دوراهی استفاده از مُسکن یا جراحی اقتصاد
درآمدِ کم زحمت حاصل از فروش نفت موجب شد تا اقتصاد ایران در بخشهای مختلف وابستگی زیادی به نفت پیدا کند و برای سهیم‌کردن مردم در این درآمد ساده‌ترین راه یعنی پرداخت یارانه را در دستور کار قرار دهد.
این بیماری در حالی گریبان اقتصاد ایران را گرفت که به واسطه وجود ذخایر معدنی و طبیعی فراوان، وجود چهارفصل، قرارگرفتن در شاه‌راه ارتباطی آسیا و اروپا، داشتن سواحل جنوبی و شمالی، میراث ارزشمند علمی، هنری و صنعتی و برخورداری از نیروی انسانی توانمند، ایران می‌تواند به یکی از قطب‌های قدرتمند اقتصاد جهان تبدیل شود.
اما متأسفانه به جای سرمایه‌گذاری در بخش‌هایی که کشور دارای مزیت است، مانند توسعه صنایع پایه و مادر، کشاورزی، صنایع تبدیلی، حمل و نقل و ترانزیت، صنایع دستی، گردشگری و همچنین تمرکز بر صادرات و توجه به اقتصاد دانش‌بنیان، خام فروشی به محور اصلی اقتصاد کشور شد و نبود بخش مولد ، به معنی فراهم نشدن بستر اشتغال برای نیروی کار بود و برای جبران این خلاء، دولت‌ها چشم بر درآمد مالیات نیز بستند و همین رویکرد بر بی‌عدالتی اقتصادی در کشور دامن زد و نتیجه نامبارک آن شکاف طبقاتی و افزایش جمعیت کم برخوردار بوده است.
طی سال‌های گذشته و در زمان فعالیت دولت‌های مختلف، تغییر ساختار اقتصادی در دستور کار قرارگرفت، اما به دلایل مختلف اعم از سیاسی و اقتصادی، دولت‌ها اقبالی به این مهم نشان ندادند و هرچه پیشتر آمدیم وظعیت اقتصاد بحرانی‌تر و درمان آن سخت‌تر شد.
اگر در دهه‌های پیش از این، دولت‌ها می‌توانستند با شیب ملایم و راهکارهای درمانی که عوارض کمتری داشته باشد، این مشکل را حل کنند، اما هرچه گذشت، مشکل بیشتر و درمان آن سخت‌تر شد تا جاییکه امروز با معضلات جدی در اقتصاد کشور روبرو هستیم و برای درمان آن جزء جراحی اقتصاد چاره‌ای نداریم.
از طرفی اتفاقاتی که در عرضه بین‌الملل رخ داده است، مانند قریب به 3 سال گرفتار شدن و رویارویی دنیا با ویروس کرونا و پس از آن جنگ دو کشور روسیه و اوکراین که از تولیدکنندگان و صادرکنندگان بزرگ محصولات کشاورزی هستند و متوقف شدن صادرات این دو کشور، وضعیت امنیت غذایی بسیاری از کشورها را تهدید می‌کند تا جاییکه حتی وقوع قحطی در برخی کشورها محتمل دانسته شده است.
در چنین شرایطی دولت ایران دو راه پیش رو نداشت، یا باید چون ادوار گذشته با تزریق مسکن، به صورت مقطعی بر مشکلات سرپوش بگذارد و یا شجاعت و جسارت به خرج داده و تیغ به دست گرفته و تن به جراحی بزرگ بدهد.
دولت سیزدهم با انتخاب راه دوم، اگرچه عرصه را بر خود تنگ کرده و پا در میدانی گذاشته است که مصائب و سختی‌های زیادی برایش به همراه دارد، اما در نهایت اقتصاد کشور را به سمتی هدایت خواهد کرد که از یک اقتصاد تک محصولی وابسته به خام فروشی به اقتصادی پویا، مولد و قدرتمند تبدیل کند.
قطعا دولتمردان می‌دانند که جراحی اقتصادی فرتوت و از پا افتاد همانند این است که با کشتی کهنه و ناامن دل به دریای طوفانی بزنی و قطعا در مسیر این جراحی آسیب‌هایی متوجه کشور و مردم خواهد شد، اما سرانجام کشتی اقتصاد ایران به ساحل امن توسعه خواهد رسید.
در این راه یکی از مهمترین ارکانی که همراهی ایشان با دولت می‌تواند دردهای این جراحی را کمتر و زخم‌های آنرا سریعتر درمان کند، حضور و همراهی مردم است.
قطعا تا نهایی شدن برنامه‌های اصلاحی دولت، اقتصاد خانواده‌ها دچار مشکل شده و سفره‌ها کوچک و کوچک‌تر می شوند، اما باید بپذیریم که این سختی‌ها تاوان ارزشمند رسیدن به اقتصادی مولد و قدرتمند است که شاید نسل امروز بهره کمتری از آن ببرد، اما میراث ارزشمند و پربهایی است که برای فرزندان این دیار به جا می‌ماند.
محمود صادقی - کارشناس اقتصادی
