خلا نهادهای قوی تامین منابع مالی در صنعت انرژی
بررسی «نیاز بخش انرژی به تاسیس بانک انرژی» در گفت‌وگوی جهان اقتصاد با رضا پاکدامن
کشور ما دارای ظرفیت‌های عظیم بالفعل و بالقوه در بخش نفت و انرژی شامل نفت، گاز، پتروشیمی و برق با ارزش افزوده بالا بوده و که می تواند نقش بسیار مهمی در تحقق برنامه‌های توسعه ملی و درآمدسازی برای کشور داشته باشد و اجبار به سوزاندن گازهای سرچاه و ضعف تکنولوژیک در تولید و برداشت از میادین مشترک، نمونه‌هائی از خسارات ناشی از عقب‌ماندگی در این صنعت است.
رضا پاکدامن؛ کارشناس و مشاور حقوقی صنعت انرژی، در گفت‌وگو با خبرنگار جهان‌اقتصاد اظهارداشت: اجرای بسیاری از طرح‌های در این حوزه از جمله گسترش برقی کردن و گاز سوز کردن وسایل حمل ونقل عمومی و سیستم‌های گرمایش واستفاده از گازهای سرچاهی نقش بسیار زیادی در کاهش آلودگی هوا دارد که در حال حاضر با توجه به بحران آلودگی هوا در بسیاری از نقاط جمعیتی کشور، عقب‌ماندگی در این حوزه صرف‌نظر از خسارات مالی، سلامت جمعیت زیادی از مردم را تهدید می کند و لازم است توجه به این بخش در اولویت کشور قرار گیرد.
وی تصریح کرد: همچنین در بخش بازسازی صنعت برق و جلوگیری از اتلاف حجم عظیمی از برق در شبکه توزیع تا رسیدن به مصرف کننده (که تا 30 درصد برآورد شده است) نیاز به سرمایه‌گذاری‌های سنگین مشاهده می‌شود و توقف برخی از این پروژه‌ها خصوصاً در تولید برق و گاز برای تامین نیاز داخلی، میتواند تبعات سنگین اجتماعی و اقتصادی برای کشور به دنبال داشته باشد.
وی افزود: این درحالی است که بسیاری از این پروژه‌ها از نظر فنی توسط شرکت‌های ایرانی قابل اجرا هستند، اما برای اجرا و در برخی موارد تامین دانش فنی، منابع مالی قابل توجهی مورد نیاز است و از سوی دیگر وجود نقدینگی وحشتناک در جامعه، خطر بزرگی را بوجود آورده است و نظام بانکی میتواند به عنوان کانال انتقال و هدایت نقدینگی به سمت طرح‌های مولد و زیربنائی خصوصاً در بخش انرژی عمل کند.
وی بیان کرد: امروزه شبکه بانکی نقش بسیار تاثیرگذاری در نظام اقتصادی و اجتماعی کشورها ایفا می‌کند و بدون شک در هر کشوری، داشتن یک نظام بانکی کارآمد یک پیش‌نیاز محسوب می‌شود و از این رو، لازم است با رویکردی کلان و نه بخشی، با جایگاه نظام بانکی کشور برخورد شود.
وی با اشاره به اینکه اگر با این نگاه به نظام بانکی کشور ایران نگاه شود، یکی از اصلی‌ترین مسائل تناسب ساختار شبکه بانکی با اهداف، سیاست‌های کلان و برنامه‌های توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور است گفت: در حال حاضر در کشور 30 بانک و 5 موسسه اعتباری مورد تائید بانک مرکزی فعال هستند که با توجه به حوزه فعالیت آنها، 2 بانک قرض‌الحسنه، 28 موسسه اعتباری و بانک تجاری و فقط 5 بانک تخصصی و توسعه‌ای «توسعه تعاون، توسعه صادرات، صنعت و معدن، مسکن و کشاورزی» وجود دارند، که بخش انرژی هیچ سهمی در آن ندارد.
پاکدامن گفت: در این زمینه به دلیل ماهیت پروژه‌های صنعت نفت که تامین منابع مالی برای دوره‌های متوسط 10 ساله ضروری است، مشکلاتی در زمینه تامین مالی داخلی مشاهده می‌شود و این در حالی است که اکثر شرکت‌های نفتی بین‌المللی، نیازهای مالی خود را از نظام بانکی تامین می‌کنند و حتی گروهی از کشورها برای تامین منابع مالی لازم برای اجرای پروژه‌های بخش انرژی، با مشارکت یکدیگر بانک‌های بین‌المللی تاسیس کرده‌اند.
به گفته وی ، به عنوان نمونه، کشورهای عضو گروه بریکس (شامل: برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی چند سال قبل بانک توسعه نوین (The New Development Bank) را تاسیس و یکصد میلیارد دلار منابع برای اجرای طرح‌های زیربنائی در کشورهای عضو تخصیص داده‌اند، یکی از حوزه‌های مهم مورد توجه این نهاد مالی، طرح‌های توسعه انرژی‌های نوین است و ازجمله ، اختصاص وام 436 میلیون یورو برای یک ذخیره سازی ال ان جی در چین ، و چند صد میلیون دلار برای چندین طرح مدیریت منابع آب به این منظور، بانک فوق برای سال 2016، مبلغی معادل 2 میلیارد دلار بودجه برای تامین طرح‌های توسعه انرژی‌های نوین تخصیص داده و هر سال این مبلغ را افزایش می دهد .
وی در ادامه افزود: ولی در ایران شرکت‌های ایرانی فعال در زمینه انرژی، نه به منابع داخلی کافی دسترسی دارند و نه به منابع مالی خارجی؛ اگر چه در سال‌های گذشته برخی از بانک‌های ایرانی با تاسیس شرکت‌های انرژی، مبادرت به سرمایه‌گذاری مستقیم در پروژه‌های نفتی کرده‌اند، اما تجربه موفقی حاصل نشده و حتی این بانک‌ها در برخی موارد قادر به ادامه فعالیت در این زمینه نشدند.
وی با اشاره به اینکه این در حالی است که الگوی مناسب آن است که بانک‌ها به فعالیت تخصصی تمرکز و تامین مالی پروژه‌های صنعت نفت و صنعت برق را برعهده بگیرند مطرح کرد: با توجه به سابقه کم حضور بانک‌های ایرانی در صنعت نفت و عدم آشنایی نظام بانکداری با ماهیت پروژه های نفتی و دوره بلند بازگشت سرمایه در اغلب پروژه‌های این صنعت، ورود آنها را به این عرصه بسیار«محتاطانه» کرده است.
پاکدامن عنوان کرد: با توجه به مباحث تخصصی بخش انرژی، نظام بانکی و حتی نظام بیمه کشور نیاز به جذب و تربیت کارشناسان متخصص صنایع بزرگ است تا با شناخت پروژه‌ها، برای تصمیم گیری صحیح به نظام بانکی کمک شایانی شود و با تاسیس بانک انرژی این هدف تامین می‌گردد.
به اعتقاد وی از این رو، با توجه به جایگاه استراتژیک صنایع نفت و انرژی و لزوم تقویت آنها از طریق توانمندی‌های داخلی، خلا نهادهای قوی تامین منابع مالی داخلی در این زمینه محسوس است و در این رابطه ممکن است با تغییر حوزه فعالیت برخی از بانک‌های تجاری یا تخصصی فعلی، یک بانک تخصصی برای صنعت نفت، گاز، پتروشیمی و انرژی (برق و انرژی‌های نو) تاسیس کرد.
پاکدامن اظهارداشت: اگرچه برخی از بانک‌ها با تاسیس شرکت‌هایی در زیرمجموعه خود ، در برخی از پروژه‌های نفتی به عنوان سرمایه گذار و حتی پیمانکار وارد شده اند ولی نه در نقش اصلی شان به عنوان بانک و تاسیس بانک انرژی در صورت برنامه ریزی صحیح، میتواند در راستای سیاست‌های اقتصادی کلان مبنی بر هدایت نقدینگی نجومی به سمت پروژه‌های مولد با ارزش افزوده بالا در صنایع نفت و انرژی نقش تعیین کننده‌ای داشته باشد.
