نقش آمار در اقتصاد کلان -گره کور ترافیک
ا لیاس رمضانی سراجاری- حسابداری رسمی و کارشناس رسمی دادگستری - وقتی صحبت از آمار می‌شود یعنی داده‌های مقداری، اطلاعات کمی و کیفی و وقتی صحبت از اقتصاد می‌شود یعنی منابع و مصارف، فایده و هزینه، استفاده بهینه از منابع محدود در مقابل تقاضا نامحدود و ... یقینا بدون وجود آمار امکان وجود رشد اقتصادی پایدار ممکن نخواهد بود. نظام آماری کشورها و حجم و کیفیت بانک‌های اطلاعاتی آنها نه تنها یکی از مهمترین شاخص‌های توسعه یافتگی کشورها به شمار می‌رود، بلکه سیاستگذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها، بدون در اختیار داشتن آمار کافی، صحیح و دقیق و به‌هنگام ممکن نیست.
امروزه بیشتر کشورها آمارهای مختلفی را به منظور تصمیم‌گیری کوتاه‌مدت، میدان‌مدت و بلندمدت به صورت روزانه، ماهانه و سالانه و حتی برآورده ده ساله و یا بیشتر منتشر می کنند . ایجاد زیرساختهای کشور و جلوگیری از بحران‌های مختلف نیاز به وجود اطلاعات و آمار کمی و کیفی دارد.
در هر صورت پایه و اساس برنامه‌ریزی‌های سازمان‌ها و دولت‌ها در تمام کشورها بر آمار نهاده شده است و تصمیم‌گیری در هر زمینه بدون استفاده از داده‌های آماری بی‌معنی خواهد بود. یقینا رشد پایه دار توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به کمیت و کیفیت اطلاعات آماری بستگی دارد و آمارهای غلط و دور از واقعیت نه تنها از مشکلات جامعه هدف نخواهد کاست، بلکه به تنوع و گستردگی مشکلات اضافه خواهد نمود. نظام آماری در کشور ما کاملا ساماندهی نشده و در دستور کار دولت‌های مختلف قرار نگرفته است. در این یادداشت به نبود آمار جامع در بخش ترافیک از منظر هدر رفت سرمایه‌های انسانی و سایر منابع به عنوان سرمایه ملی و آثار سو و تبعات آن بر زندگی مردم و کشور اشاره خواهد شد.
تعریف ترافیک به معنی عامه، عدم تناسب افزایش وسایل نقلیه با امکانات توسعه خدمات شهری (خیابان) یا زیرساختهای جاده‌ای کشور. ترافیک در تعریف عامه از سه عامل انسان، راه و وسیله نقلیه نشات می‌گیرد؛ در این یادداشت به عوامل ترافیک و یا راهکارهای کاهش ترافیک بحث نمی‌گردد، بلکه به آثار ترافیک به عنوان هدررفت سرمایه ملی اشاره دارد، ما امروز به‌علت عدم توسعه زیرساختهای کشور هماهنگ با افزایش تعداد وسایل با بحران ترافیک شهری و جاده‌ای مواجه هستیم. اگرچه حدودا در هجده‌ماه گذشته بعلت شیوع ویروس کرونا و به تبع آن تعطیلی حضوری مدارس و دانشگاه های کشور و انجام دورکاری و ایجاد محدودیت‌های ترددی تا حد زیادی از بحران ترافیک شهری و جاده‌ای کشور کاسته و محسوس بوده است، ولی این مشکل به عنوان یک بحران حل نشده باقی مانده است و با رفع محدودیت‌های ایجادی، بحران ترافیک با شدت بیشتر خودنمایی خواهد کرد؛ شاید این دوره زمانی یک سال و نیم محدودیت‌های ترددی ناشی از کرونا بهترین زمان برای ساختن پل‌ها، روگذرها و زیرگذرها و تعریض جاده‌های پرترافیک کشور بوده تا با رفع محدودیت ترددی ناشی از ویروس کرونا ترددهای شهری و جاده‌ای به شکل روان تر از قبل صورت پذیرد ولی متاسفانه این فرصت نیز مانند سایر فرصت‌ها از دست رفت.
باید پذیرفت که عمر افراد هر جامعه به‌خصوص جامعه جوان کشوری مثل ایران به عنوان یک سرمایه انسانی قلمداد می‌گردد و سرمایه‌های انسانی هر جامعه به عنوان سرمایه ملی تلقی می‌گردد، به علت نبود آمار جامع از میزان هدررفت عمر افراد جامعه در ترافیک‌های روزانه شهری کلان شهرها مثل تهران و بین شهری مثل ترافیک روزانه تهران کرج و برعکس و به همین منظر در سایر نقاط کشور، ما از میزان هدررفت سرمایه انسانی و به عبارت دیگر سرمایه ملی به صورت روزانه، هفتگی، ماهانه، سالیانه، نه تنها اطلاعات و آمار دقیقی وجود ندارد، بلکه حتی برآوردی منطبق بر مدل‌های ریاضی نیز وجود ندارد. به‌غیر از هدررفت عمر اشخاص به عنوان سرمایه‌های انسانی و ملی باید به هدررفت ناشی از سوخت اضافی، آلودگی هوا و تاثیر آن بر سلامت جامعه و افزایش هزینه درمانی، فرسودگی وسایل نقلیه، استرس و فشارهای روحی و روانی و مرگ ناشی از تصادفات جاده‌ای و تبعات خانوادگی، فرهنگی و اجتماعی ناشی از آن به عنوان هدررفت سرمایه ملی توجه شود.
یقینا آمار دقیقی از مرگ‌ومیر تصادفات جاده‌ای قزوین و رشت و برعکس برای مدت پنج‌ساله قبل از بهره‌برداری و پنج سال بعد از بهره‌برداری آزاد راه، در اواخر سال 1388 وجود دارد و قابل مقایسه است. طول این آزادراه حدودا 140کیلومتر است و با سرعت مطمئنه 90 کیلومتر بر ساعت این مسیر باید یک ساعت و نیم به‌طول بیانجامد. ظرفیت جاده‌ها و آزادراه‌ها باید بر مبنای تحمل پیک ترافیک طراحی گردد. به‌خصوص اگر پیک ترافیک روزانه مثل تهران کرج و برعکس و یا مصادف با تعطیلات و آخرهفته مثل جاده‌های شمال کشور باشد. خستگی و انحراف به چپ مهمترین دلایل تصادفات منجر به مرگ‌ومیر توسط کارشناسان مربوطه قبل از بهره‌برداری آزاد راه قزوین رشت قلمداد می‌گردیده است. ایجاد این آزادراه منجر به کاهش بسیار زیاد مرگ و میر ناشی از خستگی و انحراف به چپ و تبعات خانوادگی و اجتماعی ناشی از دست دادن هموطنان، کاهش هدررفت سرمایه‌های انسانی ناشی از ماندن در ترافیک به‌جای یک‌ونیم ساعت گاها پنج الی هفت ساعت و هدررفت سرمایه ملی ناشی از افزایش سوخت و فرسودگی خودرو و آلودگی هوا با توجه به طول مسیر ترافیک و تعداد ترددها یقینا از لحاظ مبلغ بسیار قابل توجه خواهد بود. این روند از بین رفتن سرمایه ملی در روزهای بعد برگشت از مسافرت به صورت خستگی و عدم بهره وری در محیط کار نیز ادامه دارد. نشاط و رضایت‌مندی از تعطیلات باعث افزابش بهره وری و کارایی در محیط کار شده و نهایتا منجر به افزایش ثروت ملی خواهد شد. بنابراین می‌توان گفت بخش زیادی از تصادفات جاده‌ای اگرچه به عوامل انسانی قابل ربط است ولی عامل اصلی نیست. باید قبول کرد، وقتی زمان مسافرت که باید در سه ساعت طی شود به شش تا هشت ساعت افزایش پیدا می‌کند این موضوع باعث افزایش فشار روحی و روانی و استرس به راننده و سرنشینان خودرو شده و به دلیل متفاوت بودن آستانه تحمل افراد امکان وقوع حوادث ناگوار افزایش می‌یابد؛ هدررفت سرمایه های انسانی چه به صورت مرگ و میر ناشی از تصادفات رانندگی که از لحاظ آماری کشور ایران دارای رتبه بالا نسبت به جمعیت است و چه بصورت هدر رفت به صورت ماندن در ترافیک شهری و بین شهری و تبعات آن به صورت کاهش بهره وری و کارایی در محیط کار بخش مهمی از هدر رفت سرمایه ملی کشور محسوب شده و ضرورت دارد توسط مسئولین محترم کشور ثروتمند ایران از لحاظ منابع خدادادی مورد توجه واقع گردد .
