ناسازگاری کارکرد سیاسی نفت در ایران با منطق اقتصاد
کارشناس حوزه انرژی، در گفت‌وگو با جهان اقتصاد مطرح کرد:
خرداد، سال‌روز اکتشاف نفت در ایران است گویی خرداد در تاریخ این سرزمین، آبستن حوادث زیادی بوده است، صد و چهارده سال پیش در چنین روزهایی نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان و در نزدیکی آبادان به نفت رسید، کشور ایران از آن زمان تا کنون با این سرمایه ملی، فراز و فرودهای زیادی تجربه کرده است اما چه کسی فکر می کرد این ثروت و گنج عظیم یک روز بارگران این مملکت باشد وسبب دردسر باشد، در سال روز اکتشاف نفت در ایران؛ این کالای استراتژیک به جای رفاه ، آرامش و توسعه کشور نشان ناکامی ما در حوزه های سیاسی، امنیتی و اقتصادی شده است و رویترز خبر داد که آمریکا محموله توقیف شده نفت ایران توسط یونان را در نزدیکی جزیره اویا یونان تحویل گرفته و مصادره کرده است و برای اولین بار نیست که نفت ایران مصادره می شود.
سجاد بهزادی، کارشناس حوزه انرژی، در گفت‌وگو با خبرنگار جهان اقتصاد اظهار داشت: رقیبان ما بدون دردسر نفت خود را در خدمت توسعه و رفاه قرار داده‌اند و جای ایران را در بازارهای جهانی پر کرده‌اند و در خبرها آمده بود، امارات صادرات نفت به اروپا را شروع کرد و در بخش گاز طبیعی هم این کشور در نظر دارد به صادر کننده ال ان جی تبدیل شود و دغدغه ایران هم تداوم فروش نفت ارزان به چین و رقابت با نفت ارزان روسیه است.
وی با اشاره به اینکه از طرفی دیگر عربستان سعودی هر روز یک میلیارد دلار (ماهیانه ۳۰ میلیارد دلار) صادرات نفت دارد! جنگ اوکراین و توقف جنگ یمن ثروت زیاد به خزانه عربستان افزوده است تصریح کرد: این وضعیت، حسرت‌هایی بر دل هر ایرانی نشانده است که نسل‌های بعدی آن را در تاریخ خواهند خواند و بر همه فرصت سوزی‌های ما قضاوت خواهند کرد و برای نسل‌های بعدی معما خواهد بود که چگونه یک کشور نفتی در اوج تاریخی قیمت نفت، ضعیف‌ترین اقتصاد جهان را داشته است و هر روزش با بحران شب می شود.
وی بیان داشت: در این میان عده‌ای هم خوشحال هستند، این عده احساس می کنند ثروت نفت ایران پس از صدو چهارده سال نه تنها رفاه و آسایش برای جامعه به ارمغان نداشته است بلکه سبب اختلال در توسعه و خودکامگی سیستم نیز بوده است، آنها می‌گویند چرا مالزی و یا کره جنوبی که هیچ ذخیره نفتی ندارند به پیشرفت‌های بزرگی دست پیدا کرده‌اند.برخی دیگر حتی پا را فراتر می گذارند و نفت را سبب نکبت می دانند تا نعمت.
وی عنوان کرد: اما واقعیت این است که عقب‌ماندگی کشورهای نفتی را نمی‌توان الزاما به حساب این ثروت ارزشمند دانست و ما باید در چگونگی حکمرانی خود تردید کنیم و این پارادوکس را باید در چگونگی مصرف درآمد حاصل از نفت دانست، کجای دنیا رابطه معکوسی بین ثروت ملی و توسعه است که ما چنین گرفتار و درمانده این مسئله شده‌ایم.
بهزادی خاطرنشان کرد: به پشتوانه همین ثروت ملی این‌طوری برنامه ریزی کردیم که ایران باید در سند چشم انداز ۲۰ ساله و تا سال ۱۴۰۴ در جایگاه اول اقتصادی و درآمد سرانه خاورمیانه قرار داشته باشد.
به گفته این کارشناس حوزه انرژی، اما امروز براساس گزارش منتشر شده از سوی معاونت بررسی‌های اقتصادی اتاق بازرگانی تهران، تغییرات شاخص بهای مصرف کننده در مارس ۲۰۲۲ نرخ تورم ایران نسبت به ماه مشابه سال قبل نشان می‌دهد، نرخ تورم ایران در این مدت ۱۷ برابر تورم عربستان و نزدیک به ۷ برابر تورم عراق دو کشور دیگر نفتی خاورمیانه است، عراق و عربستان با ثروت ملی خود چگونه برنامه ریزی کردند که امروز این همه فاصله تورم میان کشور ما با آنهاست؟
وی با بیان اینکه امروز کارکرد سیاسی نفت نیز در کشور ما با هیچ محاسبه و منطقی سازگار نیست گفت: در اقتصادهای غیررانتی و غیرنفتی، درآمد دولت عمدتاً از محل جمع‌آوری مالیات است؛ برعکس اقتصادهای رانتی و نفتی که دولت‌ها خود را به ملت‌ها وابسته نمی‌بینند و بخش بزرگی از درآمدهایشان متکی به درآمد نفت است.
سجادی خاطرنشان کرد: طنز تلخ این ماجرا این‌است که؛ کشور نفت‌خیز باشی اما درآمد نفتی نداشته باشی و بخواهی با مالیات‌های سنگین از ملت فقر زده کشور را اداره کنی و به لحاظ سیاسی نیز همچنان سلطه بر جامعه داشته باشید و خواست‌های خود را بر جامعه تحمیل کنید و این وضعیت امروز جامعه ایران است که معلوم نیست در چارچوب کدام مدل می توان آن را تحلیل کرد.
وی با اشاره به اینکه این وضعیت وچارچوب در همه بخش‌ها همین قصه را دارد مطرح کرد: این کشور سال‌های طولانی است که به خاطر اقتصاد رانتی و نفتی که دارد اساسا خود را بی نیاز از مردم می‌دید و اجازه نمی‌داد جامعه مدنی تقویت شود و زمینه ساز توسعه و پیشرفت گردد؛ طنز تلخ ماجرا اینجاست؛ حالا هم که سیستم به شدت به مالیات و جیب ملت وابسته شده است همچنان بستری برای شکل‌گیری جامعه مدنی نیست.
وی در ادامه افزود:چرا دولتی که مجبور شده است به خاطر حکمرانی اشتباه، از جامعه تهیدست و صنایع ورشکسته خود مالیات سرسام‌آور بگیرد؛ همچنان مانع شکل گیری جامعه مدنی است و به توانمندی‌ها در جامعه کم توجه است و کاری نمی کند رضایت‌مندی مردم بالا رود؟ مگر از ملت ناراضی و فقر زده چقدر می توان مالیات گرفت؟
بهزادی تصریح کرد: نفت برای ما «بار گران» شد و به جای اینکه درآمد نفتی به آسانی در دسترس باشد و سبب توسعه و آبادانی این سرزمین باشد، ما را در ردیف ناکارآمدترین کشورهای جهان قرار داده است.
وی در پایان با اشاره به اینکه اگر کارآمد بودیم این وضعیت تهدید آمیز فروش نفت را با سیاست گذاری و حکمرانی مطلوب تبدیل به فرصت می کردیم اظهار داشت: قبل از اینکه برنامه گرفتن مالیات گسترده از ملت داشته باشیم، شکل گیری دولت رانتیر را به معنای واقعی حذف می کردیم و از مدیرانی توسعه‌گرا در لایه‌های مختلف استفاده می‌شد و به جای رانت‌جویی، از بازیگران واقعی بخش خصوصی حمایت و درهای اقتصادی این کشور را بر روی جهان باز می‌کردیم.
