پایان خوش خانم مرکل و آلمان
محمدرضا اکبری جور، پژوهشگر اقتصاد بین‌الملل
در روزهای پایانی دوره 16ساله حکمرانی یکی از قدرتمندترین زنان عرصه سیاست دنیا هستیم. شیمی، فیزیکدانی که در آلمان شرقی بزرگ شده بود، در مدارس آلمان شرقی، زبان روسی یاد گرفته و آقای پوتین از هم‌صحبتی با وی با زبان روسی، ابزار رضایت و خرسندی نموده است.
دست تقدیر، بانویی که در شب فروریختن دیوار برلین، با دوستان خود در یک رستوران قرار داشت و سعی نموده که زودتر به خانه بیاید تا حضور اول وقت در سرکار خود را در فردای آن شب از دست ندهد و دارای شغلی بود که هیچ ارتباطی به دنیای سیاست نداشت، را تبدیل به یکی از بزرگترین سیاستمداران موثر در تاریخ آلمان و حتی دنیا نمود.
بدون‌شک، ملت آلمان، یک ملت بزرگ و قابل احترام است. با وجود تحمل آثار زیانبار و مخرب دو جنگ بزرگ جهانی و تجزیه کشورشان به دومنطقه که با دو سیستم کشورداری متفاوت اداره می‌گردید، با هوشمندی، درایت و صبر استراتژیک، در دنیای پر از تخاصم، امکان اتحاد و یکپارچگی مجدد خود را فراهم نمود و آرام و کم‌حاشیه مرزهای تصنعی کشیده شده توسط دو سیستم اقتصادی روز دنیا را برچید تا مجدداً دنیا شاهد بروز توانایی یک ملت زیر یک پرچم باشد. این اتفاق از ظرایف روزگار ماست. از اینرو از این ملت بزرگ، برآمدن سیاستمداری چون خانم مرکل، اتفاق دور از انتظاری نیست.
خانم مرکل در دوره 16ساله صدارت خود، نرخ بیکاری را به نصف قبل از خود رساند و اقتصادش به اشتغال کامل نزدیک شد. مردمش اعتقاد دارند که کشورشان، جامعه بازتری را تجربه می‌کند و زنان برای پیشرفت با موانع کمتری مواجه هستند.
گروهی اما او را ناموفق در اجرای اصلاحات سخت اقتصادی می‌دانند، گرچه اذعان می‌دارند که اقتصاد آلمان در دوران تصدی وی بیش از سی درصد رشد اقتصادی را تجربه نموده است و این معادل یک‌ونیم برابر نرخ رشد نزدیکترین رقیب اتحادیه اروپا، فرانسه است.
گفته می‌شود که خانم مرکل در دوران حضور خود به عنوان صدراعظم حداقل از چهار بحران بزرگ اقتصادی جان سالم به در برده است که این خود به تنهایی می‌تواند از میزان قدرت او حکایت داشته باشد.
در حالیکه در بحران کرونا، عملکرد اغلب رهبران جهان، مورد پسند ملت‌هاشان واقع نگردید، تصمیمات خانم مرکل موجب افزایش محبوبیتش به دلیل آنچه که مدیریت آرام و موثر بحران نامیده شد، گردید. آمارها نشان می‌دهد میزان مرگ‌ومیر آلمان در اثر این بیماری به میزان قابل توجهی کمتر از سایر کشورهای بزرگ اروپایی است. مرگ‌ومیر در آلمان کمتر از یک‌چهارم مرگ‌ومیر در فرانسه، کمتر از یک‌پنجم از بریتانیا، اسپانیا و ایتالیا برآورد گردیده است.
شاید گذری هرچند مختصر به شاخص‌های اقتصادی موجود در بانک جهانی مربوط به کشور آلمان بتواند، آنچه که بصورت واقعی در آلمان رخ داد را بیشتر نشان دهد. از این رو چند شاخص را در ابتدای دوره صدراعظمی یعنی سال 2005 با سالهای پایانی مقایسه نمودیم.
اولین شاخص مورد بررسی،GDP آلمان در سال 2005 بود که 2.8 تریلیون دلار آمریکا محاسبه شده بود. شاخص مذکور در سال 2020، به 3.8 تریلیون دلار افزایش پیدا نموده است. این میزان افزایش تنها در فاصله 15سال، شاید بتواند ملاک خوبی برای مشخص نمودن وضعیت اقتصاد آلمان در این سالها باشد.
شاخص دیگر، نرخ بیکاری برای نیروی کار با دانش متوسط بود. این نرخ در سال 2005، معادل 11.13 درصد بود در حالیکه در سال 2019، این شاخص به 2.71 درصد رسیده بود. نکته قابل ذکر درباره این شاخص کاهش مداوم این نرخ در تمامی سالهای مورد بررسی بوده است. شاخص مذکور، شاید بتواند علت پذیرش مهاجران سوری را در آلمان توجیه نماید. چراکه پتانسیل به‌کارگیری آنان در کشور آلمان وجود داشته است.
شاخص صادرات حوزه فناوری‌اطلاعات و ارتباطات شامل کامپیوتر، ارتباطات به صورت کالا و خدمات هم از 44.19درصد در سال 2005 به 61.23درصد در سال 2020 رسیده است.
شاخص مخارج دولت به ازای هر دانش‌آموز در سطوح مختلف تحصیلی که به صورت درصدی از تولید ناخالص داخلی سرانه بیان می‌شود، برای دانش‌آموزان مقطع ابتدایی در سال 2006 از 15.6 درصد به 17.44 درصد در سال 2016 رسیده است. مجموعه این شاخص‌ها حکایت از رشد و توسعه متوازن و مستمر آلمان در این سالها دارد.
البته همه شاخص‌های آلمان در بانک جهانی مثبت ارزیابی نمی‌شود و در حوزه جمعیتی، شاخص‌های کشور آلمان شرایط مناسبی را تجربه نمی‌کنند. برای مثال درصد جمعیت بین 15 تا 64ساله آلمان از 67 درصد در سال 2005 به 64.3 درصد رسیده است و این حکایت از پیری جمعیت و مشکلات مترتب با آن در آینده دارد.
یک از مهمترین تصمیمات دوران خانم مرکل، پذیرفتن یک میلیون مهاجر سوری و مشغول به کار شدن آنان در آلمان، است. کارشناسان اعتقاد دارند که آثار مثبت این تصمیم درحال ظهور است. گرچه گروهی انتقاد می‌کنند که از نظر درآمدی، با وجود وظایف یکسان، درآمد مهاجران حدود 45 درصد کمتر از سایر شهروندان است لیکن، همراه شدن مردم آلمان با این مهاجران و ظهور نشانه‌های مثبت پیوند این دو ملت، از موفقیت‌های این تصمیم است و اعتقاد براین است که این امتزاج نیاز به طی شدن یک نسل کامل دارد.
در بحران کووید19، هزینه‌کرد 1.2 تریلیون دلار برای حمایت از شرکت‌ها و خانوارها، از موفقیت‌های دیگر خانم مرکل محسوب می‌گردد. این امر موضوع موجب گردید که در مجموع مردم آلمان در شرایط مناسب‌تری نسبت به سایر کشورهای اروپایی قرار گیرند.
در مجموع اقتصاددانان آلمانی اعتقاد دارند که حضور خانم مرکل در سیاست شرایط مناسب‌تری نسبت به همسایگان اروپایی پدید آورد. آنان برآورد نموده‌اند که وضعیت خانوارهای آلمانی در این این سالها، حدود 20 درصد بهتر شده است. اما این همه نظرات در مورد خانم مرکل نیست. چراکه گروهی اعتقاد دارند آلمان در حوزه زیرساخت‌ها وضع نامناسبی دارد. سیستم حمل‌ونقل عمومی شایسته کشور آلمان نیست و در حوزه فناوری‌اطلاعات و ارتباطات، از ایالات متحده به‌کلی عقب مانده است.
اما با توجه به جمیع جهات به نظر می‌رسد، نقش خانم مرکل در راس دولت آلمان، در دوران طولانی 16ساله صدرات اعظمی، دوران قابل پذیرش و موفقی بوده است. حال باید دید آلمان چه سیاست‌ورز جدیدی برای ادامه حیات اجتماعی و سیاسی ملت خود به دنیا نشان خواهد داد.
