ابعاد ژئوپلتیک بحران گازی اروپا
دکتر روح‌اله کهن‌هوش نژاد- تحلیل‌گر انرژی- اروپا وارد بحران گازی تمام عیاری شده و قیمت گاز در این قاره نسبت به مدت مشابه سال گذشته، 6 برابر گران‌تر شده است. این منطقه برای پر کردن مخازن ذخیره‌سازی خود در آستانه ورود سرما و اوج مصرف با چالش روبروست.
حدود ۳۵ درصد از کل مصرف گاز اروپا توسط روسیه تأمین می‌شود. عرضه گاز طبیعی روسیه به اروپا اساس مناقشات ژئوپلیتیکی سال‌های اخیر بوده است. این تنش در هیچ کجا به اندازه رابطه پرمناقشه و خشن میان روسیه و اوکراین قابل مشاهده نیست. پیامدهای این روابط در بازارهای جهانی، در رابطه با اروپا و در رابطه میان روسیه و آمریکا طنین‌انداز می‌شود و بر طیفی از امور از بودجه نظامی آمریکا و تنش‌های داخلی در مورد انتخابات سال ۲۰۱۶ آمریکا تا افزایش خصومت میان این دو قدرت بزرگ هسته‌ای جهان و استیضاح دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۰ تاثیر می‌گذارد. در حقیقت، اگر قرار باشد که یک دلیل واحد و بسیار مهم برای خصومت تازه میان روسیه و غرب - و جنگ سرد جدید - ذکر کنیم، می‌توانیم به اوکراین و مسائل حل‌نشده ناشی از تجزیه اتحاد شوروی و پیامدهای ناشی از آن اشاره کنیم.
اما در سال ۲۰۱۱ خط لوله‌ای ۱۰ میلیارد دلاری، به نام نورد استریم - در حقیقت یک جفت خط لوله گاز طبیعی که از زیر دریای بالتیک رد می‌شد و مستقیماً، از روسیه به آلمان می‌رفت- افتتاح شد. نورد استریم راه‌حل روسیه برای تعبیر خود از امنیت انرژی بود که با ساخت خطوط لوله جدیدی که اوکراین را دور می‌زدند، وابستگی روسیه به ترانزیت اوکراین را کاهش می‌داد.
مدت‌هاست که بحث مربوط به مخاطرات سیاسی واردات گاز از اتحاد شوروی و اکنون، روسیه ادامه دارد. نورد استریم، در زیر دریای بالتیک، مجدداً مناقشات بر سر خط لوله را زنده کرد. در محافل سیاسی و رسانه‌های اروپای مرکزی، انتقادات زیادی در مورد نفوذی که روسیه از قِبَلِ این قرارداد به دست می‌آورد مطرح می‌شد. دیدگاه کشورهای اروپای غربی،به ویژه آلمان، در مورد این موضوع متفاوت بود و آن را بخشی از رابطه تکمیلی بزرگتری می‌دیدند که شامل بازارها، تجارت و سرمایه‌گذاری بود؛ رابطه‌ای که مشخصات جغرافیایی منطقه آن را اجتناب‌ناپذیر کرده بود. به علاوه با اینکه این کشورها، برای گاز، وابسته به روسیه بودند، روسیه نیز برای بازار و درآمد، وابسته به آنها بود. کار ساخت نورد استریم، بدون هیچ مانعی، پیش رفت.
در اواخر سال ۲۰۱۵، چهار سال پس از آغاز فعالیت خط لوله نورد استریم، گروهی از نقشه‌برداران کار ترسیم مسیر خط لوله دومی را آغاز کردند که از زیر دریای بالتیک رد می‌شد و از روسیه به آلمان می‌رسید. مخالفت‌ها با این خط لوله، که نورد استریم۲ نام داشت، بسیار شدیدتر از مخالفت‌ها با نورد استریم اصلی بود. تشدید مخالفت‌ها تا حدودی به آنچه در این فاصله - و به خصوص در مورد اوکراین - رخ داده بود بازمی‌گشت. سیل انتقادات از بخش‌های مختلف اروپا، به ویژه، لهستان و کشورهای بالتیک و همچنین، اتحادیه اروپا - در چرخشی ۱۸۰درجه‌ای نسبت به موضع پیشین خود در حمایت از نورد استریم اصلی - به سوی این پروژه سرازیر شد.
اما نظر سایر اروپائيان، به خصوس آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، در مورد نورد استریم۲ متفاوت بود. مرکل گفت که این پروژه‌ای تجاری است و به شرکت‌های دست اندرکار - یعنی گازپروم و شرکای اروپایی آن - مربوط است. در مارس سال ۲۰۱۷، اولین لوله به قطبی لجستیکی در آلمان رسید.
کنگره آمریکا در تلاش برای «انجام اقدامات تلافی‌جویانه» تعداد زیادی از تحریم‌های جدید را علیه روسیه تصویب کرد و افراد نزدیک به پوتین و شرکت‌ها و موسسات مالی را هدف گرفت. برخی از این تحریم‌ها با هدف در تنگنا قراردادن پروژه‌های انرژی روسیه و محدود کردن مشارکت غربی‌ها در آنها به تصویب رسیده بودند.
در حالی‌که کشورهای اروپای شرقیِ عضو اتحادیه اروپا خواهان اِعمال تحریم‌های جدید برای توقف ساخت نورد استریم۲ بودند، باقی کشورهای این قاره واکنشی متفاوت نشان دادند. وزیر امور خارجه آلمان و صدراعظم اتریش در بیانیه‌ای مشترک ذکر کردند که، «مسئله تامین انرژی اروپا فقط به اروپا مربوط است نه به ایالات متحده آمریکا، ابزارهای مربوط به تحریم‌های سیاسی نباید با منافع اقتصادی پیوند یابند.» اروپائیان نمی‌توانستند رابطه میان دخالت روسیه در انتخابات آمریکا و ساخت خط لوله گاز طبیعی در اروپا را درک کنند و قطعاً، این کار دلیلی دیگر داشت.
در بحران کنونی گاز در اروپا، موضع آمریکا در قبال خط لوله نورد استریم۲، دوگانه است؛ این کشور از یک طرف ادعا می‌کند که این خط لوله وابستگی اروپا به گاز روسیه را افزایش می‌دهد، اما در واقع به دنبال گرفتن سهم بازار بزرگتری برای LNG خود در بازار بزرگ اروپاست. از سوی دیگر، روسیه با محدود کردن عرضه گاز برای حمایت بیشتر از نورد استریم2، به نوعی ناخواسته کمک می‌کند تا LNG آمریکا با قرار گرفتن در شرایط سخت، رقابتی‌تر شود.
باتوجه به اینکه LNG آمریکا توسط شرکت‌های بخش خصوصی تولید می‌شود، با افزایش قیمت گاز مسیر محموله‌ها تغییر می‌کند. درحال حاضر، محموله‌های LNG آمریکا جذب بازارهای آسیایی شده و این مسأله یکی از دلایل اصلی افزایش کنونی قیمت‌ها در اروپاست.
