زنگ خطر تشنگی زمین با کاهش بارش‌های بهاری
فریده خدادادی- در کشورما که در کمربند خشک کره زمین قرار دارد و چندسالی است که با مشکل کم آبی دست وپنجه نرم میکند، ازهم اکنون دراولین ماه ازفصل بهار با وجود کاهش بارندگیها زمزمه خشکسالی و تشنگی زمین به گوش میرسد.
به گزارش جهان اقتصاد، امروزه کمبود آب شرب و چگونگی تامین آن یکی از مسائل مهم و اساسی کشورهای مختلف جهان ازجمله کشورهای کمربندخشک زمین مثل ایران است.
ایران با مشکل کم آبی مواجه است به طوری که با افزایش تدریجی جمعیت تا دو دهه آینده با کمبود شدید آب روبرو خواهد شد. از طرفی هم با این که اهمیت وجود آب در بخشهای مختلف کشاورزی، صنعت و خانگی بر کسی پوشیده نیست، از این رو باید با ارایه راهکارهایی از مشکلات بحران آب کاسته شود. ازجمله این راهکارها میتوان به مواردی از قبیل مدیریت یکپارچه منابع آب،نهادینه سازی فرهنگ مصرف بهینه و پایدارمنابع، تصفیه آب و فاضلاب برای مصارف شهری و صنعتی و... اشاره کرد.
**کاهش ۲۶ درصدی بارش‌ها در سال سخت خشکسالی
از سوی دیگر آمارهای منتشره از سوی منابع رسمی نشان از آن دارد که وضعیت بارشی کشور در سال آبی جاری (ابتدای مهرماه ۱۴۰۰ تا آخر شهریور۱۴۰۱) در مقایسه با دوره بلندمدت با کاهش ۲۶ درصدی همراه است و بر همین اساس وزیر نیرو امسال را سال سخت خشکسالی ارزیابی کرده است.
وضعیت بارشی کشور در سال آبی جاری( ابتدای مهر۱۴۰۰ تا آخر شهریور۱۴۰۱) با آنکه در برخی نقاط بارندگی های نسبتا خوبی داشته‌ایم، همچنان در وضعیت کم بارش قرار دارد.
به تازگی نیز «علی اکبرمحرابیان»، وزیر نیرو در حاشیه کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی هم به این موضع اشاره کرد و گفت: سال ١۴٠١به دلیل اینکه بارش‌های کمی داشته و در برخی استان‌ها دچار خشکسالی هستیم، سال سختی است.
گزارش اخیر موسسه تحقیقات آب وزارت نیرو نیز بیانگر آن است که وضعیت بارشی منتهی به ۱۹ فروردین هم چندان مناسب نخواهد بود.
و تازه ترین گزارش مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی نشان می دهد که بارش های تا پانزدهم فروردین امسال نسبت به دوره بلندمدت ۲۶ درصد کاهش دارد.
بارش های از ابتدای سال آبی جاری (ابتدای مهرماه ۱۴۰۰) تا ۱۵ فروردین ماه درحالی به رقم ۱۳۷.۴ میلمتر رسیده که این میزان در دوره بلندمدت ۱۸۵.۶ میلیمتر بوده است.
وضعیت بارشی از ابتدای فصل بهار هم تا پانزدهمین روز آن ۱.۷ میلیمتر بارندگی به وقوع پیوسته که در مقایسه با ۱۹.۴ میلیمتر دوره بلندمدت، ۹۱.۳ درصد کاهش را نشان می دهد.
بارش هفت روز منتهی به پانزده فروردین هم یک دهم میلیمتر است که در مقایسه با ۸.۳ میلیمتر بارش بلندمدت ۹۹.۳ درصد کاهش یافته است.
برهمین اساس وزیر نیرو از مردم دعوت کرد هم در بخش شرب هم در بخش کشاورزی اقدام های لازم در خصوص صرفه‌جویی را انجام دهند تا بتوان با میزان آب تامین شده، سال‌جاری را سپری کرد.
پیش تر خبرنگار جهان اقتصاد با علی قنادی اسلامی، کارشناس حوزه آب و انرژی در باره اثرات خشکسالی گفتگو کرده بود.
به گفته وی،تغییرات اقلیمی باعث افزایش زمانهای خشکسالی و نیز کاهش تعداد سالهای ترسالی میشود.
این کارشناس حوزه آب و انرژی گفته بود که خشکسالی میتواند در مرحله هواشناسی با کمبود بارش، در مرحله هیدرولوژی با کاهش منابع آب زیر زمینی و سطحی اتفاق بیفتد که در نهایت هر دو میتواند منتهی به خشکسالی کشاورزی و عدم داشتن آب کافی برای کشاورزی شود که به امنیت غذایی آسیب میرسانند. البته خشکسالی پس از گذر از مرحله اقتصادی و اجتماعی حتی میتواند به خشکسالی روانی که پیامد آن همان افسردگی است منتهی شود .
به گفته قنادی اسلامی، گرچه خشکسالی یک پدیده طبیعی است ولی نابودی منابع آب زیرزمینی و ورشکستگی آبی با فعالیتهای انسان محور و با برداشت بی رویه اتفاق می افتد. از طرفی عدم آب کافی باعث کاهش کیفی و کمی محصولات کشاورزی میشود.
وی همچنین اضافه کرده بود که خشکسالیهای انسان محور به دلیل برداشت بی رویه، عملا باعث تاثیرات مخرب آن در شرایط اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی- امنیتی میشود. خشکسالی انسان محور برخلاف خشکسالیهای طبیعی، دردورههای دراز مدت اتفاق میافتد و به راحتی منجر به ورشکستگی آبی در هر کشوری میتواند بشود.
این کارشناس حوزه آب و انرژی اظهار کرده بود که متاسفانه ما در کشور بیشتر شاهد کنترل بحرانهای آبی و یا انتقال بحران به زمانهای آینده یا به منطقه دیگری در هنگام کم آبی مناطق مختلف کشور هستیم در حالی که باید بدنبال حل ریشه ای مشکل باشیم، در برخی از موارد هم با کمکهای مالی به ضرر کنندگان سعی میکنیم نشان دهیم بحران را مدیریت کردهایم.
قنادی اسلامی بیان داشت : ما در کشور نیاز به ساختارهای جدید حکمرانی آبی هستیم. ساختارهای جدید باید دارای مولفه های مستقل در برنامه ریزی و تصمیم گیری بوده و باید در تمامی سیاستگذاریهای کلان اقتصادی کشور دخالت داده شود.
با توجه به توضیحات فوق باید این نکته را یادآور شد که چند سالی است که مساله کمبود آب در سراسر جهان به بحرانی عمومی تبدیل شده است و خشکسالی باعث استفاده بی رويه از آبهای زيرزمينی نيز شده است به طوری که افت سطح آب زير زمينی در بعضی از مناطق کشور به دهها متر رسيده است حتی بارش های بهاری و تاستانه هم نمی تواند این افت آب را جبران سازد. در هر صورت اثرات نامطلوب و مخربي پديده خشکسالی بر منابع آب و خاک، کشاورزی، منابع طبيعی حتی حوزه های آبی مانند حوزه زاينده رود در چند دهه اخير بي سابقه بوده است به طوری که نبود آب موجب نگرانی کشاورزان این منطقه شده است . در این راستا باید مسئولین از هم اکنون تدابیر لازم را اتخاذ کنند تا این منبع حیاتی در استان های جنوبی و مرکزی پیش از گرم تر شدن هوا به اندازه کافی تامین شود و از طرفی نیز باید مردم باید در مصرف آب شرب نیز صرفه جویی کنند چرا که اقدام برای صرفه جویی در مصرف آن نه تنها باعث کاهش هزینه میشود، بلکه برای کشور و نسلهای آینده نیز مفید خواهد بود.
