ادغام؛ از مقابله با ورشکستگی تا کاهش فساد
مرتضی ابراهیمی
یک کارشناس ارشد حسابرسی گفت: ادغام نشان‌دهنده یک فرایند پویا از فرهنگ و استراتژی شرکت است. ادغام فرآیند ترکیب اجزا و عناصر جدا از هم برای ایجاد یک کل یکپارچه است. بدین ترتیب چهار ویژگی مهم ادغام، یعنی فرآیند، ترکیب، تعامل و کل یکپارچه به‌وضوح و به‌طور منطقی و قابل‌درک گنجانده‌شده‌اند. ادغام ماهیتاً عملی حقوقی و ارادی است. با توجه به اینکه در ادغام، چه از نوع ساده و چه از نوع مرکب، دو شرکت یا بیشتر در همدیگر یا با همدیگر جذب و ترکیب می‌شوند، مشخص می‌شود که ادغام عمل حقوقی دوطرفه از نوع قرارداد است؛ یعنی ماهیت قراردادی دارد.
نساء رجبی، کارشناس ارشد حسابرسی، در گفتگو با جهان اقتصاد، با اشاره به مطلب فوق بیان داشت: برای انعقاد هر یک از انواع ادغام غیر از شرایط اساسی که در همه قراردادها و معاملات باید موجود باشد، شرایط خاصی نیز توسط نظام‌های مختلف مقرر گردیده است و دولت‌ها نیز محدودیت‌هایی را برای انعقاد آن وصل کرده‌اند. امروزه ادغام بانک‌ها در بسیاری از کشورها جهت نیل به اهداف گوناگون، مانند افزایش صرفه اقتصادی، افزایش سرمایه بانک‌ها و یا خروج از بحران‌های بانکی رواج یافته است. در کنار فواید ادغام بانک‌ها، نبود مقررات مناسب و درنتیجه اجرای نامطلوب ادغام از مهم‌ترین چالش‌ها درباره این موضوع است.
این کارشناس ارشد حسابرسی افزود، ادغام بانک‌ها در دنیا با اهداف مختلفی صورت گرفته است که می‌توان به مهم‌ترین آن‌ها اشاره کرد: اول این که ادغام باعث پیشگیری از ورشکستگی بانک‌ها می‌شود. دوم، ادغام سبب جلوگیری از فساد اقتصادی با نظارت بیشتر بانک مرکزی بر بانک‌ها می‌گردد و در آخر ادغام بانک‌ها یکی از روش‌های بازسازی ساختارهای بانکی و نهادهای مالی است.
رجبی در ادامه گفت : ادغام یکی از روش‌های رشد و توسعه اقتصادی است؛ به‌عبارت‌دیگر رویکرد اقتصادی یکی از نکات مهم در ادغام است. اهمیت اقتصاد در ادغام به حدی است که در اغلب موارد سایر ابعاد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از نگاه صاحب‌نظران مسائل اقتصادی ادغام‌ها به‌منزله استراتژی‌هایی برای تحقق هم‌افزایی عملیاتی و مالی و هدف مقیاس اقتصادی و افزایش قدرت رقابت در جذب بازار به کار گرفته می‌شوند. از منظر مدیریت راهبردی نیز از ادغام به‌عنوان ابزاری مهم یاد می‌شود، به‌گونه‌ای که از ادغام به‌منزله یک رشد مستمر نام‌برده می‌شود.
این کارشناس حسابرسی بیان داشت: همچنین ادغام به‌عنوان یک راهبرد متنوع سازی معرفی‌شده است. بهبود فرهنگ کار یکی دیگر از جنبه‌های مدیریت ادغام است، زیرا با ادغام بانک‌هایی که به معضل نبود فرهنگ مناسب کار مبتلا هستند با بانک‌هایی که از این لحاظ در موقعیت خوبی قرار دارند می‌توان فرهنگ کار در سازمان‌ها را بهبود بخشید. بعد دیگر ادغام دیدگاه مدیریت منابع انسانی است دانشمندان این علم علاوه بر موضوعاتی مانند روان‌شناختی ادغام بر کارکنان، بااهمیت ارتباطات مؤثر میان کارکنان و نیز میزان تأثیر این فرآیند بر روند شغلی و مانند آن پرداخته‌اند.
رجبی با بیان این که برقراری عدالت استخدامی و شایسته‌سالاری از ابعاد دیگر جنبه‌های مدیریت ادغام است، گفت: با ادغام سازمان‌ها می‌توان نیروهای شایسته و اصلح را در سطح سازمان جدید به کار گرفت. یکی شدن سازمان‌ها و تجمع فعالیت‌های آن‌ها می‌تواند موجب دسترسی به قوانین عادلانه واحدی برای حقوق و دستمزد کارکنان گردد. در زمان بحران‌های اقتصادی نیز یکی از راه‌های کاهش اثرات مخرب، ادغام بانک‌هاست که مثال‌های متعددی در سطح جهان قابل‌ذکر است.
وی افزود، عملکرد حسابرسی داخلی به‌طور بالقوه در جهت ارتقاء کیفیت مدیریت در طول فرایند ادغام در موقعیت قوی قرار دارد. ادغام و تملک یک شیوه زندگی در صنعت بانکداری تجاری امروز است. آن‌ها تا حدودی مسئول کاهش تعداد بانک‌ها از 14500 بانک در سال 1984 به حدود 9200 در سپتامبر 1997 بودند. در چند سال گذشته، فعالیت ادغام در میان بزرگ‌ترین بانک‌های کشور تشدید شده است و از ابتدای سال 1995 معاملات متعدد چند میلیارد دلاری اعلام‌شده است، بیش از هر زمان دیگری با توجه به چالش‌های منحصربه‌فرد این‌گونه ادغام‌ها و تملک‌ها، مدیریت باید درک کند که چگونه حسابرسان داخلی که قبلاً برای آن‌ها کار می‌کنند می‌توانند باصرفه جویی در وقت و پول نقشی اساسی در تسهیل این معاملات ایفا کنند. در طول پژوهش مشخص گردید یکی از جامع‌ترین تعریف‌ها درحسابرسی داخلی ارزیابی سیستماتیک و عینی توسط حسابرسان داخلی از عملیات و کنترل‌های مختلف در یک سازمان است.
این کارشناس حسابرسی بیان داشت: در روند این پژوهش نوین چند سوال با اهمیت مطرح گردید. آیا اطلاعات عملیاتی دقیق و قابل‌اعتماد است؟ آیا خطرات برای شرکت شناسایی و به حداقل می‌رسد؟ ، آیا مقررات خارجی و سیاست‌ها و رویه‌های داخلی قابل‌قبول دنبال می‌شود؟ آیا معیارهای عملیاتی رضایت‌بخش برآورده می‌شود؟ آیا منابع به‌طور کارآمد استفاده می‌شود و نهایتاً آیا اهداف سازمان به‌طور مؤثر محقق می‌شوند؟ همه موارد به‌منظور مشورت با مدیریت و کمک به اعضای سازمان در انجام مؤثر مسئولیت‌های حکمرانی است. از طرف دیگر، موضوع ادغام به‌عنوان یکی از مکانیزم‌هایی است که توسط آن شرکت‌ها به منابع جدید دسترسی پیدا می‌کنند و از طریق جابجایی منابع، درآمد را افزایش می‌دهند و هزینه را کاهش می‌دهند. به‌عبارت‌دیگر ادغام و تملک مسلماً محبوب‌ترین استراتژی در میان شرکت‌هایی است که به دنبال ایجاد مزیت رقابتی نسبت به رقبای خود هستند.
رجبی در انتها گفت: نتیجه گیری تجزیه و تحلیل موضوع در حوزه بین المللی و تجربه ادغام بانک های داخلی کشور طبق اخلاق حرفه ای انجام شد و مشخص گردید، اهمیت بهره گیری از خدمات مشاوره ای حسابرسی داخلی در مراحل ابتدایی اتخاذ تصمیم، اثربخشی بالایی داشته در تصمیمات با اهمیت و استراتژیک مدیران ارشد در موضوع ادغام و تجمیع بانک‌های کشور نقش بسیار مهم و معنا دار است.
