علل افت شدید سرمایه‌گذاری به‌دور از «خودفریبی» واکاوی شود!
طبق گزارش سرمایه گذاری جهانی« World Investment Report» آنکتاد ، سرمایه گذاری طی سال 2022 نسبت به سال قبل شتاب بیشتری گرفته است و ارزش سرمایه گذاری مستقیم خارجی (FDI) طی سه ماهه دوم سال 2022 در جهان به رقم 357 میلیارد دلار رسید. که سهم کشورهای توسعه‌یافته 137میلیارد دلار و سهم کشورهای در حال توسعه از جذب سرمایه گذاری خارجی 220میلیارد دلار بوده است. مناطق آمریکای لاتین و آسیا بیشترین جذابیت برای سرمایه گذاران خارجی داشته اند. طبق گزارش آنکتاد از نظر بخشی، پروژه های اکتشافی ( نفت ، گاز و معدن ) و پتروشیمی و انرژیهای تجدید پذیر بیشترین جذابیت را داشته‌اند.
براساس گزارش آنکتاد، میزان سرمایه خارجی در ایران که «جذب شده و تحقق یافته» در سال‌های اخیر به شرح ذیل بوده است:
سال 2017 معادل 5 میلیارد دلار ، سال ۲۰۱۸ معادل ۲ میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار، سال ۲۰۱۹ یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار ، سال 2020 ، یک میلیارد و 300 میلیون دلار، سال 2021 ، یک میلیارد و 400 میلیون دلار که روند نزولی را نشان می دهد .
رضا پاکدامن، کارشناس توافقات بین‌الملل، در گفت‌وگو با خبرنگار جهان اقتصاد ضمن بیان مطلب فوق اظهار داشت: طی سال 2021، 619 میلیارد دلار توسط کشورهای در حال توسعه در آسیا جذب گردیده که علیرغم ظرفیت‌های بسیار بالا و بالفعل ایران در بخش‌های نفت ، انرژی ، کشاورزی ، خودروسازی و..... سهم ایران بسیار ناچیز بوده است.
وی تصریح کرد:عامل اصلی سقوط ارزش سرمایه گذاری خارجی در ایران از 5 میلیارد دلار در سال 2017 ، به یک ونیم میلیارد دلار در سال 2019 ، تحریم آمریکا بوده و که این روند تاکنون حفظ شده و تاثیرات فرسایشی زیادی بر زیرساختارهای کشور داشته است.
وی بیان داشت: محرومیت ایران از میلیاردها دلار سرمایه گذاری خارجی در کنار بلوکه شده یکصد میلیارد دلار از پول ایران در حساب‌های خارجی و ارقام نجومی عدم‌النفع ، شوک بزرگی به اقتصاد ایران بوده و بی‌اعتنایی و بی‌تاثیر تلقی کردن، تحریم توسط عده‌ای در ایران ، به منزله بستن چشم در مقابل واقعیت‌ها است.
پاکدامن در ادامه افزود: برای درک بهتر وضعیت ایران از لحاط جذب سرمایه گذاری خارجی ، باید توجه کرد که در سال‌های 2017 تا 2021 «به‌جز سال 2018» کشور پاکستان هر سال بیش از 2 میلیارد دلار جذب سرمایه گذاری خارجی داشته است .
وی با اشاره به اینکه طی سال 2021 ، ترکیه 12 میلیارد و 500 میلیون دلار ، عربستان سعودی ، بیش از 19 میلیارد دلار ، امارت متحده 21 میلیارد دلار ، سرمایه های خارجی را جذب کرده اند گفت: حتی بحرین کوچک با جذب یک میلیارد و 700 میلیون دلار عملکرد بهتری نسبت به ایران داشته است.
وی تصریح کرد: وزارت صنعت، معدن و تجارت اخیراً اعلام داشته که در شش ماهه امسال، ۷۳ مورد سرمایه گذاری خارجی به ارزش ۳۸۲ میلیون و ۴۰۰ هزار دلار در بخش صنعت، معدن و تجارت «تصویب» شده است.
پاکدامن ادامه داد: پنج کشور اول از لحاظ ارزش سرمایه‌گذاری خارجی مصوب نیز کشورهای افغانستان با ۱۴۹.۸ میلیون دلار، چین با ۷۵.۵ میلیون دلار، ترکیه با ۴۴.۸ میلیون دلار، هند با ۳۳.۸ و امارات با ۲۰.۹ میلیون دلار هستند.
وی عنوان کرد: ارزش و ترکیب کشورهایی که برای سرمایه گذاری در ایران اعلام آمادگی کرده‌اند، زیاد نوید بخش نیست.
به گفته وی، همچنین خبرگزاری فارس به نقل از سازمان سرمایه‌گذاری و کمک‌های اقتصادی و فنی ایران اعلام کرده در ۶ ماهه نخست سال جاری ۲ میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار (۲.۷ میلیارد دلار) «مصوبه معتبر» سرمایه‌گذاری خارجی در حوزه نفت و گاز مربوط به سرمایه‌گذاری‌های روسیه در ایران به تصویب هیأت سرمایه‌گذاری خارجی رسیده است.
وی عنوان کرد: در آمارهای ارائه شده توسط سازمان‌های دولتی ، صرفاً ارزش طرح‌های مصوب ذکر می شود، در صورتی که آنچه اهمیت دارد ، جذب واقعی سرمایه خارجی به کشور است و نه طرح‌های پیشنهادی مصوب برای سرمایه گذاری.
وی با اشاره به اینکه نباید به دهها تفاهم نامه با ارقام بالا دل بست گفت: در برنامه ششم توسعه حدود ۶۵ میلیارد دلار تامین منابع مالی خارجی و ۳۰ میلیارد دلار سهم سرمایه گذاری خارجی هدفگذاری شده است که با ارقام تحقق یافته فاصله بسیار زیادی دارد.
وی در پایان اظهار داشت: بنابراین باید با واقع بینی و به دور از «خودفریبی»، و به جای فرصت سوزی غیرقابل جبران که تبعات منفی آن به سایر بخش‌های اجتماعی نیز تسری و بحران زا خواهد بود، علل افت شدید سرمایه گذاری در کشور اعم از سرمایه گذاری داخلی و خارجی توسط نهادهای متولی ارزیابی شده و با اصلاح «بینش‌ها» و رویکردها و در صورت نیاز اصلاح قوانین و مقررات، بستر لازم برای «جان گرفتن» اقتصاد و صنعت، به‌منظور افزایش رفاه و توسعه ملی مهیا شود.
