واکاوی عوامل تشدید خشونت در کشور

مهدی نظیفی- تحلیل‌گر اقتصادی - بی‌توجهی دولت‌ها به تبعات اتخاذ سیاست‌های اشتباه اقتصادی و غفلت از آثار وخیم آن بر مردم یکی از نشانه‌های دولتهایی‌ست که اتکا نداشتن به اکثریت مردم و فاقد مسئولیت بودن آنها برجسته است. جمعیت۲۵میلیونی دچار فقر مطلق و رانده شدن طبقه متوسط به جمع ۹دهک دچار فقر، نتیجه منطقی ادامه سیاستهای پراشتباه دولت‌ها در طول سالهای طولانی به‌ویژه دولت‌های دوازدهم و سیزدهم بوده که بی توجه به هشدارهای کارشناسان ادامه دارد. این جمعیت فقیر بسیار بیشتر از دهک دهم و بیشتر ازساعات عادی رایج کار می‌کنند اما توان تامین کامل هزینه‌های حداقل زندگی مورد انتظار را ندارند. بی‌توجهی دولت‌ها تا آنجا پیش رفته که مالیات ارزش افزوده، مالیات حقوق و مالیات پنهان مربوط به تورم خوراکیها را هم که بسیار بالاتر از تورم رسمی است، را به جمعیت فقیر کشور تحمیل می‌کنند تا دچار فجایع جبران ناپذیری مانند گسترش شدید آسیبهای اجتماعی شوند و دولت بخشی از آنها که به خاطر تخلفات خشنی که به ناچار بر اثر فقر مرتکب می‌شوند را با اشد مجازات کیفر دهد.

مدیران درهمه کشورها تلاش کرده‌اند به مقابله با فقر بپردازند ولی تعداد اندکی از آنها موفق بوده‌اند. وقتی سطح آموزش و بهداشت کشور ارتقا می‌یابد، در حقیقت در جهت توانمندسازی عمومی اقدام شده، نتیجه این است که میزان فقر را کاهش داده‌اند. ممکن است فقر اقشار فرودست آشکار باشد ولی فقر در دهکهای بالایی جامعه عموما به صورت فقر شناختی-تحلیلی و عقلانیت بروز می‌کند بویژه وقتی که این نوع از فقر در طبقات حاکمه بروز کرده باشد چون آنها ابزارهای قوی برای پنهان کردن آن در دست دارند به‌راحتی قابل مشاهده نیست هرچند با شدت گرفتن تاثیر عوامل ذکر شده، درهمه ساختارهای سیاسی هم نمود پیدا می‌کند. از زمان دولت احمدی‌نژاد، که با تعمیق جنبش‌های حق‌طلبانه مردم، تحولات بی‌سابقه در سیاست‌های بین‌المللی، تغییرات ژئوپولتیک به‌ویژه در منطقه خاورمیانه و افزایش شدید قیمت نفت هم‌زمان بود، تاکنون چون مدیران بادانش و تجربه از سازمان دولت ایران حذف شدند سازمان دولت به‌شدت دچار فقر شناختی و تحلیلی شده و مدیران ارشد دولتی، نتوانسته‌اند طی سه دولت اخیر، شرایط داخلی و خارجی را به‌درستی بشناسند و تحلیل درستی داشته باشند. نه راه‌حل منطقی و موثر برای رسیدن به اهداف توسعه اقتصادی و رفع مشکلات معیشتی مردم بیایند و نه اینکه سیاست خارجی مفید، منسجم و موثری را پیگیری کنند. حتی اخیرا از نزدیک بودن انتخابات کنگره آمریکا و نیازهای اروپای دچار شده به کمبود سوخت در زمستان سرد نتوانستند برای امتیاز گرفتن از طرف مقابل مشابه سایر کشورها، استفاده کنند. اعلام پایان مذاکرات از طرف اتحادیه اروپا و آمریکا در عین امیدواری مذاکره‌کنندگان ایرانی و روسی، هنگامی که برقراری تحریم‌های پی‌درپی ادامه دارد، اوج این تحیر را آشکار می‌کند. شاید کسانی بگویند تحریم‌ها اثر اقتصادی خود را از دست داده ولی باید گفت اثرات روانی ادامه تحریم‌ها در بین مردم ایران و افکار عمومی جهانیان و دولت‌ها خارجی، اثرات منفی عمیق‌تری را بیش از گذشته به‌جای می‌گذارد تا تمام کشورهای خارجی در صف بندی مقابل ایران قرار گیرند. بن بستهای بی‌شماری که بعضا خود مدیران دولتی آن را ایجاد می‌کنند خود را در همه عرصه‌های حکمرانی نشان می‌دهد آنچنان مدیران را دچار تشدید ضعف‌های اساسی توانمندی و تعلیق تحلیلی کرده که با فقدان تحلیل موقعیتی، در شرایط سپری شدن بیش از یک ماه از اوج‌گیری اعتراضات اخیر مردم، مدیران ناتوان با عملکردی بسیار بدتر از گذشته، به جای یافتن راه حل موثر، با جرم انگاری هرگونه حق طلبی مردم، با تحلیل اشتباه از شرایط و از دست دادن عقلانیت در حکمرانی،‌ توان به‌کارگیری روش‌های موثری مانند گفتگو با معترضان و سازش و توافق با خارجیان را از دست می‌دهند. کار به جایی می‌رسد که معترضان مسالمت جو را خس و خاشاک یا مگس می‌خوانند. حاکمیت با رسیدن به این مرحله، تخم خشم را طوری در جامعه می‌پراکند که درنهایت به صورت اعتراضات خیابانی مردم خود را نشان می‌دهد. تناقضات رفتاری نهادینه شده باعث می‌شود حاکمیت نقش همگرایی در جامعه را از دست بدهد لذا هر مشکل کوچک اجتماعی را امنیتی می‌پندارد به‌خصوص اعتراضات مسالمت‌جویانه را حتی اگر برای کمترین حقوق قانونی مانند تعویق پرداخت حقوق ماهانه کارگران، تعویق پرداخت مستمری مصوب بازنشستگان تامین اجتماعی باشد را مستوجب توجه نمی‌داند، با جواب خشونت آمیز به آن، تمام مردم را در صف بندی مقابل خود قرار می‌دهد.

اکنون در اوج سردرگمی شدید، گفتن دروغ‌های شاخدار، چون از به‌کارگیری روش‌های موثر به‌جز روشهای خشونت عریان، ناتوان هستند، اقدامات سازمان نیافته و بی‌هدفی را دنبال می‌کنند تا با پیچیده کردن بیشتر شرایط، عاقبت شیرازه کار را از دست بدهند و در نهایت استیصال، خود باعث گسترش فاجعه‌آمیز بحران شوند تا مصداق داستان مولانا «از قضا سرکنگبین صفرا فزود، روغن بادام خشکی می‌فزود» باشند به طوری که نتوانند امواج اعتراضات را که اکنون به دبستان‌ها کشیده شده را کنترل کنند. اینکه آمریکا را متهم می‌کنند که پشت اعتراض‌های دانش‌آموزی است یا دیگری آتش‌سوزی اوین را به دشمن منتسب می‌کند فقط می‌تواند نشانه‌های آشکار ضعف مفرط مدیران دولتی فاقد شناخت و تحلیل درست باشد. این شرایط کشور را به‌جایی می‌رساند که دیگر نوشدارو هم نمی‌تواند مانع از مرگ سهراب شود.

سپری شدن دوهفته از تقاضای نمایندگان مجلس برای بازدید از بازداشت شدگان زندان اوین که هنوز اجابت نشده این معنی را می‌رساند که در حکمرانی کنونی نمایندگان مجلس اقلیت همسو با دولت هم، نامحرم شناخته می‌شوند همچنین درعقب‌گرد بزرگ دولت با انتخاب صولت مرتضوی برای وزارت کار، آخرین حلقه فقر توانمندی و فقر قابلیتی دولتی که امتداد دولت احمدی نژاد است تکمیل خواهد شد، چگونه می‌توان امیدی به وجود عقلانیتی برای حل منطقی و مسالمت آمیز بحران آکنده از پیچیدگی اعتراضات کشوری داشت؟

اگر عقلانیتی باقی مانده باشد با جلوگیری از دخالت نظامیان و حذف آنان از سمت‌های اقتصادی و مدیریت سازمان دولت، مراجعت دادن به پادگانها و برچیدن نظامیان و ماموران از میادین و خیابانها، عذرخواهی رسمی رئیسی همراه با استعفای دسته جمعی دولت و نمایندگان مجلس اقلیت، می‌توان امیدی به کاهش التهاب موجود داشت که زمینه ساز گفتگوی مفید و موثر نمایندگان اقشار، صنوف و نمایندگان گرایشهای مختلف سیاسی برای پیداکردن راه حل مناسب برای برون رفت از بحران‌های موجود کشور باشد.

از عطارنیشابوری یادی کنیم:

صد هزاران، عالم پر از سپاه / هست موری، بر در این پادشاه

از شما آخر، چه خیزد جز زحیر / بازپس گردید، ای مشتی حقیر