صنعت کاشی و سرامیک جهان زیر فشار جنگ
نادر بیابانکی- کارشناس توسعه کسب و کار
در 24 فوریه 2022، روسیه تهاجم تمام عیار خود را به اوکراین را آغاز کرد. حمله روسیه به اوکراین تا به امروز موجی از شوک را در سراسر جهان ایجاد کرده است. در بازه زمانی کمتر از یک ماه، جنگ تأثیرات گسترده‌ای بر بسیاری از بخشهای اقتصاد جهانی داشته است. این مقاله به چگونگی تأثیر جنگ بر تولید کاشی و سرامیک در قطب های اصلی کاشی در سراسر جهان و اثرات مخرب آن میپردازد. قبل از جنگ روسیه و اوکراین این دو کشور منبع انرژی و مــواد خام برای بســیاری از تولیدکنندگان کاشــی و ســرامیک بودنــد. در نتیجــه این جنگ، اوکراین تقریباً به طور کامل در عرضه محصولات خود به بازارهای جهانی با مشکل مواجه شده است. واردات از روســیه نیز به دلیــل تحریمهای مالی بسیاری که در کشــورهای مختلف اعمال شده بود، محدود یا متوقف شــد. به طــور خلاصه، باید به این موضوع اشــاره کرد که پس از این جنگ، این تامین منابع مواد اولیه و انرژی، باید از منابع دیگر خارج از روسیه و اوکراین انجام شود. از زمان جنگ، منابع دردسترس برای تولید کاشی و ســرامیک مخصوصاً برای کشورهای اروپایی محدود شده است، و در نتیجه تولیدکنندگان کاشی و سرامیک در کشورهای ایتالیا و اسپانیا مجبور به تحمل فشارهای سنگین بر روی تولیدات خود هســتند.
البته باید به این نکته اشاره داشــت که حتی بخشی از مواد اولیه مورد نیاز کشور ما ایران برای تولید کاشــی و ســرامیک و در بخش لعاب از کشور اکراین تامین میشد. روســیه به عنوان یکی از بزرگتریــن منابع تولید انرژی شناخته می شــود. به طور کلی، روسیه حدود یک ســوم مصرف گاز طبیعی اروپا را تامین میکرد که این گاز برای گرمایش، تولید برق و تولید صنعتیمورد مصرف قرار میگرفت. روســیه همچنین بیش از یک چهارم واردات نفت خام اتحادیه اروپا را تامیــن میکرد. تولیدکنندگان اروپایی کاشی و ســرامیک برای تامین گاز طبیعی، انواع خاک رس، کائولن، بارکلی و به طور خاص مواد اولیه بدنه به اوکراین وابسته هستند. در اســپانیا، بســیاری از تولیدکنندگان شروع به ارســال اعلانهایی به مشتریان خود در مورد افزایش قیمت کرده اند. قیمت گاز هلندی TTF به عنوان یک معیار قیمت گاز طبیعی در سراسر اروپا در نظر گرفته میشود. در هفته بیــن 28 فوریه و 7 مارس، قیمت گاز به طور شــدید و ناگهانی به 227.2 یورو مگاوات ساعت افزایش یافت. جالب است بدانید که قیمت گاز TTF تقریباً به اندازه 60 یورو برمگاوات ساعت، قبل از درگیری در نوسان بوده است. تولیدکنندگان کاشی و سـرامیک، بیش از حد مجاز خود که بیشتر از ارزش گاز TTF بود برای هزینه های انرژی پرداخت کردند و در نتیجه بهای تمام شده بیشتری را برای تولید کاشی و سرامیک در این ایام داشته‌اند. قیمت گاز و انرژی، قبل از شروع جنگ که به عنوان پایه قیمتی است به اضافه هرگونه افزایش قیمت در این مدت در گاز در یک ضریب ضرب میشود تا به قیمت شارژ نهایی برسد. از آنجایی که تولیدکنندگان کاشی و سرامیک و همچنین شرکتهای تولیدکننده مــواد اولیه و ماشین‌آلات قراردادهای گاز را به صورت ماهانه مذاکره می‌کنند، (که البته قبل از زمان جنگ به صورت میانگین سالانه ثابت بوده است) ولی در حال حاضر این هزینه اضافی بسته به میانگین قیمت گاز TFF در ماه متفاوت خواهد بود.
اگرچه قیمتها از ابتدای زمان جنگ تاکنون کاهش یافته است و در برخی مــوارد دولتها با سوبســید در حال جبران هزینه بوده‌اند، اما هزینه ها با وجود کاهش قیمت ایجاد شــده، هنوز حدود 80 درصد بالاتر از قبل از جنگ است. قابل درک است که با وجود افزایش قیمت گاز و سوخت، هزینه ســایر حامل‌های انرژی همچون برق نیز در این مدت سه برابر شده است. ایــن امر باعث شــده اسـت که اعضــای انجمن تولیدکننــدگان کاشــی اسپانیا بگوینــد که هیچ تولیدکننــدهای قــادر بــه تحمل چنیــن افزایش هزینه‌هایی نخواهد بود و توقف تولید یک احتمال دور از ذهن نیست.
به دلیل کمبود عرضه سوخت، تولیدکنندگان ایتالیایی در تلاش برای یافتن جایگزین هستند. آنها همچنین اعلام کرده اند که کمبود ممکن است تولیدکنندگان را مجبور کند که به استفاده از زغال سنگ در تولید کاشی و سرامیک خود بازگردند. این
به نوبه خود منجر به افزایش قیمت زغال سنگ در 3 مارس 2022 با 300 درصد افزایش به 400 دلار در تن شد. بسیاری از تولیدکنندگان بزرگ اروپایی مانندMonocibec، Piemme، ABK، Marazzi و Iris مجبور شده اند برخی از خطوط تولید خود را تعطیل کنند. کنفدراسیون سرامیک ایتالیا، انجمنی که نماینده تولیدکنندگان کاشی و سرامیک ایتالیایی است، انتظار دارد که تولید کلی کاشی‌های ایتالیایی در سال 2022 ، 30 درصد کاهش یابد و ممکن است ایتالیا برای برآوردن تقاضا مجبور به واردات کاشی از ترکیه، هند و خاورمیانه باشد.
برخی از تولیدکنندگان کاشی و سرامیک در لهستان نیز تصمیم گرفته اند به دلیل هزینه بالای تولید، تولید را برای یک ماه متوقف کنند. قیمت گاز در چین در سه ماهه آخر سال 2021 به طور پیوسته در حال افزایش بود. این در ابتدا به دلیل افزایش سفارشات از سوی تولیدکنندگان بود که به تدریج پس از قرنطینه کووید، دوباره شروع به کار کردند. ثانیاً، دولت مجبور شد منابع انرژی نزدیک به شمال چین را برای زمستان تخصیص دهد. درست پس از تعطیلات سال نو میلادی در فوریه2022 ، بسیاری از تولیدکنندگان سرامیک خطوط خود را دوباره راه اندازی کردند، اما این مدت کوتاه بود. کمبود عرضه گاز طبیعی از اوکراین بر قیمت گاز در چین تأثیر منفی گذاشته است.
به عنوان مثال، شرکت گاز طبیعی گواندونگ ژوجیانگ، تامین کننده عمده گاز طبیعی کارخانه های کاشی و سرامیک، قیمت گاز طبیعی خود را در مدت 12 روز از 12 فوریه 2022 پنج برابر افزایش داد، اقدامی بی سابقه که برابر با افزایش مؤثر حدود 85 درصد در هزینه های تولیدی است که تاثیر بسزایی بر بهای تمام شده محصول خواهد داشت.
عرضه کنندگان زغال سنگ طبیعی نیز قیمتها را به صورت همزمان افزایش داده اند. بسیاری از تولیدکنندگان مجبور شده اند برنامه های اولیه خود را برای روشن کردن کوره های خود به حالت تعلیق درآورند. نیازی به گفتن نیست که تولیدکنندگانی که به طور معمول فعالیت میکردند به دنبال فرصتی برای افزایش قیمت بودند.
موربی (Morbi) بزرگترین منطقه تولید کاشی وسرامیک هند، متحمل تأثیرات مضری شد. کمبودعرضه خاک رس کائولن از اوکراین، تولیدکنندگان رامجبور کرده است که تولید خود را به شدت کاهش دهند. این امر بر هزینه های عملیاتی آنها فشار واردکرده است زیرا که با توان کمتر از ظرفیت به تولیدمی پردازند، حال آنکه هزینه های ثابت تولیدی پابرجا بوده و در تولید سرشکن نمی شود.
جنگ اکراین و همزمانی آن با شرایط بعد از پاندمی در حالی که شرکت ها سعی در بازگشت به روال قبل را داشتند تأثیرات منفی قابل توجهی را بر عملکرد تمام تولیدکنندگان و تامین کنندگان وارد کرده است. هزینه حامل های انرژی مانند گاز طبیعی، زغال سنگ و غیره تقریباً 30 تا 40 درصد هزینه های تولید کلی کاشی و سرامیک را تشکیل می دهند. ناگفته نماند که قیمت محصولات کاشی وسرامیک به طور مستقیم تحت تأثیر افزایش گسترده قیمت ها هستند با در نظر داشتن اینکه به همین نسبت سایر مواد اولیه و قطعات نیز افرایش شدید قیمتی داشته اند. با درنظر گرفتن افزایش ایجاد شده در نرخ حمل و نقل، این ضربه مضاعف نیز منجر به افزایش بیشتر در هزینه های قیمت کاشی برای رسیدن به دست مصرف کننده در سراسر جهان شده است. انتظار می رود که حجم تولید کاشی و سرامیک جهانی کاهش یابد، زیرا بسیاری از کارخانه ها فعالیت خود را کاهش داده اند. برخی از کارخانه ها از توقف فعالیت ها تا 120 روز خبر میدهند. مشتریان باید منتظر دوره های تحویل طولانی تری برای سفارش های محصولات درخواستی خود باشند. همچنین با کاهش تولید کارخانه ها، از دست رفتن شغل برای بسیاری از افراد، هرچند به صورت موقتی، می تواند مورد انتظار باشد. در حالی که جهان باید تلاش های خود را بر روی مبارزه با کووید متمرکز کند، این جنگ نمیتوانست در زمان بدتری رخ دهد. زندگی و معیشت در نتیجه همه گیری بیماری و جنگ از بین رفته است .وقتی موضوعات جنگ در نهایت در اوکراین فروکش کند، پیامدهای کامل جنگ هنوز قابل مشاهده خواهد بود.
هدف از ترجمه و ارائه این مقاله، با توجه به مشکلات تولیدکنندگان بزرگ دنیا، یادآوری این نکته است که بازار بزرگ اروپا با توجه به کاهش نسبت عرضه به تقاضای کاشی و سرامیک، برای صادرات تولیدکنندگان ایرانی بسیار ارزشمند می باشد هرچند از طرفی به دلیل تحریم ها و نرخ بالای حمل و نقل شرایط نیز برای صادرات به کشورهای اروپایی نسبت به کشورهای همسایه که کنترل کیفی ضعیف تری دارند سهل نیست ولی هم چنان این بازارها برای محصولات با کیفیت و خاص با نگاه بلند مدت سوددهی خوبی خواهند داشت. ولی باید از طرفی به دلیل تحریم هایی که شامل حال ایران می باشد در این خصوص باید به مشکلات موجود برای نقل و انتقال مالی دقت نمود و از طرف دیگر فاکتور بعد مسافتی را نیز مدنظر قرار داد. نکته قابل تامل برای آنالیز رقبا در سال های آتی پس از حل مشکلات مطرح شده با توجه به اینکه نرخ ارز بالای 30 هزارتومان است باید بررسی کرد که چه کشورهای تولیدکننده ای رقیب تولیدکنندگان ایرانی خواهند بود که به بازار اروپا دسترسی راحت‌تری دارند و قیمت تمام شده آن ها در کنار کیفیت و تنوع محصولاتشان می توانند رقابتی‌تر باشند؟
