آثار اقتصادی عقلانیت بر باد رفته

مهدی نظیفی- تحلیل‌گر اقتصادی

در شرایط حساس کنونی کشور،‌ پس از خرید انبوه سیسمونی خانواده رئیس مجلس از ترکیه، کامیون سوغاتی دیپلماتیک، رکورد تاریخی جدیدی بخصوص از نظر سرعت خرید از مغازه‌های محدود یک خیابان آمریکا را ثبت کرد که به نظر نمی‌رسد به‌زودی بشکند. درنتیجه سیاست‌ها و رفتارهای متناقض، فرصت‌سوزی‌های مکرر همچنین در پی امیدواری واهی به رفع مشکل تحریم‌ها خارج از مذاکرات مستقیم و با اتکای به سایر قدرت‌های جهانی به‌ظاهر دوست، مشکلات کنونی ایران و بی‌ثباتی اقتصادی کشور را درحدی پیچیده نموده که مانند کلاف سردرگمی خارج از تحمل اکثریت مردم است لذا هر روز دامنه اعتراضات اقشار مختلف را گسترش می‎دهد. این روزها با سپری شدن۲هفته از آغاز تنش‌ها و پیامدهای مربوط به قتل مهسا امینی، به‌رغم جلوگیری قهری ماموران، با ورود اقشار جدید به خیابان و سراسری شدن اعتراضات، معترضان انبوهی در خیابان‌های ایران حضور دارند که مطالبات آنها فراتر از مطالبات صنفی محدود است. ویژگی این جنبش اجتماعی مشارکت فعال دختران و زنان به‌اضافه طرفداران آنها از همه اقشار جامعه شامل دانشجویان به‌اضافه اساتید دانشگاهها، دانش‌آموزان به‌اضافه معلمان، کارگران به‌اضافه کارگران غیررسمی صنعت نفت، بازنشستگان، ورزشکاران، هنرمندان و... است. معترضان به‌اضافه این خیل عظیم طرفداران در اتحادی کم نظیر در خیابانهای سراسر ایران، کنش‌های جدیدی را نشان می‌دهند که بعد از انقلاب۵۷ سابقه نداشته است. شناخت این پدیده جدید برای همه از جمله فعالان اقتصادی ضروریست چرا که در صورت آگاهی نداشتن از آن نمی‌توان پیش‌‌بینی درستی از تحولات اقتصادی کشور داشت.

اکنون هسته اصلی معترضان در خیابان را نسل دهه هشتادی‌ تشکیل می‌دهند که دچار عوارض پارادوکسیکال متعدد بسیار پیچیده‌ای بوده‌اند. از امکانات دهکده جهانی استفاده کرده در عین حال نارسایی‌های شدید نظام آموزشی کشور را دیده، با دموکراسی کشورهای توسعه یافته آشنا شده در عین حال از ارزش‌های رسمی حکومتی بیگانه بوده، از گفتگوهای فرآیند ادغام اجتماعی جدا نگه داشته شده و در عین حال دچار سرکوب خشن واحدهایی مانند گشت ارشاد بوده، از سازوکارهای مدنی اجتماعی مانند انتخابات بیرون افتاده در عین حال از هیجانهای نرمال جوانی ممنوع شده است. موثرترین عامل تاثیرگذار بر آنها می‌تواند مشاهده بیکاری، مشکلات سخت معیشتی و ناامیدی اطرافیان، برادران، خواهران، پدران و مادرانشان سپس ناامیدی آنها از آینده باشد. اکنون نسل دهه هشتادی به حرکت درآمده و بقیه نسلها و همه اقشار جامعه حتی۱۰درصد جمعیت ایران مقیم خارج از کشور را به دنبال خود کشانده است. مسئولان کم‌دانش که هسته سخت حکومت را تشکیل می‌دهند به‌رغم داشتن عناوین و سمتهای علمی از شناخت واقعیات جامعه‌ ناتوان هستند. آنها همانطور که در سایر بحران‌ها و مشکلات ناتوان و منفعل ظاهر می‌شوند برای اطلاع دقیق از واقعیات زندگی ایرانیان تلاش نمی‌کنند بلکه سعی در پاک کردن و انکار اصل مشکل هستند. آنها به‌جای درک علمی نسل دهه هشتادی‌ ایران سعی در کنترل آنها با شیوه‌های قرون وسطایی دارند و هنگامی که موفق نمی‌شوند توان اصلاح رفتارهای خشن خود یا اعتراف به شکست در این رابطه را ندارند. آنها تمام انرژی خود را برای ادامه روشهای شکست خورده قبلی صرف می‌کنند. لایه‌های دیگر شریک در قدرت هم در این رابطه رفتارهای کم و بیش یکسان با هسته سخت حکومت دارند لذا گفتمان سیاسی اصلاح طلبی هم در میان این جوانان طرفداری ندارد. اکنون نسل دهه هشتادی‌ ایران کنشهای انرژتیک جدیدی به حیات سیاسی ایران اضافه کرده که همراه با اضافه شدن مفاهیم جدید به ادبیات سیاسی، در ایران تاریخ ساز خواهد شد. سیاسیون نسلهای قبلی که می‌دانند جنگ زمانی آغاز می‌شود که سیاست پایان می‌یابد، اگر نتوانند با این واقعیات کنار بیایید و راه حل برون رفت از بحران را پیدا نکنند باید به پایان عمر سیاسی خود فکر کنند و اگر کسانی از آنها به این بیندیشند که بدون نمایندگان سایر تشکلهای سیاسی به‌ویژه نمایندگان نسل جدید، با حضور در تلویزیون یا اقداماتی از این دست، بی‌آنکه به مبانی جنبش جدید رسمیت بدهند، راهکارهای بینابینی و غیراساسی خود را ارایه دهند به دلیل سپری شدن تاریخ مصرف اینگونه روشها، قطعا کارساز نخواهند بود.اینگونه برخوردهای خام در شرایط کنونی که گسلهای اجتماعی به عمیقترین سطح رسیده و تنشها بالاست، حتی اقشار محافظه کار جامعه را هم راضی نخواهد کرد.

واقعیت این است که میانگین هوشی مسئولان حکومت از جامعه پایین‌تر است لذا ادامه این وضعیت مردم را به استیصال رسانده است. خودجوش خواندن حجاب اجباری، معترضان غارت‌شده و تحقیرشده را تفاله و کفهای روی آب خواندن و استفاده از خشونت توسط اراذل و اوباش به عنوان مامورین سرکوب، اعتراضات مسالمت آمیز را اغتشاش خواندن، فقط به ذهن عقب مانده‌های ذهنی می‌رسد.

پایداری، مقاومت و ایستادگی دوهفته‌ای معترضان نمایش قدرت شهروندی آنهاست همان قدرتی که هجوم اعراب، مغول و تاتارها، روس و انگلیس سپس آمریکا را متوقف کرد. قتل «مهساامینی» و سایر مردم معترضی که در دو هفته اخیر در خیابانها کشته، زخمی یا اسیر شدند ناشی از «خشونت سیستماتیک» مامورینی است که در غالب «گشت ارشاد» و سایر واحدهای مشابه سازماندهی شده اند. در دنیای امروز واقعیات جامعه انکار نمی‌شود و برای رسیدن به راه‌حل عقلایی، با معترضان گفتگو می‌کنند. اکنون افکار عمومی جهانیان چه در سطح دولتها و چه مردم جهان، در مورد مشکلات ایران به شدت حساس است و در سطح وسیعی اخبار بازنشر می‌شود و همگان آن را حمایت می‌کنند.

مشابه سردرگمی حاکم بر تیم اقتصادی دولت، اکنون سایر دستگاه‌های دولتی هم سردرگم هستند. اگر حاکمان نتوانند از فرصت باقی مانده برای انعطاف و عقب نشینی مناسب استفاده کنند، با توجه به شروع اعتصابهای اخیر، ادامه اعتراضات به‌زودی وارد مرحله اعتصاب سراسری خواهد شد آنگاه مشابه شرایط آخرین دولت نظام شاهنشاهی، هرگونه تلاشی بی‌فایده خواهد بود. به‌‍رغم تاکید اخیر معاون اول رییس جمهور بر هدایت نقدینگی به سمت طرح‌های تولیدی، شنیده‌ها حاکی از افزایش عجیب سرعت خروج سرمایه از ایران در روزهای اخیر است که ظاهرا خبر از نزدیک شدن به شرایط فروپاشی کامل اقتصادی را می‌دهد.

از مولانا یادی کنیم:

دوست دارد یار، این آشفتگی / کوشش بیهوده، به از خفتگی

اندرین ره، میتراش و میخراش / تا دم آخر، دمی فارغ مباش