ۶۰ میلی‌متر کم شده است .

درهمین حال در سال ۸۷ مجددا با اعلام کاهش سطح آب دریاچه ارومیه گفته شد این دریاچه رو به نابودی است. با فرا رسیدن تابستان ۹۱ با اینکه بهار پربارشی در ایران گذشت و زمستان ۹۰ هم وضعیت بارش ها بد نبود اما تأثیری در پرآب شدن آن نداشت و دریاچه ارومیه در این فصل نسبت به سال های قبل تشنه تر شد به گونه ای که مسئولان وزارت نیرو هم از کاهش میزان حجم آب دریاچه ارومیه خبر دادند و اعلام کردند نسبت به مشابه سال ۹۰ سطح آب ۰٫۳۱ درصد ، وسعت دریاچه ۱۱۶٫۱۴ کیلومتر مربع و حجم آب ۱٫۰۵ درصد کاهش یافته است .

در زمستان سال ۱۳۹۱ نیز با عکس‌‌های ماهواره‌ای، مقایسه‌ای چهارساله از وضعیت دریاچه ارومیه را انجام دادند که مقایسه وضعیت دریاچه در ژانویه ۲۰۱۳ با وضعیت آن در ژانویه ۲۰۰۹ حاکی از آن بود که طی این چهار سال ۳۰ درصد از مساحت دریاچه کاهش یافته است.بررسی‌ها نشان داد مساحت دریاچه ارومیه از۵ هزار کیلومتر مربع در ژانویه ۲۰۰۹ به ۳ هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربع در ژانویه ۲۰۱۳ رسیده‌است .

راضیه لک، مدیر برنامه‌ریزی و فناوری اطلاعات و بودجه سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی در نشست خبری آذر ماه ۹۲، ۴ دلیل را به عنوان دلایل بحران دریاچه ارومیه تشریح کرد: ایجاد میان‌گذر دریاچه ارومیه یکی از دلایل خشک شدن آن است که این مسئله باعث شده تا آب دریاچه در دو طرف ساکن بماند و در نتیجه، رسوبات دریاچه صدها برابر افزایش یافته است.همچنین ایجاد سدها و جمع شدن آب پشت این سدها نیز باعث شده تا آب به اندازه کافی به دریاچه ارومیه نرسد و علاوه بر این، مصارف کشاورزی و گرم شدن هوا نیز در خشک شدن دریاچه ارومیه دخیل بوده است .

وی توضیح داد: میزان منیزیم موجود در آب دریاچه ارومیه افزایش و میزان سدیم آن کاهش یافته که باعث رسوب نمک در این دریاچه شده و این مسئله یک خطر جدی برای دریاچه است .

نشانه های امید!

با تمام این اوصاف اما روزچهارشنبه خبری روی خروجی برخی خبرگزاریها قرار گرفت که بارقه هایی از امید را در دل دوستداران این دریاچه روشن کرد.

مدیرکل دفتر مدیریت به هم پیوسته منابع آب حوضه های دریای خزر و دریاچه ارومیه گفت: برای اولین بار در طول دوره ۱۸ ساله، تراز آبی دریاچه ارومیه نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴ سانتیمتر افزایش یافته است .

سیدمرتضی موسوی با اشاره به بارش مناسب باران در حوضه دریاچه ارومیه از سال آبی جاری تا پایان مهر ماه ، اظهار داشت: در زمان حاضر بارش های کل کشور ۱۶۲ میلی متر است که نسبت به سال گذشته با بارش ۱۹۰ میلی متر، حدود ۱۵ درصد کاهش بارش داریم .

وی ادامه داد: اما در حوضه آبریز دریاچه ارومیه تاکنون افزون بر ۲۳۷ میلی متر بارش ثبت شده که این میزان نسبت به سال گذشته ۳۹ درصد و نسبت به درازمدت نیز ۳ درصد افزایش نشان می دهد .

مدیرکل دفتر مدیریت منابع آب حوضه های دریای خزر و دریاچه ارومیه، افزود: همین امر باعث شده تراز آبی دریاچه ارومیه نسبت به سال گذشته مثبت شده و هم اکنون به ۱۲۷۰٫۷۰ متر رسیده که این تراز در مدت مشابه سال گذشته ۱۲۷۰٫۶۶ متر بوده و این در حالی اتفاق می افتد که هر سال نسبت به سال گذشته ۳۵تا ۴۰ سانتی متر کاهش تراز داشتیم .

وی درباره وضعیت مخازن سدها در این حوضه، گفت: تاکنون حدود ۶۹ درصد سدهای حوضه آبریز ارومیه پر شده است و نسبت به سال گذشته ۸ درصد افزایش داشته است. در این حوضه طی سال های گذشته وضعیت ذخیره سدها هر سال روند کاهشی داشت، امسال خوشبختانه حتی در سدهایی هم رهاسازی آب انجام داده ایم و مشکلی نداریم .

مدیرکل دفتر مدیریت به هم پیوسته منابع آب حوضه های دریای خزر و دریاچه ارومیه اضافه کرد: از ابتدای سال آبی جاری تاکنون کل آب ورودی حدود ۸۹۰ میلیون مترمکعب بوده که در مقایسه با رقم ۸۳۰ میلیون مترمکعب سال قبل وضعیت مناسب است .

موسوی افزود: هم اکنون حجم آب موجود در دریاچه ارومیه حدود ۳ میلیاردمترمکعب و مساحت دریاچه به ۲۵۱۰ کیلومترمربع رسیده است .