متروپل، نمادی از ویرانی کشور
دکتر هاشم اورعی - استاد دانشگاه صنعتی شریف - سقف یک ساختمان تجاری فروریخت، ولوله شد و با کمال تاسف جمعی از هم‌وطنان زیر آوار جان سپردند. همه به این نتیجه رسیدند که فساد و ناتوانی مدیریتی از عوامل اصلی این فاجعه بود. ولی آب از آب تکان نخورد و ملت باید مظلومانه در انتظار فروریختن متروپل بعدی باشند.
چه شهری است این آبادان. حدود ساعت 21:45 شب 28 مرداد 1357 در حین نمایش فیلم گوزن‌ها ساخته مسعود کیمیایی، سینما رکس توسط چهار نفر به آتش کشیده شد و 677 نفر از مردم این شهر در آتش سوختند. بسیاری معتقدند این واقعه نقش قابل توجهی در شعله‌ور کردن آتش انقلاب 57 داشت. در تابستان 59 برخی از مسببین این جنایت به اعدام محکوم شدند. امروز دوباره آبادان صاحب عزاست ولی بعید است محاکمه‌ای در میان باشد چون مقصرین از خودی‌ها هستند. علی نادری صاحب سینما رکس جزو اعدام شدگان بود. در پی فاجعه اخیر اعلام شد مالک متروپل نیز در میان کشته‌شدگان بوده است. خبری که با اما و اگرهای فراوان همراه بوده و نتوانسته جامعه را به این باور برساند. از سال 57 تا امسال هم آبادان و هم خوزستان شاهد وقایع دیگری بوده‌اند که کمتر از فاجعه متروپل نیست. در تابستان 79، آب دریا وارد شبکه شهری شد و مردم آبادان سه روز فاقد آب آشامیدنی بودند و تنها آبی که تکان خورد همان آب دریا بود. شهری که در محاصره دو رودخانه آب شیرین بود با پیشروی آب دریا در محاصره کامل آب شور قرار گرفت. در سال 1380، گزارش برنامه محیط زیست سازمان ملل تحت عنوان «بین النهرین، اضمحلال یک اکوسیستم» اعلام کرد بحران بزرگ زیست محیطی در خوزستان در شرف وقوع است. در این گزارش تالاب‌ها به کبد زمین تشبیه شده بودند ولی سازمان محیط زیست به نظاره نشست و وزارت نیروی ما به آن خندید و در اوج نابخردی تالاب‌ها را بیابان شمرد. و بالاخره در سال 89، مرکز پژوهش‌های مجلس گزارشی در ارتباط با مشکلات خوزستان منتشر کرد و نتیجه گرفت که تمام مشکلات این استان از محیط زیست گرفته تا فقر همه و همه حاصل نحوه ارتباط نیروهای اجتماعی با حکومت است و پای فروپاشی اجتماعی را به میان کشید. امروز پس از گذشت بیش از یک دهه با فرو ریختن سقف متروپل، فروپاشی اجتماعی موج می‌زند.
متروپل با غرشی مهیب فرو ریخت. الحق که مردم آبادان، خوزستان و همه ایران پای کار آمدند و در ابراز همدردی با داغ دیدگان سنگ تمام گذاشتند. اما باید پرسید این فقط ساختمان متروپل است که فرو ریخته است؟ دلیل ریزش متروپل آن بود که ستونهایش از استحکام کافی برخوردار نبود. کشور هم بر روی ستونهایی استوار است و اگر ستونها سست شود فرو خواهد پاشید. مثل درخت که از ریشه می‌خشکد.
بیائید نگاهی گذرا به ستونهای کشور بیاندازیم. به بحران آب بنگریم، به فرسایش خاک، به کیفیت هوا، به وضعیت اسف‌بار انرژی و به وعده‌های توخالی. در سند چشم‌انداز افق 1404 آمده بود که جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری را در سطح منطقه آسیای جنوب غربی کسب خواهیم کرد و با رشد شتابان و مستمر اقتصادی شاهد ارتقای نسبی سطح درآمد سرانه بوده و به اشتغال کامل دست خواهیم یافت. قرار بود طی برنامه ششم توسعه، رشد اقتصادی 8%، تورم 8/8% و بیکاری 10.2% باشد. اما اینها همه نقشه ساختمان کشور بود و مثل نقشه متروپل جذاب می‌نمود. ولی گزارش بازدید میدانی ستون اقتصادی کشور حاکی از آن است که در ده سال اخیر متوسط رشد اقتصادی 0.6% و تورم 27% بوده است و موفق شده‌ایم از این نظر در میان 5 کشور اول جهان قرار گیریم. از اهداف تعیین شده فرسنگها دور افتاده‌ایم و همان قدر به این واقعیات توجه داریم که مسئولان مربوطه هشدارهای متروپل را جدی گرفتند. هزینه‌ها دایماً در حال افزایش و درآمدها در حال کاهش است و دولت، ناتوان از هر گونه اقدام اساسی راه حل را تنها در فروش اوراق قرضه، استقراض از بانک مرکزی و خلق پول می بیند که تنها نتیجه آن تداوم و حتی افزایش نرخ تورم است. در بخش یارانه‌ها، دولت در سه سال منتهی به 1400، تنها موفق شد نیمی از 30 میلیارد دلار ارز تخصیصی برای کالاهای اساسی و دارو را تامین کند و برای نیم دیگر مجبور به استقراض و چاپ پول شد. عدم دسترسی به بازارهای بین‌المللی ناشی از تحریم‌های اقتصادی و بانکی، تعطیلی طرحهای عمرانی و بسیاری مشکلات دیگر منجر به کاهش شدید توان دولت در مدیریت اقتصادی کشور شده و چشم‌انداز روشنی نمایان نیست. خلاصه اینکه ستون اقتصادی ساختمان کشور سخت تحت تنش بوده و خطر ریزش جدیست.
اما ببینیم ستون اجتماعی در چه حال است. کشور به شدت دو قطبی شده و شاهد آنیم که هر روز ایران دو تکه شده از هم فاصله بیشتری می‌گیرند. کار به جایی رسیده که در پی برنده شدن فیلم‌های ایرانی در یک جشنواره معتبر بین‌المللی نیز نمی‌توانیم به توافق برسیم. ملت خوشحال شده و با مشاهده موفقیت هنرمندان خود در عرصه بین‌المللی به خود می‌بالد و وزیر ارشادمان که وظیفه‌اش را تنها در نمایندگی امّت می‌بیند آنها را تهدید به مجازات می‌کند. در هیچ جای دنیا نمی‌توان شرایط مشابهی را یافت! ستون اجتماعی سرمایه اجتماعی است که در شرایط عادی قادر است بار زیادی را بر دوش بکشد. لیکن چند دهه نابخردی، کج‌سلیقگی و ناتوانی مدیریتی این سرمایه را به باد داده و این ستون نیز حال خوبی ندارد. حال آن را می‌توان در اعتراضات مردمی مشاهده کرد.
برگردیم به آبادان. متروپل در چند دقیقه فرو ریخت و همه را در ماتم فرو برد. ولی ستونهای اقتصادی و اجتماعی ایران چند دهه است که در حال ریزش است. به قول دوستی فرهیخته و وطن‌پرست، همه دارند ایران را غارت می‌کنند و هیچ کسی مسئولیت نمی‌پذیرد.
آبادان، خرمشهر، الحق که چه اسامی با مسمایی! کدام آبادانی و کدامین خرّمی؟ اگر نظام حکمرانی از آبادانی و خرمی عاجز است حداقل انتظار این است که نام آنها را تغییر دهد. چه شهریست آبادان.
گویی خواننده تونسی وقتی اشک‌ریزان حرف از وطن می‌زند، درد دل هر ایرانی دلسوز و وطن‌پرست را به زبان می‌آورد. او اشک می‌ریخت و می‌خواند: مناصب و مکاسب را بگیرید اما وطنم را برایم باقی بگذارید. به امید آبادانی آبادان، خرّمی مردم خرمشهر و سربلندی همه ملت ایران.
