خطر کوچ جوامع محلی از زاگرس
فریده خدادادی- زاگرس، منطقه‌ی بکر و وسیعی به عنوان اصلی‌ترین رویشگاه گونه‌های مختلف بلوط درایران است.همواره با نزدیک شدن به فصل سرد، و در پی آن قطع درختان در راستای تأمین سوخت مردم محلی زاگرس‌نشین، حیات بلوط‌های زاگرس با چالشی جدی مواجه می‌شود.
به گزارش جهان اقتصاد؛ جنگل‌های بلوط منطقه زاگرس از منتهی‌الیه شمال غربی ایران ازاستان آذربایجان غربی آغاز و سپس غرب استان‌های کردستان، کرمانشاه، ایلام، چهارمحال و بختیاری، خوزستان و لرستان و جنوب غرب ایران استان‌های کهگیلویه و بویراحمد و فارس را طی می‌کند. این پهنه وسیع دارای بلوط به عنوان یکی ازمهم‌ترین گونه‌های گیاهی ودرختچه‌ای است، متاسفانه در سالهای اخیر جنگل‌های بلوط به دلیل خشکسالی‌های پی‌درپی، تهیه ذغال از چوب بلوط و... مورد مخاطره قرار گرفته است و از طرفی جوامع محلی این مناطق چاره ای جز قطع درختان در صورت لزوم ندارند و این مساله نیازمندی آنها در فصل سرد را دوچندان میسازد که خطری جدی برای باقیمانده ذخایرژنتیکی بلوط در ایران محسوب می‌شود.
خبرنگارجهان اقتصاد دراین باره با هژیر کیانی، دبیر انجمن دوستداران طبیعت ومحیط زیست خوزستان به گفتگو پرداخته است که درادامه میخوانید:
کیانی بیان کرد: به رغم اینکه منطقه زاگرس بزرگ ترین رویشگاه و ذخیره گاه بلوط در ایران است، اما هیچ برنامه مدون نجات بخشی برای این منطقه وجود ندارد.
وی افزود: رویشگاه زاگرس، بزرگ ترین دارایی اکولوژیکی حیاتی ایران است زیرا 50 درصد ازمنابع آب کشور را تامین می‌کند و تنها راه توقف سیل قهقرایی زاگرس تدوین یک برنامه نجات بخشی ملی است زیرا مادامی که برنامهای وجود نداشته باشد، جوامع محلی آموزشهای لازم را کسب نمیکنند و توانمند نخواهند بود و به قطع و سوزاندن درختان بلوط به منظور تهیه زغال و تامین علوفه دام ازاین ذخیره گاهها اقدام میکنند.
دبیر انجمن دوستداران طبیعت‌ومحیط زیست خوزستان عنوان کرد: نبود یک برنامه جامع، فقیرترشدن مردم و جوامع محلی زاگرس،عدم تناسب جمعیت دام با ظرفیت چرای این نواحی و خشکسالی‌های دوسال اخیر خود مزید برعلت بروز مسایلی در نواحی زاگرس است.
**لزوم اعلام شرایط فوق‌العاده محیط زیستی در زاگرس
به عقیده وی، باید حالت فوق‌العاده محیط زیستی در زاگرس اعلام شود زیرا تمامی برآوردها نشان میدهد که با روند فعلی، نجات بلوط و احیای آن کار دشواری است اما میتوان در بازه زمانی کوتاه مدت برنامههای حفاظتی قوی‌تر، اجرای برنامههای آموزشی و توانمندسازی و ایجاد معیشت جایگزین را انجام داد.
دبیرانجمن دوستداران طبیعت و محیط زیست خوزستان با ابراز نگرانی نسبت به از بین رفت درختان بلوط در رویشگاه زاگرس گفت: اگر جوامع محلی حتی دام خطرناکی مانند بز را در این مناطق حذف کنند، همچنان امیدی به احیای بلوط نخواهد بود زیرا همزمان درختان بلوط در معرض آفات و بیماریها قرار گرفتند.
وی افزود: در حال حاضر تامین معیشت 2میلیون نفر در نواحی زاگرس فشارمضاعفی را برجنگل و مرتع وارد کرده است و از طرفی به دلیل این که اقدامی برای تعادل دام و مرتع انجام نشده و بحثهای حفاظتی منقطع است، این فشارمضاعف گریبانگیر جنگل‌های بلوط شده است.
** تدوین برنامه ویژه ای برای حفظ ذخیره گاه ژنتیکی
کیانی، تشکیل ستاد ملی توسط دولت و تدوین برنامه ویژهای برای حفظ ذخیره گاه ژنتیکی بلوط را مهم عنوان کرد و افزود: درغیر این صورت فرضیه کوچ از زاگرس رخ خواهد داد.
وی عنوان کرد: هنگامی که با جوامع محلی درباره این اقدامات سوال می‌شود این گونه پاسخ می دهند که هنگامی که بر روی زمین چیزی جز خاک برای تامین علوفه دام وجود ندارد و سوختی نیست باید با اَره به جان درختان بلوط بیفتیم اما میتوان با توزیع علوفه یارانهای و ارسال بستههای کمک معیشتی به این مناطق از بروز این اقدامات جلوگیری کرد. عدم توجه به این مسایل ممکن است که فقر روزافزون مردم منطقه و آسیبهای غیرقابل جبرانی را درآینده به دنبال داشته باشد. حتی کوچ جوامع محلی به حاشیه شهرها و ترک سرزمین نیز رخ میدهد.
وی تصریح کرد: هنگامی که جنگل ها و مراتع که پایه تولید آب در زاگرس محسوب می‌شود، را از بین می برند، به دنبال آن چشمه های این نواحی نیز نابود میشوند و خود کارون نیز در معرض خطر قرار میگیرد. اگر نتوان از توانمندسازی و مشارکت مردم در حوضههای آبخیزداری استفاده نشود، سازمان جنگلها نیز نمیتواند به تنهایی کاری را از پیش ببرد و لازم است که دولت فراتر از سازمان جنگلها به این مقوله ورود کند .
دبیر انجمن دوستداران طبیعت و محیط زیست خوزستان گفت: اگر نتوان حوضه های آبخیز را حفظ و احیا کرد، تنشهای آبی افزایش و بحثهای مربوط به تغیر الگوی بارش سرعت پیدا خواهد کرد و درنهایت سرنوشت مبهم و غیر قابل پیش‌بینی فراروی زاگرس خواهد بود.
کیانی تصربح کرد: سیر قهقرایی در زاگرس و سرعت تخریب در جنگل، مرتع، خاک و آب به هیچ وجه قابل مقایسه با برنامههای حفاظتی صورت گرفته نیست یعنی آنچه که برای نجات بخشی و احیا انجام می‌شود با چیزی که در جهت نابودی و تخریب زاگرس است، متناسب نیست.
