توافق در وین بسیار نزدیک است؟
مهدی نظیفی- تحلیل‌گر
سخنگوی دولت اخیرا گفته:«اینکه انتظار داشته باشیم تورم ۶۰ درصدی که در هنگام تحویل دولت روبرو بودیم در کوتاه مدت به صفر برسد این کار نشدنی است». چون مرکز آمار نرخ تورم مردادماه ۱۴۰۰ را ۴۵.۲ درصد اعلام کرد، اینکه ایشان به‌عنوان یک مقام رسمی تورم را مغایر آمار رسمی اعلام می‌کند 4 تفسیر می‌تواند داشته باشد: اینکه سخنگو معنی تورم را نمی‌داند یا آمار واقعی ۶۰درصد را مرکز آمار کمتر اعلام کرده بوده یا اصولا دولت به آمار رسمی اعتنائی ندارد و هرجا لازم باشد به تشخیص خود آمار می‌سازد و تلویحا ادعا می‌کند که تورم را به صفر (فرض محال) برساند یا شانه خالی کردن از وظیفه مبارزه با تورم و نشاندهنده عدم وجود اراده دولت برای کاهش تورم است. واقعیت پشت آمار رسمی این است که حداقل در مورد اقلام اساسی مورد نیاز مردم، آمار پایین‌تر از تورم واقعی است. اینکه برنج وارداتی دولت که حدود نیم دلار ارز ترجیحی برای دولت تمام می‌شود به قیمت بیش از دو دلار آزاد توسط دولت در بازار به‌فروش می‌رود نمونه خوبی برای گرانفروشی دولتی است. مرکز آمار تورم سالانه دی ماه را ۴۲.۴ درصد اعلام کرده بیشترین افزایش قیمتها: هندوانه ۱۴۲.۶ درصد، شکر 75.9درصد، سیب زمینی ۷۵درصد، قیمت جوجه یک روزه ۷۰ درصد، و برنح ایرانی درجه یک ۶۸ درصد بوده. البته اکنون برنج ایرانی هم بالاتر از ۹۰ هزار تومان هم عرضه می شود نتیجتا کاهش بیش از 50 درصدی مصرف برنج ایرانی و خالی شدن سفره مردم از سایر اقلام اساسی مورد نیاز را شاهد هستیم. تورم نقطه‌ای فصل پاییز بخش ساختمان افزایش قیمتها: مصالح ساختمانی با ۷۰ درصد و بالاترین تورم مربوط به گروه شیشه به ۹۸/۸، گروه سنگ با ۶۶/۸ درصد و گروه سیمان و بتن و شن ماسه با ۵۳/۷ درصد است.
بدلیل وجود مدیران ضعیف دولتها در طول سه ساله برقراری ارز ترجیحی بعنوان ناکارآمدترین سیاست اقتصادی شده،۷۰ میلیارد دلار حیف و میل شد تا حوزه‌های تولید دامداری، مرغداری، لبنیات، گندم.... را مختل نماید. یادآوری این نکته ضروریست که اکنون با حذف ارز ترجیحی در صورتی که حقوقها 4 برابر شوند قدرت خرید آن به اندازه سال 90 خواهد بود. بسیاری از مشکلات کنونی کشور، محصول عملکرد مدیرانی است که از تجربه قبلی کشور و تجارب جهانی در زمینه دانش و تکنولوژی بی‌خبرند یا نمی‌خواهند بهره ببرند. در حالی که تجربه ناموفق نیروگاه اتمی بوشهر با هزینه نجومی پس از 4 دهه برای همه عیان است، کشورهای اروپائی تا پایان امسال تمام نیروگاههای اتمی را تعطیل می‌کنند، دولت به‌جای تلاش برای احداث نیروگاههای خورشیدی در ایران که با هزینه کمتر به‌راحتی می‌تواند بیش از تامین نیاز برق خاورمیانه تولید داشته باشد، در بودجه 1401 برای احداث 10 هزار مگاوات انرژی اتمی برنامه ریزی می‌کنند تا منابع کشور را بازهم هدر دهد. همچنین روسای بانک مرکزی که اداره بانک مرکزی را با اداره یک بانک تجاری اشتباه می‌گیرند و از وظیفه حفظ ارزش پول و جلوگیری از تورم غافل می‌شوند تا رشد سرمایه‌گذاری کشور درطول 3 سال به‌شدت منفی گردد. براساس آخرین داده‌ها، بانک مرکزی با چاپ حدود ۴۲ هزار میلیارد تومان پول در فصل پاییز، میزان نقدینگی در آذر ماه1400 را به ۴۴۲۶ هزار میلیارد تومان رساند که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۴۱.۴ درصد رشد داشته و ضریب فزاینده نقدینگی را به رکورد ۷.۸۹ رساند و به‌روال چندماه گذشته که هر هفته یا هر دو هفته نزدیک 150 هزار میلیارد تومان اوراق بدهی می‌فروخت، دوشنبه هم با فروش 157هزار میلیارد تومان، ضمن افزایش بدهی دولت و ابهام در مورد باز خرید این حجم بدهی، کسری بودجه را بازهم افزایش داد. این در حالیست که از ابتدای سال جاری میلادی قیمت نفت با شکستن رکورد۸ساله، حدود ۲۰ درصد افزایش یافته و رئیس بانک مرکزی گفت:«عرضه ارز در بازار متشکل ارزی ۴ برابر شده.»
اکنون همه از توافق هسته‌ای سخن می‌گویند. به‌رغم اخبار مثبت از مذاکرات وین، قیمت دلار در کانال ۲۶هزار تومان به‌شدت توسط فروشندگان حمایت می‌شود و حتی درصورت توافق هم پیش‌بینی می‌شود دولت، برای استفاده از نقدینگی حاصل از فروش ارز بانک مرکزی، تمایل کمی به قیمت زیر کانال ۲۶هزار تومان داشته باشد و حتی برای حفظ قیمت در کانال 25 جمع آوری ارز بازار را آغاز کند. از سوی دیگر با توجه به اینکه حصول توافق جدید، باعث افزایش عرضه جهانی نفت و کاهش قیمت آن خواهد شده که با منافع روسیه و آمریکا منطبق نیست پس طرفهای مذاکرات لزوما طرفدار توافق همه‌جانبه در وین نیستند و توافق محدود موقت در هر شرایطی ایده‌آل آنهاست. درحالی که به‌دلیل طولانی بودن روند عادی سازی روابط بانکی و فروش نفت و... نمی‌تواند ابهامات اقتصاد ایران را بطور اساسی از بین ببرد.
در حالیکه روابط به‌ویژه در زمینه اقتصادی با همسایگان (به‌جز عراق و افغانستان) در کمترین سطح بوده و روابط ایران و عربستان از ۶ سال پیش تاکنون قطع بوده، ایران توقف مذاکرات با عربستان سعودی را تایید کرد. با این وجود چون دولت روی آثار مالی نتایج توافق به‌ویژه در ۱۴۰۱ حساب باز کرده و بعضی مسئولان شوق بسیاری برای کوچکترین تحرک لغو تحریم‌ها دارد، آنرا در بوق و کرنا می‌کنند لذا غرب روی فشار اجتماعی ناشی از تبلیغ توافق حساب باز می‌کند. همچنین یک چراغ سبز کوچک می‌تواند انتظارات کاهشی را در بازار ارز ایران ایجاد کند درنتیجه غربی‌ها آثار روانی و انتظارات اجتماعی توافق را افزایش داده، دولت ایران و تیم مذاکره‌کننده را تحت فشارهای اجتماعی داخلی قرار می‌دهند که به‌همراه سایر مواردی چون ضعف‌های شدید مدیریت اقتصادی کشور باعث می‌شود غربی‌ها کارتهای بیشتری در مذاکرات وین داشته باشند. در نهایت نایب رئیس اتاق بازرگانی می‌گوید:«از قرار معلوم توافقی به مراتب ضعیف‌تر و محدودتر از برجام در شرف تحقق است. در شرایطی که ظرفیت هیچ بهبود دیگری نیست، به این هم راضی هستیم».
از غزل حافظ یادی کنیم:
رندی آموز و کرم کن، که نه چندان هنر است / حیوانی که، ننوشد می و انسان نشود
ذره را، تا نبود همت عالی حافظ / طالب چشمه خورشید درخشان نشود
