زمان میدان دادن به اقتصاددانان فرا رسیده است

محمدرضا اکبری جور، پژوهشگر اقتصاد بین الملل

انتخابات ریاست جمهوری به پایان رسید و برنده آن با حدود 18 میلیون رای قاطع مشخص گردید. حال فهرست بلند و بالایی از تهدیدها و فرصت ها روی میز رییس جمهور آینده کشور قرار دارد. فهرستی که پیش از حضور ایشان در دفتر کار قرار دارد و حتی برخی از آنها، منتظر تصمیم گیری و اظهار نظر رییس جمهور می باشد.

یکی از موارد ذکر شده در این فهرست، تصمیم در مورد نحوه برخورد با تحریم های پیش روی کشور می باشد. دولت دوازدهم در شرایطی در حال انتقال قدرت به دولت جدید می باشد که تحریم های بین المللی همچنان وجود دارد. و از این منظر تفاوتی بین آنچه که تحویل گرفت و آنچه که تحویل می دهد وجود ندارد. به این مورد باید اضافه نمود که کشور در شرایط سختی از نظر دسترسی به منابع درآمدی خود در مقایسه با هشت سال پیش قرار دارد. دولت حسن روحانی در آخرین مراحل مذاکره غیرمستقیم برای برگشتن به دوران قبل از ترامپ می باشد. برای رسیدن به توافق زمانهای متفاوتی اعلام می گردد که یکی از از آنها 24 تیر، سالگرد توافق برجام می‌باشد. طبیعی است چنانچه تا قبل از 12 مرداد، این توافق به سرانجام نرسد، ادامه مذاکرات به دولت جدید انتقال خواهد یافت.

در هر صورت نحوه برخورد و تعامل سید ابراهیم رییسی با این مقوله، از مشخصه های بارز دولت او خواهد بود. چه دستاوردهای دولت روحانی را بپذیرد و چه رد نماید، اینکه با تحریم چه کند، شکل و شمایل دولت او را تعیین خواهد نمود. اگر فعالیت های دولت دوازدهم را تایید نماید و بخواهد ادامه دهد، ساختار اقتصادی دولتش یک شکل خواهد داشت، و اگر نپذیرد و بر مبنای ماندگاری تحریم ها بخواهد عمل نماید، شکل دیگری خواهد داشت. شاید مهم ترین اشکالی که به دولت دوازدهم وارد بود آین بود که ساختار تیم اقتصادی دولت، متناسب با شرایط درآمدی دولت نبود و این شد آنچه که اتفاق افتاد.

گرچه در مناظرات به وضوح در این خصوص اظهار نظری نشد لیکن از همین امروز وی باید با جدیت این مقوله را پیگیری نماید. نکته مهم برای دولت او، این است که به صورت دقیق دولت او میراث دار چی چیزی هست؟

نکته مهم دیگر در بحث تحریم ها در نظر داشتن تفاوت آمریکای بایدن با آمریکای دوران ترامپ می باشد. گرچه از نظر ماهیت و اصولی که هر دو آمریکا را پیش می برد، کاملاً یکسان می باشند لیکن به دلیل نوع مشکلات روز این دو آمریکا، باید در نظر داشت نحوه تعامل این دو به دلیل محدودیت های زمانی و نوع مشکلات با هم تفاوت ویژه دارد. شاید گردانندگان پشت پرده سیاست های آمریکا در دوران ترامپ، تصور می نمودند دیوانه بدون قید و بند، قادر است آمریکای از قافله جهانی عقب افتاده را با شلنگ تخته انداختن ها و خود را نفهمی زدن ها و در نهایت دوپینگ جلو اندازد. اما عملاً همگان شاهد بودند که اتفاقی که نیفتاد هیچ، طوفانی که به راه انداخت و وضع را بدتر و بدتر نمود.

از اینرو باید توجه داشت که امریکای بایدن نیز برای رفع مشکلات خود، زمان بی نهایتی در اختیار ندارد و چنانچه نتواند مسایل خود را با ایران حل نماید، قادر نخواهد با بود با کشورهای دیگری همچون چین و روسیه پشت میز مذاکره بنشیند. و باید این مهم را لحاظ نمود که کشور چین لحظه به لحظه از نظر اقتصادی قوی تر می شود، محکم تر صحبت می کند و قاطع تر گام بر میدارد. روسیه نیز که جای خود دارد.

در هرصورت شاید لازم باشد رییس جمهور جدید کشور، در گام اول اجرای وظایف ریاست جمهوری خود، در خصوص برجام با مجموعه مذاکره کنندگان کشور، نشست هایی داشته باشد و نماینده مستقیم رییس جمهور نیز در اسرع وقت به تیم مذکور اضافه شود.

طبیعی است مذاکره کنندگان کشورمان با رعایت اصول و ملاحظات جمهوری اسلامی در این میدان پا نهاده اند اما از آنجاکه تیم اجرایی کشور عوض شده اند، اطلاع از آخرین اقدامات و دستاوردها و ملاحظات اهمیت فوق العاده ای برخودار می باشد.

نکته دوم در این حوزه آنستکه دوران تحریم های سخت بر علیه کشورمان مشکلات زیادی در اقتصاد کشورمان را آشکار نمود. این دوران حتی اگر به پایان هم برسد، در ذهن و یاد مسئولان اجرایی کشورمان نباید فراموش شود چراکه اقتصاد کشور ما پتانسیل دوچار شدن به این مساله را دارد. شاید به جرات بتوان گفت، آنچه که در دوران تحریم اتفاق افتاد همان تذکرات و تحذیراتی است که کارشناسان حوزه اقتصاد همواره از آن به عنوان بیماری اقتصاد ما یاد می کردند. و حالا همگان می دانند در صورت بروز مجدد این مشکلات، کشور با چه مسایلی مواجه خواهد بود.

شاید اعتماد به اقتصاددانان و ایستادن پای انجام اصلاحاتی در اقتصاد که همواره با فروش نفت و گاز و ... ابتدا کم رنگ شده وسپس به انزوا رفته است، از دولت سیزدهم یه دولت جسور بسازد که کشور را از وادی خطرناک ابرمشکلات اقتصادی در آینده دور سازد. یادمان باشد، انتظار رفع مشکلات اقتصادی در زمان اندک تنها با فروش نفت و تزریق آن به بدنه بیمار اقتصاد کشور امکان پذیر است و این تنها اندازه مشکلات را در آینده بزرگتر و زمان بروز را عقب تر می اندازد و جز این هیچ دستاوردی برای کشور نخواهد داشت. همچنین باید توجه نمود که از اقتصاددانان نباید انتظار معجزه داشت. در این مسیر نرفته، امکان اشتباه، امکان دیرتر پاسخ گرفتن و امکان نیاز به اصلاح سیاست ها وجود دارد و تنها پای کار بودن سیاسیون و تعهد به انجام اصلاحات کشور را به وادی امن خواهد رساند. در هر صورت، مشکلات ساختار اقتصاد کشورمان را یک دولت جوان و متعهد قادر به سروسامان دادن می باشد که امید آنستکه دولت سیزدهم آن دولت باشد.