«محرومیت شدید»؛سهم جامعه میزبان
استاندار خوزستان قبل‌تر در گفتگو با ایرنا گفته بود «این استان تامین کننده حدود نیمی از منابع موجود کشور است و ۱۴ درصد نیاز غذایی کشور از این استان تامین میشود؛ از طرفی یکی دیگر از مقامات این استان با اشاره به اینکه حدود ۸۰ درصد درآمد ایران از خوزستان تأمین میشود گفته بود هرگونه اتفاق و رویداد ناگواری در استان خوزستان می‌تواند کل درآمدهای اقتصاد ایران را تحت‌الشعاع قرار دهد»؛ معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استان بوشهرهم که پایتخت انرژی کشور نام گرفته است نیز مدتی پیش اشاره داشت«۶۰ درصد درآمد و اعتبارات کشور از استان بوشهر تأمین میشود.» مدیرعامل سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس واقع در استان بوشهر نیز گفته است «۵۰ درصد درآمد ارزی و ۴۰ درصد مواد اولیه بنزین کشور از پارس جنوبی تأمین میشود.» پرسش اساسی این است که چرا علی‌رغم سهم بالای دو استان جنوبی کشور (خوزستان وبوشهر) در سبد اقتصادی کشور، هر دو استان به مراتب در محرومیت شدیدتری نسبت به بسیاری دیگر از استانهای کشور به سر می برند؟ مثلا چرا مردم آبادان در خوزستان و یا عسلویه و جم در بوشهر که نام آنها از بعد سرزمینی و تولید ثروت ملی و درآمدهای کلان با ذخائر عظیم انرژی عجین شده است باید همچنان در محرومیت شدید قرار داشته باشند و حتی از نداشتن آب آشامیدنی سالم و کافی در رنج باشند؟ در پاسخ به این سوال‌ها خبرنگار جهان‌اقتصاد با سجاد بهزادی، کارشناس حوزه انرژی به گفت‌وگو پرداخته که از منظرتان می گذرد.
بهزادی بیان داشت: در برخی محافل علمی و حتی نخبگی در پاسخ به این پرسش می‌گویند که برخورداری و توسعه یافتگی یک منطقه الزاما وابسته به مجاورت در کنار ثروت‌های ملی نیست، می توان کنار ثروت ملی و درآمدهای ملی، زیست، اما محروم بود، زندگی در کنار مشعل‌های نفت وگاز و آمیختگی سرزمینی و موقعیت زیستی فرد با ثروت ملی، نمی تواند برای او حق و حقوق معناداری ایجاد کند و در حقیقت شما نمی توانید به واسطه میزبانی از ذخائر ملی مانند آب. گاز و نفت، سهم بیشتری از ثروت ملی طلب کنید.
وی تصریح کرد: بسیاری از صاحب‌نظران و عموم جامعه میزبان این پاسخ را مناسب شیوه حکم‌رانی در جهان سوم نمی دانند وآنها اعتقاد دارند تاسیسات در کشورهای توسعه نیافته و مناطق محروم کشور ما متناسب با فرمول SWOT پیش نرفته است، یعنی در اجرای پروژههای ملی هرگز نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها پیش بینی نشده است و توسعه پروژههای ملی سبب از بین رفتن فرصت‌های طبیعی در جامعه میزبان شده است و بر این اساس باید سهم ثروت ملی برای جامعه میزبان با در نظر گرفتن این آسیب‌ها و تهدیدهای به وجود آمده بسیار بیش‌تر از وضعیت کنونی باشد و مقوله CSR و مسئولیت‌‌های اجتماعی باید مورد توجه جدی قرار گیرد.
وی با اشاره به اینکه مثلا شهرستان جم در استان بوشهر دارای بحران شدید آب است گفت: این منطقه تنها منطقه‌ای در استان بوشهر است که در گذشته آن چنان پربارش و خوش آب و هوا بوده که هنور آب مصرفی جمعیت تقریبا صد هزار نفری‌اش را از چاه‌های زیرزمینی و سرزمینی خود تامین می کند.
وی در ادامه افزود: میزان آب شرب مورد نیاز استان بوشهر ۴۰۰ هزار متر مکعب در شبانه روز است که تمام آن یا از تاسیسات آب شیرین کن (۴۰ هزار متر مکعب) یا از استانهای هم جوار تامین می شود و تنها شهرستان جم استان بوشهر هست که از آب چاه‌های زیرزمینی سرزمینی خود استفاده می کند.
وی عنوان کرد: حالا این شهرستان به دلایل مختلف گرفتار بحران شدید آب است و انتظار دارد سهم بیشتری از ثروت ملی مانند تاسیسات نفت و گاز که در مجاورت آن قرار دارد، جهت رفع این بحران هزینه شود و انتظار جامعه میزبان از آن جهت منطقی است که بزرگ ترین پالایشگاه گاز کشور بیش از ۳۰ سال آب مصرفی تاسیسات و منازل مسکونی خود را از چاه‌های زیرزمینی همین منطقه برداشت می‌کرده است و این روند همچنان ادامه دارد.
بهزادی با اشاره به اینکه، همین اتفاق به صورت مشابه در استان خوزستان نیز شاهد هستیم بیان کرد: اگر بزرگ‌‌‌‌ترین پالایشگاه گاز کشور و بزرگ‌‌‌‌ترین میدان گاز جهان در استان بوشهر به بهره برداری رسید، اکتشاف نفت ایران ونخستین چاه خاورمیانه نیز در خوزستان به نفت رسید و کشور درآمد عظیمی از این نفت و گاز به دست آورد اما جامعه میزبان در همان سامان نیز با چالش‌‌های مهمی دست و پنجه نرم می کنند.
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به اینکه آلودگی آب و هوا و چالش‌‌های زیست محیطی به خاطر تاسیسات عظیم ملی یکی دیگر از بحران‌‌های این دو استان است اظهار داشت: همه دیدیم وقتی که دولت می خواست کلنگ زنی و ساخت پروژه پتروشیمی میانکاله را در یکی از استانهای شمالی آغاز نماید به دلیل «عواقب جدی محیط زیستی» با مخالفت شدید افکار عمومی رو به رو شد و این پروژه بر زمین ماند اما در جنوب کشور و در دو استان بوشهر و خوزستان دهها پتروشیمی با ثروت و درآمد ارزی سرشار و همچنین آلودگی عظیم در حال فعالیت هستند.
وی تصریح کرد: استان بوشهر و خوزستان در میان ۱۰ استان برتر کشور از نظر درآمدهای مالیاتی قرار دارند و بوشهر و خوزستان همواره در بین استانهای نخست کشور از لحاظ صادرات غیرنفتی است و به طور تقریبی عمده نفت وگاز کشور نیز از این دو استان صادر می شود.
وی تصریح کرد: به گوشه بسیار کوچکی از ظرفیت‌‌‌‌‌ها و میزبانی دو استان بوشهر و خوزستان از سرمایه‌‌های ملی و نقش آنها در تولید ثروت برای کشور، چه دلیلی برای محرومیت شدید در این دو استان وجود دارد و نوع حکم‌رانی و سیاست گذاری‌‌‌‌‌ها طی 4 دهه گذشته چرا به گونه‌ای بوده است که شاهد انباشت نارضایتی‌‌‌‌‌ها و بحران در نیازمندیهای اولیه این دو استان هستیم.
یه گفته وی؛ نماینده مردم استان بوشهر در مجلس انقلابی همین چند روز پیش با اشاره به مشکلات حوزه انتخابیه خود گفته بود «استان بوشهر بخش عمده هزینه و خرج کشور را می دهد، اما خود هیچ بهره‌ای نمی برد و بسیاری از مردم استان در فقر هستند و جوانان آن بیکارند و دانش آموزانش در مدارس کانکسی درس می خوانند و کی قرار است این روند ناعادلانه متوقف شود؟»
وی با بیان اینکه واقعا چگونه می توان جامعه میزبان را در مجاورت تاسیسات عظیم انرژی کشور و سواحل خلیج فارس، در بحران بی‌آبی رها کرد و بعد معاون اول دولت انقلابی خبر از بهره‌برداری خط لوله انتقال آب خلیج فارس در اوایل تابستان به استان یزد و مرکز کشور می‌دهد؟ گفت: منطق توزیع ثروت در کشور ما به گونه ای بوده است که جامعه میزبانِ خلق ثروت را در محرومیت شدید نگه داشته است، نتیجه این منطق و حکم رانی، از خود بیگانگی جامعه میزبان از سرمایه ملی و تاسیسات بزرگ هم جوار آن است و اگر در گذشته جامعه میزبان به خاطر محرومیت شدید و نداشتن اعتراض و انتقاد، زیستی نجیبانه با فقر داشت، امروز این قائده به شدت به هم خورده است و چنانچه فکری به حال آن نشود جامعه میزبان را به «جامعه خطر» تبدیل می‌کنیم که با انباشتی از نارضایتی هر لحظه آماده طغیان می شود.
وی در پایان با بیان اینکه به قول اولریش بک در کتاب «جامعه خطر»؛ توزیع کننده ثروت نابرابر در یک جامعه، ناخواسته توزیع‌کننده خطر در آن جامعه می شود و کشمکش‌‌‌‌‌ها را بالا می برد اظهار داشت: نباید اجازه داد ثروت و سرمایه ملی در جامعه میزبان با خطر روبرو باشد و این سرمایه برای مردم بومی به جای فرصتی افتخارآمیز، آزاردهنده و تهدیدآمیز باشد، شبیه طنز می‌ماند که با سرمایه و ثروت ملی بخواهیم خط لوله آب را از سرزمینی با مردمان تشنه عبور دهیم و به کویر و مرکز کشور برسانیم، منطق می‌گوید برای امنیت بیش‌تر ابتدا باید میزبان تشنه را نجات داد.
