فرصتی برای آزمون و خطا نداریم

موضوع تحولات بنیادی در نظام کنونی حاکم بر جهان، بحث دامنه‌داری است که نشانه‌های جابه‌جایی در اقتصاد جهانی کاملا مشهود است و در پایان جنگ دوم جهانی، آمریکا به تنهایی نزدیک به ۵۰ درصد تولید ناخالص جهانی را در اختیار داشت. فریدون برکشلی، رئیس دفتر مطالعات انرژی وین، در گفت‌وگو با خبرنگار جهان اقتصاد اظهارداشت: اقتصاد و صنایع در بخش‌های مهمی از جهان مانند اروپا و ژاپن از بین رفته بود، ولی آمریکا خیلی دورتر از محیط جنگ فعالیت‌های عادی اقتصادی خود را دنبال می‌کرد و عملا غیر از حمله ژاپن به بندر پرل هاربر، آسیبی ندید، اما امروز سهم آمریکا در تولید ناخالص جهانی ۲۴ درصد است. وی با بیان اینکه بگوییم که در آینده نزدیک، تحولات بنیادین به وقوع خواهد پیوست و نظام تک قطبی کنونی، تغییر می‌کند، درست نیست تصریح کرد: این تحولات و جابه‌جایی‌ها در نظام جهانی سریع نیست و در قرون گذشته هم، جابه‌جایی در نظام قدرت رخ داده است و قرن ۱۹، قرن تفوق انگلیس بود، قرن ۱۸، دوره فرانسوی‌ها بود و قرون پیش از آن هم اسپانیایی‌ها، پرتغالی‌ها، هلندی‌ها، در بخش عمده‌ای از جهان قدرت نمایی می‌کردند. وی با اشاره اینکه قرن بیستم، قرن آمریکا بود اما این دوران هم تغییر می‌کند و نظام‌های قدرت جابه‌جا می‌شوندگفت: این بدان معنا نیست که یک کشور یا یک نظام اقتصادی کاملا از میان می‌رود، بلکه موقعیت آن کشور در نظام جهانی تنزل پیدا می‌کند. وی مطرح کرد: در واقع جنگ فعلی، جنگ مابین قدرت مستقر و قدرت در حال ظهور است و آمریکا و انگلیس و اتحادیه اروپا در مقابل روسیه قصد تثبیت فرآیندی دارند که از زمان باراک اوباما شروع شد و اوباما این پیام را واضح منتشر کرد که روسیه از این پس، ابرقدرت نیست و فقط یک کشور دارای تسلیحات هسته‌ای است. به گفته برکشلی؛ آمریکا و اتحادیه اروپا و انگلیس توافق کرده بودند که کشورهای اروپای شرقی سابق نباید به ناتو بپیوندند، اما این توافق در سال ۲۰۱۶ نادیده گرفته شد، لذا در پاسخ به این پرسش می‌توان گفت که جنگ اوکراین، تضادها را بیش از گذشته آشکار کرد. وی تصریح کرد: دگردیسی در نظام بین‌المللی بیش از هر زمانی سرعت و شتاب پیدا کرده است و البته به انتخابات میان دوره‌ای کنگره آمریکا در ماه نوامبر، هم ارتباط پیدا خواهد کرد. چنانچه بایدن برتری شکننده کنونی خود را از دست بدهد، شعاع عملش در اوکراین محدود خواهد شد. وی در ادامه افزود: در صورت پیروزی جمهوری خواهان در انتخابات سال ۲۰۲۴ آمریکا، سیاست ضدیت آمریکا، از روسیه به سمت چین، متمایل خواهد شد و احتمالا سناریوی اوکراین در ارتباط با چین و تایوان می‌تواند تحقق پیدا کند. وی عنوان کرد: بنده یک نکته‌ای را کوتاه عرض کنم. دگردیسی در نظام‌های اقتصادی حاکم بر جهان، به معنای حذف یا محو یک قدرت نیست و همین بحث آسیا و جنوب‌گرایی را که مطرح می‌کنیم، همین کشورهای اوراسیا و جنوب هم از مسیر کشورهای صنعتی غرب به دستاوردهای کنونی رسیده‌اند. وی خاطرنشان کرد: چین به یمن رابطه با اروپا و آمریکا، تکنولوژی و سرمایه و بازار کسب کرد. همین حالا که بحث کردیم، بعد از جنگ اوکراین، چین سرمایه‌گذاری در روسیه را متوقف کرد، الان عربستان سعودی مهم‌ترین مقصد سرمایه‌گذاری چین شده است و لذا در فرایند توسعه لازم است از تمام ظرفیت‌های بین‌المللی بهره جست واین امر، به خصوص در بخش انرژی و صنایع نفت و گاز صادق است. وی بیان داشت: اما اینکه همین حالا چه آلترناتیوهایی برای جمهوری اسلامی داریم، به نظرم می‌توان مواضع سایر کشورهای مهم را رصد و بررسی کرد. وی با اشاره به اینکه رفتار ایران در اقدام برای عضویت سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی معقول و حساب شده است گفت: دنیا در حال فاصله گرفتن از نظم مبتنی بر جهانی شدن است و پیمان‌ها در حال منطقه‌ای شدن هستند، بیشترین تعداد پیمان‌ها در آسیا و منطقه اوراسیا شکل می‌گیرند و مهم‌ترین تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان انرژی جهان در آسیا هستند. به گفته وی، البته ایران، بنا به دلایل مختلف از حداکثر ظرفیت تولید انرژی خود استفاده نکرده است و اقتصاد انرژی خود را داخلی قلمداد کرده و از امتیازات و امکانات تاثیرگذاری تا حدی دور مانده است و شاید ایران با بهره جستن از موقعیت ژئوپلیتیک خود، لازم باشد که ابتکار عمل برای ایجاد یک بازار مشترک انرژی، در منطقه دریای خزر را بر عهده گیرد. وی با بیان اینکه در سال ۲۰۲۰ حجم تجارت جهانی 17.3 تریلیون دلار بود عنوان کرد: در سال ۱۹۸۰ حجم تجارت جهانی 2.05 تریلیون دلار بود و کشورهای روسیه، هند، برزیل و آفریقای جنوبی جمعا ۸ درصد سهم تجارت جهانی را در اختیار داشتند و در واقع موتور اقتصادی بریکس کشور چین است و منظور این هست که پیمان‌ها و سازمان‌های بین‌المللی، ابزارهای شتاب بخش در فرایند توسعه هستند. وی در ادامه افزود: چنانچه از پتانسیل پیمان‌های منطقه‌ای استفاده کنیم، بدیهی است که اقتصاد ملی بهره‌مند می‌شود و استفاده از ظرفیت ترانزیت برای ایران اهمیت بالایی دارد. ایران موقعیت ممتاز ترانزیتی دارد و در حال حاضر هم تا حدی از این پتانسیل استفاده می‌شود، اما ظرفیت ایران بسیار بالاست و زیرساخت‌ها کم و بیش وجود دارند و لجستیک ایران برای انتقال نفت و گاز بالا است. وی با بیان اینکه بهره‌برداری از شرایط منبعث از عزم ملی و تنظیمات برنامه‌های توسعه است گفت: در بستر هر نظامی می‌توان توسعه پیدا کرد و چنانچه مسیرهای اشتباه گذشته دنبال شود، در نظم آسیایی هم شاید، از شرایط بهره‌مند نباشیم و ایران باید به باشگاه اقتصادهای یک تریلیون دلاری بپیوند وغرب‌گریزی کشورهای جنوب و منجمله آسیای غربی، برای جمهوری اسلامی ایران فرصت‌های تازه‌ای را فراهم کرده است و البته در کنار فرصت‌ها، تهدیدهایی هم وجود دارد. وی در ادامه افزود: اقتصاد ایران نیازمند یک دهه آرامش منطقه ای است و به درستی فرمودید که ایران از فرصت های جهانی شدن دو دهه اخیر بهره ای نبرد و این مهم است که علل اصلی ناکامی چه بود و حالا دهه‌های آتی چگونه می تواند برای جبران اشتباهات گذشته برنامه ریزی کرد و فرصتی برای آزمون و خطا نداریم. برکشلی مطرح کرد: در واقع آنچه که از این پیمان‌های منطقه‌ای جهان سومی مانند بریکس، شانگهای یا اوپک پلاس می‌خواستم بگویم، این است که این کشورها، جملگی بر پایه منافع اقتصادی به هم پیوسته‌اند و اهداف ایدئولوژیک ندارند و این کشورها، می‌خواهند دلار زدایی کنند، می‌خواهند که سوئیفت خودشان را داشته باشند و سازمان تجارت جهانی و نهادهای بین‌المللی اقتصادی برگرفته از منافع خودشان را داشته باشند. وی در پایان اظهار داشت: اهداف و منافع اقتصادی، کانون همبستگی این کشورها است و بدیهی است که در میان همین کشورها هم رقابت وجود دارد و کشورهایی دست بالا را دارند که از قدرت اقتصادی بالاتری برخوردار هستند و صرف حضور در این پیمان‌ها به معنای پیشرفت و توسعه نیست بلکه این اقدامات باید جزئی از برنامه توسعه ایران قرار گیرد و با برنامه در این حوزه قدم برداشت.