تکرار سردرگمی دولتی در بودجه ۱۴۰۱
مهدی نظیفی- تحلیل‌گر اقتصادی
در قرن حاضر به‌ویژه در دوران پساکرونا، بعضی اقتصاددانان دوران پول ارزان یعنی نرخ بهره‌های پائینتر از ۲.۵ درصد را در اقتصادهای توسعه یافته، تمام شده می‌دانند و اعتقاد دارند حتی در شرایط رکود اقتصادی ناشی از کرونا سیاست نرخ بهره پایین کارایی موثر برای بازگرداندن رونق اقتصادی ندارد، ولی تاکید دارند دولتها با افزایش نگران‌کننده نرخ بهره در آمریکا باید بااحتیاط برخورد کنند چون تاثیری که این سیاستها به‌دلیل وسعت و اهمیت اقتصاد آمریکا، بر نیروهای محرک اقتصاد جهانی دارد، موجبات افزایش احتمال بی ثباتی، رکود طولانی مدت و فراگیر برای بازارهای عمده جهان، را فراهم کرده از سوی دیگر در بحبوحه بدتر شدن وضعیت عرضه کالائی در جهان، تولید کالائی کشورها بویژه تولید محصولات غذائی کاهش یافته و قیمتها با شدیدترین افزایش نرخ که ازابتدای قرن حاضر بی سابقه بوده، روبرو هستند، ترمیم تقاضا از رشد عرضه پیشی گرفته و بازارها در برابر هر گونه شوکی در بخش عرضه آسیب‌پذیر هستند.
همزمان با آتش جنگ در دریای سیاه، اعمال تحریمهای غربی بر روسها، قیمت نفت بالای 10۰ دلار، احتمال التهاب در بازارهای جهانی و صعود قیمتها به ۱۲۵ دلار را بیشتر نموده است. از سوی دیگر گزارش اوپک نشان می‌دهد تولید نفت ایران در سال 2021 در مقایسه با سال پیش رشد 21 درصد داشته است ولی اینکه ایران به چه میزان از این افزایش تولید منفعت برده را آینده روشن میکند چون عملکرد بودجه ۱۴۰۰ نشان می‌دهد منابعی که برای سرمایه‌گذاری حفظ تولید فعلی و افزایش تولید مورد نیاز شرکت نفت ضروری بوده حذف شده و آنها را برای تامین کسر بودجه دولت اختصاص داده‌اند. در این صورت حتی با توافق جدید با غرب، شرکت نفت برای افزایش تولید نفت در کوتاه مدت مشکل خواهد داشت بویژه آنکه در حال حاضر حدود ۱۵ درصد هزینه‌های اضافه برای شکستن تحریم به‌اضافه حدود4 درصد تخفیف در فروش نفت و اجبار به رابطه اقتصادی با کشورهای محدود جهان که منجر به تن دادن به شرایط نامناسب تجاری با آنها شده همچنین اجبار به تهاتر کالا، ایران را به انبار کالاهای بنجل چینی، روسی، هندی، پاکستانی، سریلانکایی و اخیرا برزیلی... تبدیل کرده است. همین بلا سر صادرات کالا هم آمده و کالای ایرانی با حمل به بنادر عمان و.... به نام کالای عمانی و... به سایر کشورها صادر می‌شود. البته در این میان تنها چیزی که در نظر گرفته نمی‌شود منافع تولید کنندگان ایرانی است. همچنین در ادامه سیاستهای متناقض دولت، قیمت‌گذاری دستوری، اعمال مالیات بر صادرات، کاهش قیمت دلار و تصویب نرخ بالای خوراک پتروشیمی در ۱۴۰۱، بخشهایی از صنایع داخلی را زیانده میکند تا از عرصه تولید خارج نماید. با ادامه اینگونه سیاستهای اشتباه اقتصادی، جز زیانهای همه جانبه برای کشور، چیز دیگری عاید نخواهد شد.
در همین حال دیدار رئیسی از قطر عمدتا با هدف سوآپ گاز به قطر انجام شد. اگر روابط ایران با کشورهای دیگر اینقدر متشنج نبود به قطر برای صادرات گاز و بخشیدن بخشی از درآمد گاز به قطر هم نیازی نبود. در یک اقدام اساسی باید روابط با همه کشورها بویژه کشورهای غربی عادی گردد تا برای روابط اقتصادی، نیازی به دیگران نباشد تا قطر با کارت ایران در رقابت با عربستان بازی کند. اگر دولت بتواند از قیمت نفت بالای 100دلار برای گسترش روابط اقتصادی با کشورهای توسعه یافته غربی با هدف سرمایه‌گذاری وسیع در بازسازی صنایع فرسوده کشور استفاده کند ضمن ایجاد امکان شکوفا شدن بهینه برای همه ظرفیتهای اقتصادی، شاید بتوان به رشد اقتصادی ایران در چند سال آینده امیدوار بود. پیگیری عقلانیت اقتصادی در روابط با سایر کشورها باید با عقلانیت اجتماعی در داخل همراه شود تا دولت بتواند ضمن رفع معضلات اجتماعی، اقتصاد را به‌طور بهینه و حداکثری شکوفا نماید. بعضی تقسیم‌بندی مردم به خودی و غیرخودی توسط برخی مسئولین عالی کشور، تاکنون با ایجاد تفرقه، بی‌اعتمادی، ناامنی روانی، خروج سرمایه انسانی، موجب خسارتهای کلان مادی و معنوی فراوانی شده که باید هر چه زودتر رفع شود. ایران امروز گرچه در برخی صنایع خاص مانند صنایع نظامی، ماهواره‌ای پیشرفتهائی داشته ولی در شاخص‌های بین‌المللی همچون رشد و توسعه اقتصاد، زیرساخت‌ها، حمل و نقل، تجارت آزاد، کیفیت حکمرانی، مبارزه با فساد، شفافیت، آزادی کسب و کار و امنیت اقتصادی، بیکاری، تورم و... از دنیا بسیار عقب‌تر است. در حالی که کشورها به‌ویژه همسایگان ایران از عدم حضور ایرانی با اقتصاد قوی، بهره‌برداری حداکثری کرده و پایداری اقتصاد خود را تحکیم نمودند، تداوم طولانی مدت سیاستهای اشتباه مدیریتی و پافشاری بر گزینشهای ضدشایسته سالاری، بی‌تردید موجب به حداکثر رساندن خسارتها به منافع ملی در حدی خواهد شد که منجر به فروپاشی اقتصادی کشور شود.
سردرگمیهای بودجه ۱۴۰۱ هنوز رفع نشده و باافزایش نگرانی‌های معیشت مردم و دستمزد ۱۴۰۱، رای‌گیری و تصویب کلیات طرح صیانت در 45 دقیقه تصویب شد تا نشانه آشکاری از بی‌توجهی نمایندگان به مشکلات حاد مردم باشد. بنا به گفته پورابراهیمی رئیس کمیسیون اقتصادی، ناترازی بودجه ۱۴۰۱ حدود ۵۰۰ هزار میلیارد تومان است و بودجه برای رسیدگی مجدد برای حذف ارز ترجیحی به کمیسیون تلفیق ارجاع شده از سوی دیگر بودجه عاجز از متوقف کردن رکود اقتصادی، فقر، تورم افسار گسیخته، فساد سیستماتیک، با حذف ارز ترجیحی، دوباره وارد دور جدیدی از سردرگمیهای معمول خواهد شد چون قبل از اجرای حذف ارز ترجیحی، در طول یکسال گذشته حداقل 6 قلم کالای اساسی با سردمداری برنج، بیش از 100 درصد گران شد که نشان از جهش گرانیهای پس از حذف دارد. اگر بودجه 1401 با تخصیص یارانه کافی برای جبران کاهش قدرت خرید ناشی از گرانی‌ها همراه نشود سرآغاز گسترش بحرانهای اجتماعی جدید خواهد شد بویژه که مواردی مانند ابهامات مجوز مجلس برای استقراضی مشابه دوران قاجاریه به‌میزان پنج میلیارد دلار از دولت روسیه، منافع روابط با روسیه را در شرایط اوج‌گیری رویکرد تهاجمی و باج خواهانه حتی از کشورهای دوست، را به‌شدت زیرسؤال می‌برد و ابهامات اقتصاد ایران را به اوج می‌رساند.
از غزل حافظ یادی کنیم:
گریه، آبی به رخ سوختگان بازآورد / ناله، فریادرس عاشق مسکین آمد
مرغ دل، باز هوادار کمان ابروییست / ای کبوتر، نگران باش که شاهین آمد
