عاقبت اقتصاد به سستی متروپل آبادان

مهدی نظیفی- تحلیل‌گر اقتصادی - فنلاند برای الحاق «بی‌درنگ» به ناتو اعلام آمادگی کرد ولی در تصمیم تاریخی خود برای پایان دادن به بی‌طرفی سیاسی تنها نیست و سوئد را همراه خود دارد، تصمیمی که می‌تواند به ۲۰۰ سال بی‌طرفی این کشور پایان دهد. رویدادی که واکنش تند روسها را درپی داشت. این چرخش تاریخی در سیاست‌های خارجی دو کشور معادلات کنونی جغرافیای سیاسی اروپا را تغییر داده، عدم توازن قوایی که پیشتر به واسطه احساس خطر روسیه از قدرت گرفتن و توسعه ناتو ایجاد شده بود را باز هم بیشتر کرد، حتی دوباره تهدیدات هسته ای جدیدی مطرح شد. از سوی دیگر تاثیر جنگ در بازار جهانی نفت باعث افزایش سودآوری آرامکو، شرکت دولتی نفت عربستان سعودی شد که با انتشار سود سه ماهه اول سال جاری میلادی اعلام ۳۹.۵ میلیارد دلار سود که با حدود ۸۲ درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال قبل بود به رکوردی جدید رسیده است. طبق شنیده ها، اخیرا روسیه برای رفع تنگناهای مالی خود با فروش نفت و گاز ارزان‌تر به هند و چین و حذف ایران از مسیر ترانزیت کالاهای شرقی در واقع موارد جدیدی از تحریم‌ها را بر اقتصاد ایران تحمیل کرد که مکمل تحریم‌های غربی و موجب تشدید انزوای ایران شد. اینکار با ارایه تخفیف ۳۰ دلاری روس‌ها در برابر تخفیف ۲۰ دلاری ایران انجام شده با توجه به اینکه روس‌ها مخازن ترکیه را هم چند ساله اجاره کرده‌اند مجموعه تحولات در آینده نزدیک باعث از دست رفتن تمام بازارهای ایران بویژه در چین و هند خواهد شد. همچنین شنیده شد که روغن پایه را که ایران با قیمت 1130 دلار تحویل جبل‌علی میفروخت اکنون روس‌ها آن را با قیمت 800 دلار می‌فروشند. سرعت جایگزین شدن نفت روسیه با نفت ایران در بازارهای جهانی مخصوصا چین به حدی رسیده که ظاهرا دست مذاکره کنندگان هسته ای ایران را هم خالی نموده و تولید در شرکت نفت فلات قاره ایران کاهش یافته است. تشدید تنشهای بین روسیه و کشورهای غربی که از سال ۲۰۱۴ در اوکراین آغاز شد اکنون با انواع تنشها بویژه اخراج بی‌سابقه ۵۰۰ مقام روسی از پایتخت‌های غربی به اوج خود رسیده است. اکنون روسیه در جنگ اوکراین، آخرین متحدان خود را هم از دست داده، آخرین امید خود را در بهبود رابطه با ایران با هدف پیشبرد سیاستهای خود می‌بیند که لزوما با منافع ملی ایرانیان یکسو نیست. سفر بشاراسد به تهران را در این رابطه می‌توان تحلیل نمود. این در حالی است که در طول سالیان دراز رابطه ایران با روسیه، روسها برغم وعده‌های بسیار، اجازه بهره‌برداری اقتصادی ایران از این رابطه برای افزایش سهم خود از بازارهای روسیه را نداده اند.

طبق اطلاعات وزارت رفاه، یارانه برای رفع فقر نسبی جامعه، ۹ دهک را شامل می‌شود که نصف آنها هم در فقر مطلق هستند. اکنون بخشهایی از این ۹ دهک مشمول پرداخت یارانه نشدند آنهایی هم که مشمول شدند اثر یارانه بلافاصله با افزایش چند برابری قیمت کالاهای اساسی از بین رفت درنتیجه یک شوک تورمی به مردم وارد شد که از شوکهای تورمی قبلی بسیار شدیدتر بود. لذا می‌توان نتیجه گرفت که این طرح از ابتدا ناموفق ظاهر شده است. یکی از دلایل این عدم موفقیت مرهون مدیران مشورت دهنده و مجریان طرح و کسانیست که باادعای تخصص، پستهای مدیریتی رااشغال کرده‌اند ولی به محض تغییر شرایط در راس دولت، تحلیل‌های اقتصادی آنها مطابق با سیاست روز به‌طورغیرکارشناسانه تغییر جهت می‌دهد. اینها همانهایی هستند که درحالی که رکورددار شکست سیاست‌های توهم آلود اقتصادی-اجتماعی و تورم در دنیا هستند، افزایش چند برابری قیمت کالاهای اساسی در بازار را نتیجه تقاضای کاذب برای آن کالاها می‌دانستند ولی بلافاصله پس از فروکش کردن تقاضای کالاها اکنون تغییر موضع داده و کاهش قیمتها در بازار را دلیل موفقیت طرح اقتصادی دولت می‌دانند. اینها تحت فشارهای وارده از طرف گروههای مافیائی قدرت و ثروت، شتابزده افزایش چند برابری قیمت کالاهای اساسی را به نام اصلاح اقتصادی و دفاع از محرومان شکل دادند، آنهم هنگامی که تنشها بین ایران و کشورهای غربی تشدید شده است. می‌دانیم که برای هر اصلاح اقتصادی نیاز به سیاستهای آرام‌بخش، تمرکزگرای اقتصادی و کنترل بازار هست. اکنون دولت بر بازار کنترل موثری ندارد و جهش قیمتها، همزمان با آزادشدن واردات خودرو، افزایش قیمت ارز...تورم فزآینده ای را باعث شده که بصورت زنجیره ای برهم تاثیر گذاشته، بالا می‌رود. اصلاحات اقتصادی تحت عنوان حذف ارز ترجیحی ۴۲۰۰تومانی نیز موجب افزایش تورم ‌شده، همه این عوامل روی هم اثرات فزاینده چرخشی دارند و مدام باعث می‌شوند که تورم افسارگسیخته امنیت غذایی را مختل و وضعیت کشور را به کمترین درجه پایداری اقتصادی، سستی بنیادی و بحران عمیق‌تر اقتصادی سوق دهد، باعث التهاب در بازار ارز شده و منابع ارزی را از بازار خارج ‌کند و به‌رغم عرضه زیاد ارز، دلار را در بالای ۳۰هزارتومان در بازار تثبیت کند. کسانی می‌گویند«چاره‌ای نمانده دولت ناچار هست چنین طرحی رو اجرا کند» که این حرف نادرستی است. برای رفع مشکلات اقتصادی، به جای آن می‌تواند: ماجراجویی‌های تنش‌زا در منطقه تعطیل شود‌. fatf تصویب شود‌. تنش‌زدایی با غرب انجام شود‌. بعلاوه راهکارهای اقتصادی تجربه شده بسیاری وجود دارند که در دنیا اجرای موفق داشته ولی دولتی ها بدون تکیه بر دانش اقتصاد و تجارب دنیا، فشار بر مردم را به همه آنها ترجیح می‌دهند. آنها اضافه می‎کنند«مردم ایران تظاهر به فقر می‌کنند». آنها در این کار به ملکه فرانسه تاسی می‌کنند که گفته بود«اگر مردم نان ندارند بخورند به جایش شیرینی بخورند». اینها به همان میزان از واقعیت زندگی مردم نجیب ایران که سالهاست فشار تورم و بیکاری روزافزون را تحمل کرده اند، دور افتاده اند که وقتی درنهایت صدای حقوق بگیران ثابت، کارگر، کارمند، بازنشسته و فرزندان بیکارشان در اعتراض به وضعیت سخت معیشتی و دشواری زندگی حداقلی معمولی را می‌بینند آنقدر از داشتن حقوقها و ثروت نجومی بادآورده مست بی‌خبری شده اند که درک موضوع برایشان بسیار سخت شده است.

از غزل مولانا یادی کنیم:

یک عالم و عاقل به جهان، نیست که او را / دیوانه آن، زلف چو زنجیر نکردی

در بردن جان‌ها و، در آزردن جان‌ها / الحق صنما، هیچ تو تقصیر نکردی