مسابقه به اوج رساندن رکوردهای ناکارآمدی
مهدی نظیفی-تحلیل‌گر اقتصاد
اگر اوج‌گیری تنشهای دریای سیاه و بازی با آتش جنگ را در کنار رکود حاصل از کرونا در جهان به‌عنوان مانع اصلی افزایش قیمت نفت و سیاست استفاده حداکثری دولتمردان روسیه از بازارنفت بررسی کنیم به نتایج خاصی خواهیم رسید. اقتصاد روسیه به‌دلیل وابستگی به درآمد نفت و گاز و سایر محصولات معدنی که عمدتا به کشورهای اروپایی و بخشی به آمریکا صادر می‌شود عملا نمی‌تواند تحریمهای سخت کشورهای جی ۷ را تحمل کند لذا شروع جنگ بین روسیه و اوکراین چون روسیه را در معرض تحریم قرار خواهد داد کاملا منتفی است ولی مانورهای جنگی حتی حملات سایبری به اوکراین را می‌شود به‌عنوان عامل امتیازخواهی روسیه به‌همراه افزایش قیمت نفت و گاز تلقی نمود که اتفاقا موفق بوده و در ابتدای کار نفت را ۱۰۰ دلاری کرده است. به‌رغم زیان چین و اروپا، آمریکا منافع بسیاری در این رابطه دارد. به‌همین دلیل احتمال استمرار تنش در دریای سیاه بدون رسیدن به سطوح بالائی بحرانی، دور از انتظار نیست. همانطور که انتظار می‌رفت پوتین اخیرا در عقب نشینی آشکاری گفت: «خط لوله گاز نورد استریم روسیه به اروپا، کاملا یک پروژه تجاری است. هیچ انگیزه سیاسی در این پروژه وجود ندارد. کشورش خواهان جنگ نیست». قطعا از سطوح بالاتر تنشهای دریای سیاه و تحریمهای روسیه، ایران نفعی نخواهد داشت حتی برعکس آن روسیه تلاش خواهد کرد بخشی از فشارهای تحریم روسیه را به ایران و سایر کشورهای متحد خود منتقل کند که می‌تواند اقتصاد آشفته کنونی ایران را به نابودی نزدیک نماید.
گاهی وقتها این‌طور به نظر می‌رسد هماهنگ با منافع خارجی در بین بعضی مسئولان، نمایندگان... کشور مسابقه شدیدی برای به اوج رساندن رکوردهای ناکارآمدی، ضعف مدیریت، اشتباه محاسبات، پیشنهادهای مضر و گاهی فساد در جریان باشد. بررسی بودجه نهائی شده 1401 مصوب کمیسیون تلفیق نشان می‌دهد بدون توجه به آسیبهائی که ارز ترجیحی به اقشار فرودست در سالهای اخیر وارد کرد، به‌جای برنامه‌ریزی برای حذف ارز ترجیحی همراه با اختصاص منابع آن برای تقویت قدرت خرید مردم، بالاخره ۴ میلیارد دلار ارز ترجیحی به صورت ریالی برای خرید تضمینی گندم و ۹ میلیارد دلار برای ارز ترجیحی سایر کالاها تخصیص یافته کسری سرشار بودجه را تشدید نمود که نتیجه‌ای جز اوج‌گیری تورم علیه اقشار فرودست جامعه نمی‌تواند دربر داشته باشد. از سوی دیگر قیمت‌گذاری نرخ سوخت صنایع به‌ویژه نرخ خوراک صنایع نفتی همچنین شمول مالیاتهای جدید به بعضی صادرات صنایع بویژه صنایع بزرگ، در حالیکه فقط بخش ناچیزی از کسری بودجه را جبران می‌کند، باعث کاهش شدید سودآوری صنایع، کاهش دریافت مالیات بر درآمد دولت از آنها و افزایش کسری بودجه ۱۴۰۱ را در پی خواهد داشت که از هم اکنون، ارزش سهام صنایع بزرگ و ارزش بازارسرمایه و شاخص‌های بازار بورس را به‌طور جدی کاهش داده است. اگر برنامه تیم اقتصادی دولت برای فروش شرکتهای دولتی برای ۱۴۰۱ را در کنار ورود سرمایه گذاران خارجی در پی قراردادهای راهبردی اخیر با روسیه و چین حتی ورود سرمایه گذاران غربی در پی توافق احتمالی مذاکرات وین را در نظر بگیریم، بعضی ارتباطات بین این سیاست‌گذاری‌های اشتباه و افزایش منافع خارجی‌ها برای خرید بسیار ارزان‌تر شرکتهای دولتی کم سود یا زیان‌دیده ولی با ارزش ذاتی بالا به‌راحتی آشکار می‌شود. اعتماد غیرمعمول به چین و روسیه که منجر به قرارداهای 25 ساله با آنها بدون کمترین اطلاع مردم و مجلس منعقد شده و انتقال ۲۱ میلیارد دلار به چین، به نمایش درآمدن پرچم چین در میدان آزادی و نمایش احترام سفیر روسیه به گریبایدوف هم در مجموع جریانات مشکوکی را آشکار می‌کند که ظاهرا کمر به نابودی اقتصاد کشور بسته‌اند.
موارد دیگر شامل: گزارش انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران که نشان می دهد در 10ماهه نخست سال جاری 39.61 میلیون تن محصول نیمه تمام و تمام فولادی تولید شده که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته با رقم 42.56 میلیون تن، با کاهش تولید مواجه بوده، آمارهای وزارت صمت از افت ۹٫۲ درصدی تولید سیمان در نیمه ابتدایی سال جاری حکایت دارد، در خطاب دادستان کل کشور به وزیر صمت آمده:«قطعا مافیا است که نمی‌گذارد صنعت خودرو آبرویی متناسب با شرایط کشور داشته باشد»، یوسفی، عضو کمیسیون عمران از حاشیه‌نشینی حدود یک چهارم جمعیت ایران به دلیل اتخاذ سیاست‌های غلط بخشی‌نگری خبر داده و گفته «با توجه به تورم ۵۰ درصدی اجاره املاک، بخشنامه‌های کنترل اجاره‌بها در حد شعار بود».اینکه واردات برنج با افزایش ۳۷ درصدی در سال جاری همراه بوده ولی ظاهرا در زمان مناسب به اندازه کافی انجام نشده و همراه با اعمال ممنوعیت چهارماهه و عدم واردات، از عوامل موثر بر افزایش قیمت برنج عنوان می‌شود درحالی که نسبت به تبعات گرانی ناشی از این ممنوعیت و تاخیر، هشدارهای بسیار داده شده بود، که این اشتباه در محاسبات قیمت برنج را به ۱۰۰هزارتومان نزدیک کرده، بررسی وضعیت طرحهای نیمه تمام صنعتی معدنی در کشور که نشان می‌دهد برای تکمیل بیش از ۳۷هزار طرح نیمه تمام که جواز تاسیس دارند به ۶۲۱هزار میلیارد تومان پول نیاز است که هنوز تامین نشده، رئیس سازمان برنامه از ۲۵۰۰هزار میلیارد تومان طرحهای نیمه تمام سخن می‌گوید که به‌رغم تاکید دائمی مسئولان هر سال افزایش می‌یابد. در کشوری که داروهای ساده هم در آن کمیاب و گران شده، معاون وزیر صمت آن بدون ذکر حتی یک مصداق می‌گوید:«۱۷۰۰ کالا بین ۵ تا ۶۵ درصد ارزان شدند. نتیجه ادامه این‌گونه شیوه اشتباه اداره اقتصاد با مدیران دولتی کم سواد، چاپلوس، امربر، که با وجود آشکار بودن زیان این‌گونه تصمیم‌ها، به‌راحتی با آنها کنار می‌آیند، این شده که کشوری با این همه منابع و ذخائر طبیعی وموقعیت استراتژیک اقتصادی که در شاهراه بین قاره‌ای هم قرار دارد، نمی‌تواند منابع انسانی تحصیل‌کرده با تخصصهای بالا را در جهت بهره‌برداری بهینه از منابع، مدیریت نماید و سالانه بخش عظیمی از متخصصان کشور را در سطوح عالی تا پایین از دست می‌دهد.
از شعر مولانا یادی کنیم:
دشمنی عاقلان، زین سان بود / زهر ایشان، ابتهاج جان بود
دوستی ابله، بود رنج و ضلال / این حکایت، بشنو از بهر مثال
