تبعات اقتصادی کوتاه مدت جنگ روسیه و اوکراین
محمدرضا اکبری جور- پژوهش‌گر اقتصاد بین‌الملل- جنگ روسیه و اوکراین از دهمین روز خود گذر نمود. کم کم آثار اقتصادی این جنگ بر چهره اقتصاد جهان آشکار می‌شود. در این یادداشت برآنیم به این موضوع بپردازیم که این جنگ چه تاثیراتی بر روی اقتصادکشورها دارد؟ و ملت‌ها در کدام بخش ها آثار این جنگ را مشاهده می نمایند. باید گفت این درگیری از طریق سه کانال اصلی بر اقتصاد جهانی تأثیر می گذارد: تحریم های مالی، افزایش قیمت کالاها و اختلالات زنجیره تأمین.
الف) تحریم های مالی آمریکا و شرکا
آمریکا و اتحادیه اروپا تحریم های شدیدی را علیه روسیه اعمال نموده اند. در 9 اسفند 1400،ایالات متحده از بسته تحریمی علیه بانک مرکزی روسیه پرده برداری نمود و اتحادیه اروپا نیز از این روند پیروی کرده است. این تحریم‌ها مانع از دسترسی بانک مرکزی روسیه به حدود نیمی از 643 میلیارد دلاری می‌شود که در ذخایر ارزی خود نگهداری می‌کند و توانایی آن در تبدیل دارایی‌های دلار و یورو به روبل را مسدود می‌کند. این اقدام همچنین از بهره برداری روسیه از صندوق ثروت مستقل اضطراری خود، صندوق ثروت ملی جلوگیری می کند. علاوه بر این، ایالات متحده و اتحادیه اروپا اعلام کرده اند که برخی از بانک های روسیه از SWIFT، سیستم پرداخت جهانی، قطع خواهند شد.
ایالات متحده و اتحادیه اروپا پیشتر رویکرد محتاطانه ای را برای تحریم روسیه اتخاذ کرده بودند. روابط تجاری روسیه و اتحادیه اروپا باعث شد تا سیاستگذاران اروپایی تمایلی به اعمال تدابیر سختگیرانه علیه روسیه نداشته باشند. حال این محدودیت تا حدودی از بین رفته است. با این حال، اقدامات برای محدود کردن صادرات انرژی روسیه هنوز از روی میز باقی مانده است، که منعکس کننده ترس در پایتخت های اروپایی از این است که تحریم هایی با این ماهیت اقتصاد اتحادیه اروپا را وارد رکود خواهد کرد. وزارت خزانه داری ایالات متحده برای کاهش صادرات انرژی روسیه از تحریم ها برنامه ریزی کرده است و بانک های روسی درگیر در تجارت انرژی از SWIFT مستثنی نخواهند شد. بنابراین تأثیر اقتصادی تحریم های اتحادیه اروپا و ایالات متحده در خارج از روسیه اندک خواهد بود، اگرچه شرکت های غربی در ارتباط با اقتصاد روسیه همچنان تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.
ب) افزایش قیمت کالاها
قیمت کالاها برای ماه‌ها بالا خواهد ماند از آنجایی که تاثیر جهانی تحریم ها محدود خواهد بود، به نظر می‌رسد که جدی ترین اثر درگیری روسیه و اوکراین برای اقتصاد جهانی به شکل افزایش قیمت کالاها باشد. قیمت کالاها می تواند به دلیل سه عامل افزایش یابد: نگرانی در مورد عرضه، تخریب زیرساخت های فیزیکی و تحریم ها.
فرض اصلی ما این است که نه اتحادیه اروپا و نه ایالات متحده ممنوعیتی بر صادرات هیدروکربن روسیه اعمال نخواهند کرد. حتی در صورت عدم تحریم، قیمت نفت، گاز، فلزات اساسی و غلات افزایش خواهد یافت. پیش بینی می شود تا زمانی که درگیری در اوکراین ادامه داشته باشد، قیمت نفت بالای 100 دلار در هر بشکه باقی خواهد ماند.
تهدید تحریم‌ها بر صادرات هیدروکربن روسیه و عدم اطمینان در مورد عرضه، کمبود موجود در بازار را تشدید خواهد کرد. برخی از تاجران نفت نیز به دلیل نگرانی در مورد تحریم های ثانویه آمریکا در مورد معاملات مالی با نهادهای روسی از نفت روسیه اجتناب می کنند.قیمت بنزین در سال جاری حداقل 50 درصد افزایش خواهد یافت که بیش از پنج برابر افزایش در سال گذشته است. اروپا ذخایر گاز محدودی دارد و نگرانی هایی در مورد عرضه گاز برای فصل زمستان نیمکره شمالی در سال 2022 و 2023 وجود دارد.روسیه همچنین یکی از تولیدکنندگان عمده چندین فلز پایه (آلومینیوم، تیتانیوم، پالادیوم و نیکل) است که همگی جهش قیمت را به همراه خواهند داشت. به دنبال جهش در همه این بازارها در سال گذشته، تا زمانی که درگیری ادامه داشته باشد، قیمت ها در سطوح اوج باقی خواهند ماند. این موضوع تأثیر قابل توجهی بر بخش های صنعتی (مانند صنعت خودرو) در سراسر جهان خواهد داشت.
قیمت کالاهای کشاورزی (گندم، ذرت، جو و کلزا) افزایش خواهد یافت. در مجموع، اوکراین و روسیه بیش از یک چهارم تجارت جهانی گندم را تشکیل می‌دهند و 12 درصد کالری مصرف شده در سطح جهان را تولید می‌کنند. اختلال در مسیرهای تجاری در دریای سیاه فشار، قیمت غلات را افزایش می‌دهد و زنجیره تامین مختل خواهدشد تحریم‌های مالی بر زنجیره‌های تامین و تجارت تاثیر خواهد گذاشت، زیرا شرکت‌ها برای یافتن کانال‌های مالی برای انجام تجارت با روسیه تلاش خواهند کرد. علاوه بر این، تخریب احتمالی برخی از زیرساخت های حمل و نقل (به ویژه بنادر در اوکراین) مسائل موجود در زنجیره تامین را تشدید خواهد کرد.
ج) اختلال در زنجیره تامین
این مسئله از سه منبع 1.مشکلاتی که بر مسیرهای زمینی تأثیر می‌گذارد،2. محدودیت در خطوط هوایی؛ و3. لغو مسیرهای حمل و نقل دریایی از اوکراین حادث می گردد. مسیرهای تجاری زمینی بین آسیا و اروپا با دشوارتر شدن ترانزیت از طریق روسیه مختل خواهد شد. این امر به‌ویژه بر برخی شرکت‌های چینی تأثیر می‌گذارد که ترافیک خود را در مسیرهای زمینی از طریق روسیه (در مسیر اروپا) به عنوان جایگزینی برای حمل و نقل دریایی و هوایی در طول همه‌گیری ویروس کرونا افزایش داده بودند. به دنبال تصمیم کشورهای اتحادیه اروپا برای بستن حریم هوایی خود به روی هواپیماها و محموله های روسیه (و اقدام متقابل روسیه برای بستن حریم هوایی خود به روی هواپیماهای اروپایی) روابط هوایی بین روسیه و اروپا (و به نوبه خود آسیا و اروپا) به شدت با مشکل مواجه خواهد شد.
حدود 35 درصد از محموله های جهانی قبل از همه گیری از طریق هوا حمل می‌شد که حدود نیمی از آن با هواپیماهای مسافربری حمل می‌شد. به دنبال تصمیم اوکراین برای تعطیلی کشتیرانی تجاری و اقدام ترکیه برای محدود کردن ترانزیت از طریق تنگه بسفر، مسیرهای حمل و نقل دریایی از طریق دریای سیاه برای چند هفته لغو خواهد شد.
این وضعیت تأثیر قابل توجهی بر محموله های غلات ترانزیت از طریق بنادر اوکراین، روسیه و احتمالاً بلغارستان و رومانی خواهد داشت. تورم جهانی امسال به بالای 6 درصد خواهد رسید قیمت های بالاتر کالاها به تورم جهانی در سال جاری و احتمالاً در سال 2023 دامن می زند. پیش از این تورم جهانی را نزدیک به 6 درصد در سال جاری پیش بینی شده بود در حالیکه به نظر می رسد اکنون می توان انتظار رقمی فراتر را داشت. در مجموع پیش بینی رشد اروپا در سال 2022 را به حدود 2 درصد از پیش بینی قبلی 3.9 درصدی کاهش خواهد داد. پیش‌بینی می‌شود که رشد در منطقه یورو در سال جاری به 3.7 درصد برسد که در مقایسه با پیش‌بینی قبلی4 درصدی است. تجدیدنظرهای نزولی در چشم انداز رشد اروپا همچنین موجب تجدیدنظر در پیش بینی رشد جهانی با 0.5 درصد به حدود 3.4 درصد از 3.9 درصد قبلی می شود.
طبیعی است که آثار بلندمدت جنگ روسیه و اوکراین، متاثر از تصمیمات این دو کشور همچنین تصمیمات سایر کشورها، می تواند دارای تغییراتی باشد که تا زمان تثبت شرایط، قابلیت برآورد دقیق ندارد.
