طبقه متوسط یارانه بگیر!
سجاد بهزادی- روزنامه‌نگار- در مطالعات انجام‌شده براساس داده‌های پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان که روزنامه همشهری منتشر کرده است، ۹۳درصد خانوارهای ایرانی یارانه‌بگیر هستند که از این میزان، ۵۷ درصد جزو طبقه متوسط محسوب می‌شوند.
پرسش اساسی اینست که چرا طبقه متوسط، یارانه‌بگیر شده است و آیا اساسا می‌توان طبقه‌ای که یارانه بگیر است را همچنان در زمره طبقه متوسط قلمداد کرد؟
وضعیت جامعه طی سالهای گذشته به گونه‌ای پیش رفته است که مدت‌هاست جامعه شناسان و اقتصاددانان خطر انهدام طبقه متوسط در ایران را هشدار می‌دهند. این صاحبنظران اعتقاد دارند که «اکنون جامعه ایران می‌رود که تقسیم شود، بین دوطبقه؛ فرادستان و فرودستان. دو جبهه مشخص و مطلقأ متخاصم. اوّلی را غرور کور کرده است دوّمی را کینه و عقده».
از طرفی روزنامه جمهوری اسلامی نیز به تازگی نوشته است «فاصله طبقاتی در کشور غوغا می‌کند؛ یک طبقه شبیه اوناسیس و راکفلر و یک طبقه دیگر در شرایط شِعب ابیطالب زندگی می‌کنند. این فاصله طبقاتی و این بی‌عدالتی به هیچ‌وجه خواست امام خمینی نبود. به گردن این و آن انداختن این وضعیت غیرقابل قبول نیز نه درست است و نه مشکلی را از زندگی سخت مردم حل می‌کند.همه باید به عملکرد نادرست خود اعتراف کنند و صریحا به مردم بگویند با مشغول شدن به جنگ قدرت ،فرصت ها را سوزاندند و نتوانستند کشور را به سوی هدفی که امام خمینی(ره) ترسیم کرده بود به پیش ببرند.»
با اعتناء به این شکاف اجتماعی به‌نظر می‌رسد که دیگر نمی‌توان طبقه‌ای را به پهنای ۵۷ درصد، بین طبقه بالا و پایین جامعه مشاهده کرد و بیشتر آن ۵۷ درصد آماری که در داده‌های پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان آمده است، در حقیقت همان طبقه متوسطی بوده‌اند که اکنون فرودست شده‌اند و عنوان «طبقه متوسط یارانه بگیر» که در این گزارش آمده است به‌نظر می‌آید مفهوم درستی نباشد؛ زیرا که طبقه متوسط به یارانه ۴۵ هزار تومانی دولت نیاز ندارد. شما می‌بایست یا طبقه متوسط باشید و یا یارانه بگیر.
طی سالهای اخیر، واکاوی محور بسیاری از مباحث پیرامون طبقه متوسط، بر ریزش و تضعیف این طبقه در جامعه متمرکز شده است؛ به گونه‌ای که گفته می‌شود این طبقه هم به لحاظ اقتصادی و هم سیاسی دیگر وزن بسیار کمی در جامعه دارند و نمی‌توان برای آن رقم ۵۷ درصدی به‌کار برد.
اگر بخواهیم خیلی خلاصه به موضوع ورود کنیم، طبقه متوسط جامعه ایران در دو جبهه زمین‌گیر شده است.
یکم: اقتصادی
طبق آمارهای رسمی نظام، تورم حداقل ۵۰ درصد است. این را بیفزایید به «مالیات» که با شروع دولت جدید چندین برابر شده است و اثر تورمی آن نیز به زودی بر تورم فعلی افزوده خواهد شد.در نقشه جدید فقر و ثروت در ایران نیز به خوبی می‌توان زندگی نجیبانه طبقه متوسط را با فقر به چشم دید. بررسی آمار تازه معاونت رفاه اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نشان می‌دهد جمعیت کل خانوارهای یارانه‌بگیر بیش از ۷۷ میلیون نفر است که از این میزان، بیش از ۲۷ میلیون نفر در فقر مطلق به‌سرمی‌برند. در این وضعیت است که طبقه متوسط تقریبا به صورت کامل زمین‌گیر شده است و درگیر معیشت و نیازهای ابتدایی خود است.
دوم:سیاسی واجتماعی
طبقه متوسط جامعه ایران به دلیل شکل نگرفتن تشکل‌های سیاسی و کند بودن روند مشارکت‌های سیاسی و نداشتن آزادی‌های لازم؛ هرگز نتوانست مفاهیمی چون مدنیت، دموکراسی، توسعه و جامعه مدرن را نهادینه کند و در وضعیت تنگ کنونی به آن چنگ بزند. هسته اصلی قدرت هم به‌نظر می‌آید آنچنان دغدغه طبقه متوسط ندارد و به این طبقه به‌عنوان موتور محرکه توسعه و تولید باور زیادی ندارد. در این وضعیت است که طبقه متوسط احساس بی‌پناهی می‌کند و فشارهای اقتصادی نیز از سویی دیگر سبب شده است که گفتمان سیاسی والگوی زیستی این طبقه غیرموثر باشد و در دامنه‌ای بزرگ، زمین گیر باشد.
نتیجه این که برخلاف گزارش داده‌های پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان، دیگر نمی‌توان در آمارها به سادگی از پهنای طبقه متوسط سخن به میان آورد.ابتدا باید با نگاهی واقع بینانه هویت اجتماعی، سیاسی این طبقه را جستجو کرد و سپس آمار ۵۷ درصدی را به آن اطلاق داد.به قول دکتر رنانی؛ درست است که «مفهوم طبقه متوسط یک مفهوم کیفی است، اما هنگام شناسایی باید این مفهوم را کمی کنیم.»
گفته می‌شود «در کشورهای درحال توسعه درآمد روزانه طبقه متوسط، بین ۱۰ تا ۵۰ دلار است و در کشورهای توسعه یافته، افراد با درآمدهای حدود ۸۰ تا ۱۰۰ دلار جزو طبقه متوسط قرار می‌گیرند. از نظر کلی هم وقتی جامعه‌ای درآمد سرانه‌اش به بالای هشت هزار دلار برسد می‌گویند به این معنی است که طبقه متوسط دراین جامعه آن اندازه قوی شده است که بتواند این جامعه را به سمت توسعه به حرکت وادارد.
این وضعیت را وقتی در مقایسه‌ای تطبیقی کنار درآمدهای طبقه متوسط جامعه ایران قرار می‌دهیم گویی فاصله آن از زمین است تا آسمان. سالهاست درآمد طبقه متوسط جامعه ایران نزدیک درآمد فقرا است، اگر چه تلاش می کند با سیلی صورت خود را سرخ نگه دارد تا در مواردی سبک زندگی او مانند فقرا نباشد.
