جنگ اوکراین و ابهامات عرضه گاز روسیه به اروپا
یوسف موسایی- کارشناس انرژی- علیرغم افزایش تحریم‌های غرب علیه روسیه در پاسخ به تهاجم این کشور به اوکراین، یک چیز تاکنون تحت تأثیر قرار نگرفته است و آن جریان گاز روسیه به اروپا و بودجه پرداخت برای آن است.
اروپا همچنان به شدت به گاز روسیه وابسته است، گازی که حدود 40 درصد از نیاز خود را تامین می‌کند و اکنون نگران است که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه بتواند از آن برای مقابله با تحریم‌ها استفاده کند. اما روسیه، که گاز را از طریق خطوط لوله‌ای که از اوکراین و دیگر کشورهای اروپای شرقی عبور می‌کند، پمپاژ می کند، شاید اکنون بیش از هر زمان دیگری به درآمد نیاز دارد.
آیا به دلیل جنگ قطعی در تامین گاز رخ داده است؟ تا کنون نه. به گفته خریدارانی مانند Uniper و RWE در آلمان و تاجران در بالتیک، روسیه برای انجام قراردادهای بلندمدت به اروپا گاز می‌رساند.
اما از سال گذشته، روسیه می‌گوید هیچ خریدار حجم بیشتری گاز درخواست نکرده است این امر باعث افزایش قیمت‌ها شده است زیرا در گذشته روسیه معمولاً گاز اضافی را تحویل می‌داد. قیمت‌ها همچنین افزایش یافت زیرا سایر تولیدکنندگان بزرگ در میان بازارهای جهانی بسیار تلاش می‌کنند و افزایش تقاضا به دلیل بهبود اقتصادی پس از همه‌گیری، بسیار چشم گیر است .
آیا گاز روسیه که از طریق اوکراین به اروپا می رود تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است؟
براساس داده‌های شرکت حمل و نقل گاز اسلواکی Eustream، تعداد گاز روسیه تحویل داده شده در مرز اسلواکی، پس از یک مسیر تقریباً 800 مایلی از طریق اوکراین، در واقع از زمان آغاز جنگ افزایش یافته است. تحلیلگران می گویند که قیمت گاز در بازار به شدت افزایش یافته است و همچنین گاز روسیه که عمدتاً از طریق قراردادهای بلندمدت فروخته می شود، برای خریداران اروپایی جذاب‌تر شده است.
اوکراین برخی از فعالیت‌های تجارت فرامرزی گاز را ممنوع کرده است، اما گفته است که جریان گاز روسیه به اروپا را محدود نخواهد کرد. این درحالی است که در داخل اوکراین برخی از خطوط لوله توزیع ثانویه برای مصرف داخلی به دلیل گلوله باران و حملات هوایی آسیب دیده‌اند.
اکنون که آلمان برخی تحریم‌های انرژی را اعمال کرده است برای پروژه خط لوله گاز روسیه Nord Stream 2 چه اتفاقی خواهد افتاد؟
احتمالاً ایستگاه بعدی برای تحریم‌ها نورد استریم 2 هست که ممکن است تصمیم ماه گذشته صدراعظم آلمان برای توقف صدور گواهینامه خط لوله نورد استریم 2 را به چالش بکشند. این پروژه ظرفیت تحویل خط لوله گاز زیردریایی عظیم نورد استریم 1 از روسیه به آلمان را دو برابر خواهد کرد. پروژه 11 میلیارد دلاری نورد استریم 2 مجرای خارج از ساحل در امتداد همان مسیر بین روسیه و آلمان است. این پروژه به تمام رسیده است، اما اگر توسط آلمان تایید نشود، این امکان وجود دارد که بلااستفاده بماند و به آرامی در دریای بالتیک زنگ بزند و به ضرر مالک آن، غول انرژی روسیه گازپروم و همچنین پنج شرکت انرژی غربی که برعهده داشتند، تبدیل شود. هزینه‌های آن بسیار سرسام آور خواهد بود .
احیای این پروژه مستلزم بازسازی اعتماد بین حامیان اصلی آن دولت روسیه و آلمان است که براساس گفته مقامات آلمانی تا زمانی که وضعیت جنگ اوکراین مشخص نشود شرایط به همین شکل باقی می‌ماند. وزارت اقتصاد آلمان در حال کار بر روی ارزیابی جدیدی از خط لوله است که ممکن است به این نتیجه برسد که این خط لوله به جای اینکه به امنیت عرضه انرژی آلمان کمک کند آن را به خطر می‌اندازد.
در مورد NORD STREAM 1 چطور؟ چرا آن پروژه خط لوله توسط تحریم‌ها هدف قرار نگرفته نشده است؟
نورد استریم 1 که بیش از یک دهه است گاز روسیه را تحویل اروپا می‌دهد، در حال حاضر این خط لوله راه نجات گاز آلمان است. سهم بزرگ گاز روسیه از طریق این خط لوله وارد آن کشور می‌شود، بنابراین توقف آن ضربه‌ای جدی به اقتصاد آلمان خواهد بود. نورد استریم 2 پروژه متفاوتی بود زیرا هنوز درحال بهره‌برداری نبود است و تاکنون آلمان نیازی به این گاز اضافی نداشته است. گازپروم استدلال کرده است که می خواهد نورد استریم 2 را بسازد تا تمام گاز آلمان را مستقیماً از زیر دریای بالتیک تامین کند نه اینکه با خطوط لوله ترانزیتی از طریق لهستان و اوکراین سروکار داشته باشد. این کشور بارها اوکراین را به سرقت گاز متهم کرده است که کیف آن را رد کرده است.
کشورهای غربی تحریم‌هایی را علیه روسیه اعمال کرده‌اند. چرا روسیه با قطع حمل و نقل گاز به غرب تلافی نکرده است؟
کرملین گفته است که به تحریم‌های غرب پاسخ خواهد داد اما نگفته است که چگونه. اما این کشور هیچ منفعتی از قطع حمل و نقل گاز ندارد، زیرا این امر روسیه را از درآمد بسیار زیادی محروم می‌کند و اقدامات کشورهای غربی برای حذف گاز روسیه را تسریع می‌کند. برای چندین دهه، کرملین به دنبال این بوده که خود را به عنوان یک تامین کننده قابل اعتماد گاز معرفی کند. اواخر سال گذشته، زمانی که بلاروس تهدید کرد در پاسخ به تحریم‌های غرب علیه مینسک، خطوط لوله را که از قلمرو خود عبور می‌کند، قطع می‌کند، مسکو عجله کرد تا به مشتریان اروپایی خود اطمینان دهد که به تمام تعهدات تحویل فعلی و آینده عمل خواهد کرد.
آیا آلمان در نظر دارد عمر برخی از نیروگاه‌های هسته‌ای خود را افزایش دهد؟
سه رآکتور هسته‌ای باقی مانده آلمان که 12درصد از تولید ناخالص الکتریسیته آن را در سال 2021 تامین می‌کردند، قرار است در سال جاری تعطیل شوند. پس از فاجعه فوکوشیما ژاپن در سال 2011، این کشور تصمیم گرفته بود انرژی هسته‌ای را کنار بگذارد.
اما وزیر اقتصاد آلمان اخیراً اجازه بهره‌برداری مجدد از رآکتورهای باقیمانده را برای مدت طولانی‌تری به صادر کرده است. تا تاثیرات جنگ اوکراین را به اقتصاد این کشورکاهش دهد البته موانع فنی، حقوقی و سیاسی بسیار زیاد خواهد بود و انرژی هسته‌ای نمی‌تواند به طور کامل جایگزین گاز روسیه شود. تمدید فعالیت نیروگاه‌های هسته‌ای به پارلمان آلمان نیاز دارد تا قوانین موجود را تغییر دهد که با مخالفت حزب سبزها مواجه خواهد شد.
در همین حال، آلمان در حال بررسی راه‌هایی برای کاهش وابستگی خود به گاز روسیه است، از جمله با تسریع در ساخت پایانه‌های دریافت گاز طبیعی مایع LNG، و به تعویق انداختن از رده خارج شدن نیروگاه‌های زغال‌سنگ که برای تعطیلی برنامه‌ریزی شده بودند. همچنین در ماه های اخیر استفاده از زغال سنگ را افزایش داده است.
با وجود این اتفاقات میتوان نتیجه‌گیری کرد که تا رسیدن به ثبات در بازار انرژی راه زیادی در پیش است .
